Çek Yaprağı Kayboldu/Çalındı: Bankaya Bildirim, İptal Davası ve Tedbir

1) Neden bu konu kritik?

Çek yaprağının kaybolması/çalınması “basit bir evrak kaybı” gibi görünse de, çek kıymetli evrak niteliği nedeniyle el değiştirebilir; özellikle imzalı boş çek veya doldurulmuş çek kaybında risk büyür. Ayrıca karekodlu çeklerde “tedbir kaydı” gibi veriler üçüncü kişilerce görülebildiğinden, doğru adımı hızlı atmak hem ödemeyi durdurmak hem de itibar/finans riskini azaltmak açısından önemlidir. Çek alacaklılarının karekod üzerinden “her bir çek yaprağı için tedbir kaydı olup olmadığını” görebileceği açıkça düzenlenmiştir.

---

2) Önce teşhis: Hangi çek kayıp/çalındı?

Uygulamada doğru yol, kaybın hangi aşamadaki çek için yaşandığına göre değişir:

A) İmzasız, boş çek yaprağı (sadece yaprak kayıp)

• İmza yoksa çoğu durumda ortada “çek” doğuran irade beyanı bulunmadığından, üçüncü kişi çek gibi kullanmaya çalışsa dahi imza sahteciliği gündeme gelir.

• Buna rağmen seri numaraları bankada kayıtlı olduğundan, bankaya derhal bildirim ve mümkünse çek yapraklarının “riskli/kayıp” olarak işaretlenmesi pratikte önemlidir.

B) İmzalı boş çek yaprağı (en riskli senaryo)

• “Açık çek” mantığıyla, ele geçiren kişi bedeli/tarihi/lehtarı doldurabilir.

• Bu durumda hedefiniz iki aşamalıdır:

  1. Hızlı şekilde ödeme riskini kesmek (ödemeden men/tedbir)

  2. Ardından iptal (zayi) prosedürü veya gerektiğinde iade davası

C) Doldurulmuş ve teslim edilmiş çek kayboldu (hamil kaybetti)

• Çeki kaybeden gerçek hamil (lehtar/ciro silsilesiyle yetkili hamil) çoğu kez iptal sürecini yürütür.

• Çekin “elden çıkması” halinde kötü niyet/ağır kusur yoksa yeni hamilin iade yükümlülüğü gibi kambiyo senetlerine özgü kurallar devreye girer.

D) Çek çalındı ve ibraza sunulabilir “zaman penceresi” var

• Çek görüldüğünde ödenir; ibraz süreleri dolmadan hızla tedbir almak gerekir.

---

3) İlk 60 dakika: Kriz kontrol listesi (uygulamada en çok kaçırılan kısım)

Aşağıdaki adımlar, hem bankaya hem mahkemeye gidecek dosyanın “omurgasını” kurar:

1. Çek yapraklarının seri numaralarını tespit edin

   • Çek koçanı (dip koçan), çek defteri teslim formu, internet bankacılığı kayıtları, banka şube evrakı.

2. Bankayı aynı gün yazılı olarak haberdar edin

   • Sadece çağrı merkezi kaydıyla yetinmeyin: e-posta/KEP/şube dilekçesi + evrak kayıt numarası alın.

3. Bloke/uyarı talebinizi netleştirin

   • “Şu seri numaralı yapraklar kayıp/çalınmış olup ibrazında ödeme yapılmaması, şubelerin uyarılması, risk kayıtlarının işlenmesi…” gibi açık talep.

4. Karakol tutanağı / suç duyurusu hazırlığı

   • Çalınma emareleri varsa kolluk tutanağı, kamera kayıtları talebi, olay yeri bilgileri.

5. Aynı gün mahkemeye başvuru hazırlığı (özellikle imzalı yapraksa)

   • Çünkü bankaya bildirimin tek başına “mutlak koruma” sağlamadığı durumlar pratikte görülebilir; mahkeme tedbiri bankayı daha güvenli konuma sokar.

---

4) Bankaya bildirim: Ne istenir, nasıl istenir?

4.1. Bankaya bildirimin amacı

• Bankanın sisteminde ilgili çek yapraklarına uyarı/flag düşülmesi,

• Şube/personel düzeyinde operasyonel durdurma,

• Olası bir ibrazda “kayıp/çalınma” bilgisinin görülmesi,

• Sonraki aşamada mahkeme kararının hızlı uygulanması için altyapının hazır olması.

4.2. Bildirimde mutlaka yer alması gereken bilgiler

• Çek hesabı sahibi bilgileri (ad/ünvan, TCKN/VKN)

• Muhatap banka ve şube

• Çek hesabı/IBAN (en azından çek hesabı referansı)

• Kayıp/çalınan yaprakların seri numaraları

• Kaybın tarihi, yeri, kısa olay anlatımı

• Varsa: çekin fotoğrafı/scan, koçan fotokopisi, teslim tutanağı

• “Gerektiğinde mahkeme tedbir kararı sunulacaktır” notu

4.3. Bankadan talep edeceğiniz “çıktılar”

• Evrak kayıt numarası veya imzalı alındı

• Şubenin işlemi sisteme işlediğine dair yazı/ekran çıktısı (veriyorsa)

• İbraz olursa size bilgi verilmesini sağlayacak iletişim teyidi

Pratik not: Banka, “mahkeme kararı olmadan kesin ödeme engeli koyamayız” diyebilir. Bu durumda bile bildirim yapmayı bırakmayın; çünkü mahkeme tedbiri geldiğinde uygulanması çok daha hızlı olur.

---

5) Mahkemeden “ödemeden men/tedbir” nasıl alınır?

Kayıp/çalınan kambiyo senetlerinde (poliçe hükümleri üzerinden) önleyici önlem olarak, senedin ödenmesinin engellenmesi talep edilebilir. Poliçeye ilişkin iptal sistematiğinde, iradesi dışında elinden çıkan kişinin asliye ticaret mahkemesinden, muhatabın ödemekten men’ini isteyebileceği düzenlenmiştir.

Bu iptal hükümlerinin (757–763 ve 764/1) çek hakkında da uygulanacağı ayrıca açıkça belirtilmiştir.

5.1. Görevli mahkeme neresidir?

• Genel kural: Asliye Ticaret Mahkemesi (yoksa Asliye Hukuk’un ticari dava sıfatıyla baktığı yerler uygulamada görülür).

• Yetki yönünden: ödeme yeri / hamilin yerleşim yeri yaklaşımı poliçe hükümlerinde yer alır.

5.2. Tedbir kararının kapsamı ne olur?

Mahkeme “ödemeyi men” kararında, çoğu kez:

• Muhatap bankaya ödememe talimatı (tedbir),

• Gerektiğinde çek bedelinin tevdiine izin ve tevdi yerinin gösterilmesi,

• İlan/iptal prosedürüne ilişkin sonraki adımlar
  şeklinde bir çerçeve kurar.

5.3. “Tedbir kaydı” neden önemli?

Karekodlu çek sisteminde üçüncü kişiler, çek hesabı sahibi hakkında pek çok veriye erişebilir; bu kapsamda her bir çek yaprağı için “tedbir kaydı” bulunup bulunmadığı da görülebilir.
Bu yüzden mahkemeden talep dilekçenizde, sadece bankaya yazı yazılmasını değil, uygulamada mümkünse sistemlere yansıyan tedbir kaydının da işletilmesini hedefleyen açık bir ifade kurmanız faydalı olur.

---

6) Çek iptali (zayi) davası: Mantık, şartlar, süreç

6.1. İptal süreci hangi hallerde gündeme gelir?

• Çeki elinde bulunduran hak sahibi, çek elindeyken zayi olduğuna dair inandırıcı delil sunabiliyorsa iptal isteyebilir.

• Eğer çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa iptal prosedürü işletilir; biliniyorsa çoğu zaman “iade davası” yönü ağır basar.

6.2. “Eline geçiren kişi biliniyorsa” (iade davası hattı)

Mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için süre verebilir; süre içinde dava açılmazsa ödeme yasağı kalkabilir.
Bu, pratikte şu demektir: Çeki kim aldı/kimde olduğu biliniyorsa “iptal” yolunu otomatik çözüm sanmayın; çoğu olayda asıl mücadele iade (istirdat/teslim) ekseninde yürür.

6.3. “Eline geçiren kişi bilinmiyorsa” (ilan + iptal hattı)

İptal isteyen kişi:

• Çekin elindeyken zayi olduğunu inandırıcı delillerle ortaya koymalı,

• Çekin suretini sunmalı veya esas içeriğini bildirmelidir.

Mahkeme ikna olursa ilanla, çeki eline geçireni belirli süre içinde getirmeye davet eder; getirilmezse iptale karar verileceğini ihtar eder.

Süre en az üç ay, en çok bir yıl olarak düzenlenmiştir.

İlan ise belirli gazetede üç defa yapılır; özellikli durumlarda ek ilan tedbirleri de alınabilir.

Süre içinde senet mahkemeye sunulmazsa iptal kararı verilir.

6.4. İptal davasında hangi deliller iş görür?

• Kayıp/çalınma tutanağı, suç duyurusu, kamera görüntüsü talep yazıları

• Çek koçanı fotokopileri / seri numarası listesi

• Banka çek defteri teslim formu

• Çekin fotokopisi/scan’i (varsa)

• Tanık beyanları (özellikle işyeri içi kayıplarda)

• Envanter, zimmet, teslim tutanakları (şirketlerde kritik)

---

7) “Çekten cayma” ile “ödemeden men/iptal” aynı şey değil

Uygulamada sık hata: Keşideci “bankaya cayma verdim, bitti” zannetmek.

• Çek bakımından kanun, çekten caymanın ibraz süresi geçtikten sonra hüküm doğuracağını söyler.

• Buna karşılık kayıp/çalınma senaryosunda hedefiniz çoğu kez ibraz süresi dolmadan ödeme riskini kesmektir; burada mahkemenin “ödemeden men” mekanizması pratikte daha güçlü bir kalkan olabilir.

---

8) Sahte/tahrif edilmiş çek ödemesinde sorumluluk: “Çek defterini iyi saklama” vurgusu

Kayıp/çalınan çek yaprağı bazen sahte imza ile dolaşıma sokulur. Kanun, sahte/tahrif edilmiş çeki ödeyen muhatabın zarardan sorumlu olacağını; ancak çek defterinin iyi saklanmaması gibi bir kusur yüklenebiliyorsa düzenleyen tarafa kusur izafe edilebileceğini düzenler.

Bu hüküm, pratikte iki önemli sonuç doğurur:

1. Bankaya karşı tazmin taleplerinde “imza incelemesi, kontrol özeni” tartışması yapılır.

2. Hesap sahibinin (çek hesabı sahibinin) çek defterini koruma/organizasyon kusuru varsa tazminattan indirim gündeme gelebilir.

---

9) Pratik öneriler (özellikle şirketler için)

9.1. “Çek defteri protokolü” oluşturun

• Çek defteri kimde, hangi kasada, kimlerin erişimi var?

• Zimmet tutanağı, teslim-iade kaydı

• Çek yaprağı çıktığında ikinci imza/ikinci kontrol (çift kontrol)

9.2. Kaybolma anında hazır şablon dosya

• Banka bildirim dilekçesi hazır

• Seri numarası listesi hazır (excel/ERP kaydı)

• Yetkili imza sirküleri + kimlik kopyası hazır

• UETS/KEP üzerinden hızlı gönderim akışı

9.3. Karekod risk yönetimi

Karekod sisteminde “tedbir kaydı” görünürlüğü nedeniyle, mahkeme tedbiri alındığında bunun sahada etkisi artar.
Bu, özellikle çek kabul eden firmalarda “çekin karekodunu okutup tedbir var mı yok mu” kontrolünü rutin hale getirir.

---

10) Sık yapılan hatalar

1. Sadece telefonla bankayı arayıp bırakmak (yazılı kayıt yok).

2. Seri numaralarını toplayamamak (mahkeme ve banka işlemleri yavaşlar).

3. İmzalı yaprakta mahkemeye gecikmek (ibraz penceresi kaçabilir).

4. “İptal davası açtım” deyip iade davası hattını gözden kaçırmak (eline geçiren biliniyorsa).

5. Çek defteri yönetiminde şirket içi zaaflar (sonradan kusur tartışması).

---

11) Sık Sorulan Sorular

1) Bankaya bildirim yapınca çek kesinlikle ödenmez mi?

Her bankanın operasyonel yaklaşımı farklı olabilir. Kayıp/çalınma bildirimini mutlaka yazılı yapın; imzalı yaprak ve yüksek riskte mahkeme tedbiri hedefleyin.

2) İptal davası ne kadar sürer?

İlan ve bekleme süreleri nedeniyle “hızlı tek celselik” bir iş değildir; kanuni çerçevede mahkemenin belirlediği süre en az üç ay–en çok bir yıla kadar uzayabilir.

3) Çeki kimin aldığını biliyorsam iptal mi açacağım?

Eline geçiren biliniyorsa mahkeme çoğu kez “iade davası aç” hattını işletir; süre içinde dava açılmazsa ödeme yasağı kalkabilir.

4) İmzalanmamış boş yaprak için iptal davası mantıklı mı?

Çekin hukuken “çek” sayılabilmesi için unsurlar ve özellikle imza önemlidir. Unsurlar yoksa çek sayılmama tartışmaları doğabilir. Uygulamada imzasız yaprakta bankaya bildirim + ceza süreci daha önde yürür.

5) Mahkeme tedbiri alınca karekodda görünür mü?

Karekod sisteminde her çek yaprağı için “tedbir kaydı” bilgisinin görülebileceği düzenlenmiştir; uygulamada tedbir kararının ilgili sistemlere yansıması için dilekçede açık talep kurmak faydalıdır.

6) İbraz süresi nedir, neden önemli?

İbraz süresi çekin düzenlendiği/ödeneceği yere göre değişir; örneğin aynı yerde 10 gün, başka yerde 1 ay; farklı ülkelerde 1–3 ay gibi süreler öngörülür.

7) “Çekten cayma” ile çek hırsızlığını durdurabilir miyim?

Çekten cayma, ibraz süresi geçtikten sonra hüküm doğurur; kayıp/çalınmada hızlı koruma için çoğu kez mahkeme tedbiri daha etkilidir.

8) Banka sahte imzayı öderse ne olur?

Sahte/tahrif çek ödemesinde zarar kural olarak muhataba ait olup, çek defterini iyi saklamama gibi kusur varsa düzenleyene kusur yüklenmesi tartışılır.

9) İptal kararı çıkınca ne kazanırım?

İlan süresi sonunda senet çıkmazsa iptal kararı verilebilir; iptal kararıyla hak iddiası “senetsiz” ispat/ileri sürme imkânı tartışmaları doğar (olayın niteliğine göre strateji belirlenir).

10) Çek yaprağı çalındıysa karşı tarafa ihtar göndereyim mi?

Somut olaya göre (kimin eline geçtiği biliniyorsa) ihtar, iade talebi ve delil tespiti stratejinin parçası olabilir.

---

12) Örnek metinler (şablon)

Aşağıdaki metinler örnek amaçlıdır; somut olayda çek türü, seri numaraları, banka uygulaması ve mahkeme yetkisi gibi unsurlara göre uyarlanmalıdır.

12.1) Bankaya bildirim dilekçesi (örnek)

12.2) Asliye Ticaret Mahkemesi’ne “çek iptali + ödemeden men” (örnek iskelet)