Belçika Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tenfizi

Belçika’da Alınan Mahkeme Kararı Türkiye’de Doğrudan Sonuç Doğurur mu?

Yabancı mahkeme kararlarının farklı bir ülkede uygulanması, uluslararası özel hukukun en önemli konularından birini oluşturmaktadır. Günümüzde kişilerin yalnızca kendi ülkelerinde değil, farklı devletlerde de yaşamaları, çalışmaları, yatırım yapmaları ve ticari faaliyet yürütmeleri, yabancı mahkeme kararlarının sınır ötesinde uygulanmasını zorunlu hâle getirmektedir. Özellikle Avrupa ülkeleriyle yoğun ekonomik ve sosyal ilişkilere sahip olan Türkiye bakımından bu konu uygulamada her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır.

Belçika da bu ülkelerin başında gelmektedir. Uzun yıllardır Belçika’da yaşayan Türk vatandaşlarının sayısının artması, iki ülke arasındaki ticaret hacminin büyümesi ve uluslararası sözleşmelerin yaygınlaşması nedeniyle Belçika mahkemelerinde verilen kararların Türkiye’de uygulanması ihtiyacı sıkça ortaya çıkmaktadır. Boşanma davaları, nafaka alacakları, miras uyuşmazlıkları, ticari alacaklar, tazminat davaları ve şirketler arasındaki hukuki ihtilaflar bu alanda en fazla karşılaşılan uyuşmazlıklardır.

Ancak Belçika’da bir mahkeme tarafından verilen kararın kesinleşmiş olması, bu kararın Türkiye’de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğuracağı anlamına gelmez. Her devlet, kendi ülkesinde uygulanacak yabancı mahkeme kararlarını belirli şartlara bağlamıştır. Türk hukukunda da yabancı mahkeme kararlarının uygulanabilmesi için kanunda öngörülen usullerin yerine getirilmesi gerekmektedir.

Tenfiz Kurumu Neden Gereklidir?

Mahkeme kararları kural olarak yalnızca verildikleri devletin sınırları içerisinde doğrudan icra edilebilir. Bunun temel nedeni devletlerin yargı yetkisinin egemenlik ilkesine dayanmasıdır. Bir devletin mahkemesi tarafından verilen kararın başka bir devlet ülkesinde doğrudan uygulanabilmesi, o devletin hukuk düzeni tarafından kabul edilmediği sürece mümkün değildir.

İşte bu noktada tenfiz kurumu devreye girer.

Tenfiz, yabancı bir mahkeme tarafından verilen ve kesinleşmiş bulunan kararın, Türk mahkemesi tarafından yapılan inceleme sonucunda Türkiye’de icra kabiliyeti kazanmasını sağlayan hukuki mekanizmadır. Böylece yabancı mahkeme ilamı, Türk mahkemesi kararı gibi icra edilebilir hâle gelir.

Bu sistem yalnızca yabancı mahkeme kararlarının uygulanmasını kolaylaştırmak amacıyla oluşturulmamıştır. Aynı zamanda Türk hukuk düzeninin temel ilkelerinin korunması ve yabancı kararların belirli bir hukuki denetimden geçirilmesi de amaçlanmaktadır.

Belçika Mahkemelerinde Verilen Hangi Kararlar Türkiye’de Tenfiz Edilebilir?

Her yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tenfiz edilmesi mümkün değildir. Öncelikle kararın özel hukuk alanına ilişkin olması ve icra kabiliyeti taşıması gerekir.

Belçika mahkemeleri tarafından verilen;

• Ticari alacak kararları,
• Sözleşmeden kaynaklanan tazminat kararları,
• Nafaka hükümleri,
• Maddi ve manevi tazminat kararları,
• Miras hukukuna ilişkin bazı hükümler,
• Şirketler arasındaki ticari uyuşmazlıklara ilişkin kararlar

uygun şartların bulunması hâlinde Türkiye’de tenfiz edilebilir.

Buna karşılık ceza mahkemelerinin verdiği hapis cezaları, idari yaptırımlar veya kamu hukukuna ilişkin birçok karar aynı kapsamda değerlendirilmez.

Bu nedenle yabancı mahkeme kararının niteliğinin doğru belirlenmesi, tenfiz sürecinin ilk aşamasını oluşturmaktadır.

Belçika Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Uygulanmasına İlişkin Temel Şartlar

Türk hukukunda yabancı mahkeme kararlarının tenfizine ilişkin esaslar 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Belçika mahkemesi tarafından verilen kararlar bakımından da aynı hükümler uygulanmaktadır.

Mahkemenin ilk olarak incelediği husus, kararın kesinleşmiş olup olmadığıdır. Henüz kesin hüküm niteliği kazanmamış veya olağan kanun yolları devam eden kararların Türkiye’de tenfiz edilmesi mümkün değildir.

İkinci önemli şart ise kararın özel hukuk alanına ilişkin olmasıdır. Çünkü tenfiz kurumu esas itibarıyla özel hukuk uyuşmazlıkları için kabul edilmiştir.

Mahkeme ayrıca yabancı kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığını da değerlendirir. Ancak kamu düzeni kavramı oldukça dar yorumlanmaktadır. Yalnızca Belçika hukukunun Türk hukukundan farklı hükümler içermesi, tek başına tenfiz talebinin reddedilmesi sonucunu doğurmaz. Kamu düzenine aykırılığın temel hukuk ilkelerini ciddi biçimde ihlal edecek ağırlıkta olması gerekir.

Türk Mahkemesi Belçika Mahkemesinin Kararını Yeniden İnceler mi?

Tenfiz davalarında en fazla yanlış bilinen konulardan biri de budur.

Bazı kişiler, Türk mahkemesinin yabancı mahkeme kararını baştan sona yeniden değerlendireceğini düşünmektedir. Oysa tenfiz yargılamasının amacı farklıdır.

Türk mahkemesi;

• Delillerin doğru değerlendirilip değerlendirilmediğini,
• Tanık beyanlarının isabetli olup olmadığını,
• Bilirkişi raporlarının yeterliliğini,
• Belçika mahkemesinin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığını

incelemez.

Çünkü tenfiz davası yeni bir dava değildir.

Türk hâkimi yalnızca yabancı mahkeme kararının Türkiye’de uygulanmasına hukuki engel bulunup bulunmadığını değerlendirir. Bu ilke, uluslararası özel hukukun temel prensiplerinden biri olan “yabancı mahkeme kararının esasının incelenememesi” ilkesinin doğal sonucudur.

Savunma Hakkının Korunması Neden Önemlidir?

Tenfiz davalarında üzerinde önemle durulan konulardan biri de savunma hakkıdır.

Belçika’da görülen davada davalının usulüne uygun şekilde haberdar edilmesi, kendisini savunabilmesi ve yargılamaya katılabilme imkânına sahip olması gerekir.

Örneğin davalıya dava dilekçesi hiç tebliğ edilmemiş veya duruşmalardan haberdar edilmemişse, Türk mahkemesi bu durumu tenfize engel olarak değerlendirebilir.

Buna karşılık davalı, usulüne uygun tebligata rağmen davaya katılmamayı tercih etmişse bu durum tek başına tenfiz talebinin reddedilmesini gerektirmez.

Savunma hakkının korunması, hem adil yargılanma ilkesinin hem de uluslararası hukukta kabul edilen temel güvencelerin bir sonucudur.

Belçika ile Türkiye Arasındaki Hukuki İlişkilerin Önemi

Belçika, Avrupa’da önemli bir ticaret merkezi olmasının yanı sıra çok sayıda Türk vatandaşının yaşadığı ülkelerden biridir. Bu nedenle iki ülke arasındaki hukuki ilişkiler yalnızca ticaret hukuku ile sınırlı değildir.

Aile hukuku, iş hukuku, miras hukuku ve borçlar hukukundan kaynaklanan pek çok uyuşmazlık, zaman zaman hem Belçika’yı hem de Türkiye’yi ilgilendirebilmektedir. Taraflardan birinin Türkiye’de, diğerinin Belçika’da bulunması veya malvarlığının farklı ülkelerde yer alması hâlinde yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de uygulanması önemli bir hukuki ihtiyaç olarak ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle tenfiz kurumu, yalnızca teknik bir usul işlemi değil, uluslararası hukuk güvenliğini sağlayan önemli araçlardan biri olarak kabul edilmektedir.

Tenfiz Davası Nasıl Açılır?

Belçika mahkemeleri tarafından verilen bir kararın Türkiye’de icra edilebilmesi için yetkili Türk mahkemesinde tenfiz davası açılması gerekir. Bu dava, yabancı mahkeme kararının yeniden incelendiği bir dava olmayıp, yalnızca kararın Türk hukukunda uygulanabilir olup olmadığının tespitine yöneliktir.

Tenfiz talebinde bulunacak kişi, yabancı mahkeme kararından lehine hak doğan gerçek veya tüzel kişi olabileceği gibi, hukuki yararı bulunan mirasçılar ya da kanuni temsilciler de gerekli şartların varlığı hâlinde dava açabilir.

Dava dilekçesinde Belçika mahkemesinin adı, karar tarihi, karar numarası, kararın kesinleştiğine ilişkin bilgiler ve Türkiye’de hangi hükümlerin uygulanmasının talep edildiği açık bir şekilde belirtilmelidir. Özellikle kararın yalnızca belirli bölümlerinin tenfizinin istendiği durumlarda, talep edilen hükümlerin tereddüde yer bırakmayacak biçimde gösterilmesi önem taşır.

Mahkeme, dava dosyasına sunulan belgeleri ve tarafların açıklamalarını birlikte değerlendirerek tenfiz şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğine karar verir.

Belçika’dan Alınan Belgelerin Hazırlanması

Tenfiz davalarının sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için dava dosyasına sunulan belgelerin eksiksiz olması gerekir. Uygulamada davaların uzamasına neden olan en önemli sebeplerden biri, yabancı ülkeden getirilen belgelerdeki eksikliklerdir.

Genellikle dava dosyasında;

• Belçika mahkemesi kararının aslı veya usulüne uygun onaylı örneği,
• Kararın kesinleştiğini gösteren resmî belge,
• Türkçe tercümeler,
• Gerekli tasdik işlemlerinden geçirilmiş belgeler,
• Taraflara ilişkin kimlik ve adres bilgileri,
• Vekil aracılığıyla işlem yapılıyorsa vekâletname

yer almaktadır.

Belgelerin hazırlanması sırasında isim, tarih, karar numarası ve diğer bilgilerin birbirini doğrulaması büyük önem taşır. Basit görünen yazım farklılıkları dahi mahkemenin ek belge talep etmesine veya eksikliklerin tamamlanması için süre vermesine neden olabilir.

Belçika’da Verilen Boşanma Kararlarının Türkiye’deki Etkisi

Belçika’da yaşayan Türk vatandaşlarının en sık karşılaştıkları hukuki konuların başında aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar gelmektedir.

Boşanma kararları bakımından dikkat edilmesi gereken en önemli husus, kararın bütün hükümlerinin aynı hukuki niteliğe sahip olmamasıdır.

Evlilik birliğinin sona ermesine ilişkin hüküm ile nafaka, maddi tazminat, manevi tazminat veya yargılama giderlerine ilişkin hükümler farklı sonuçlar doğurabilir. Özellikle mali yükümlülük içeren kararların Türkiye’de cebri icra yoluyla uygulanabilmesi için tenfiz sürecinin tamamlanması gerekir.

Bu nedenle Belçika mahkemesi tarafından verilen boşanma kararlarının içeriği dikkatle incelenmeli ve Türkiye’de hangi hükümlerin uygulanmasının amaçlandığı dava açılmadan önce belirlenmelidir.

Ticari Uyuşmazlıklarda Tenfizin Önemi

Türkiye ile Belçika arasındaki ticaret hacminin artması, ticari uyuşmazlıklardan kaynaklanan yabancı mahkeme kararlarının sayısını da artırmaktadır.

Uluslararası satış sözleşmeleri, lojistik hizmetleri, ithalat ve ihracat işlemleri, distribütörlük sözleşmeleri, eser sözleşmeleri ve ticari iş birliklerinden doğan uyuşmazlıklar sonucunda Belçika mahkemeleri tarafından verilen kararların Türkiye’de uygulanması gerekebilmektedir.

Örneğin Belçika’da faaliyet gösteren bir şirket, Türkiye’deki bir firmaya karşı açtığı davayı kazanmış olabilir. Ancak borçlu şirketin malvarlığının Türkiye’de bulunması durumunda, yabancı mahkeme kararının fiilen yerine getirilebilmesi için Türk mahkemesinden alınacak tenfiz kararı zorunludur.

Bu yönüyle tenfiz kurumu, uluslararası ticari ilişkilerde mahkeme kararlarının etkili şekilde uygulanmasını sağlayan önemli hukuki mekanizmalardan biridir.

Türk Kamu Düzeni İncelemesi

Yabancı mahkeme kararlarının tenfizinde kamu düzeni incelemesi önemli bir yer tutmaktadır. Ancak bu kavram uygulamada çoğu zaman yanlış yorumlanmaktadır.

Türk mahkemesi, Belçika hukukunun Türk hukukundan farklı olmasını tek başına kamu düzenine aykırılık olarak değerlendirmez. Her hukuk sisteminin kendine özgü kurallara sahip olması doğaldır.

Kamu düzeni incelemesinde esas alınan husus, yabancı mahkeme kararının uygulanmasının Türk hukuk düzeninin temel ilkelerini ağır biçimde ihlal edip etmediğidir. Özellikle adil yargılanma hakkını ortadan kaldıran, savunma hakkını ciddi şekilde ihlal eden veya temel hak ve özgürlüklerle bağdaşmayan kararlar bakımından kamu düzeni istisnası gündeme gelebilir.

Bu nedenle kamu düzeni, yabancı mahkeme kararlarının reddedilmesine yol açan genel bir sebep değil; yalnızca istisnai durumlarda uygulanan hukuki bir denetim mekanizmasıdır.

Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar

Belçika mahkeme kararlarının tenfizinde yaşanan sorunların önemli bir kısmı usul eksikliklerinden kaynaklanmaktadır.

Örneğin kararın kesinleştiğini gösteren belgenin dosyaya eklenmemesi, tercümelerde maddi hataların bulunması, taraf bilgilerindeki uyumsuzluklar veya yabancı mahkeme kararının eksik sunulması yargılama sürecinin uzamasına neden olabilmektedir.

Bunun yanında bazı başvurularda tanıma ve tenfiz kavramlarının birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Oysa yabancı mahkeme kararının yalnızca kesin hüküm etkisinin Türkiye’de kabul edilmesi ile kararın cebri icra yoluyla uygulanması farklı hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

Bu nedenle dava açılmadan önce yabancı mahkeme kararının kapsamının doğru değerlendirilmesi ve hangi hukuki yolun izleneceğinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.

Yargıtay’ın Yaklaşımı

Yargıtay’ın yabancı mahkeme kararlarının tenfizine ilişkin kararları incelendiğinde, Belçika mahkemeleri bakımından da genel tenfiz ilkelerinin uygulandığı görülmektedir.

Yargıtay, Türk mahkemesinin yabancı mahkeme kararının esasına giremeyeceğini, incelemenin yalnızca 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da düzenlenen şartlarla sınırlı olduğunu kabul etmektedir.

Ayrıca kamu düzeni istisnasının dar yorumlanması gerektiği yönündeki yaklaşım da istikrarlı şekilde sürdürülmektedir. Bu nedenle yalnızca Türk hukukundan farklı sonuç doğuran kararlar değil, temel hukuk ilkelerini açık biçimde ihlal eden kararlar tenfize engel teşkil edebilmektedir.

Bu yaklaşım, hem uluslararası hukuk güvenliğinin korunmasını hem de yabancı mahkeme kararlarına duyulan güvenin sürdürülmesini amaçlamaktadır.

Sonuç

Belçika mahkemeleri tarafından verilen kararlar, kesinleşmiş olsalar dahi Türkiye’de kendiliğinden icra edilemez. Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de hukuki sonuç doğurabilmesi için, kural olarak Türk mahkemelerinden tenfiz kararı alınması gerekir.

Tenfiz yargılamasında Türk mahkemesi, Belçika mahkemesinin uyuşmazlık hakkında verdiği kararı yeniden değerlendirmez. İnceleme yalnızca yabancı mahkeme kararının Türk hukukunda uygulanmasına engel oluşturabilecek şartlarla sınırlıdır. Kararın kesinleşmiş olması, savunma hakkına uygun şekilde verilmiş bulunması, kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve kanunda öngörülen diğer şartların gerçekleşmesi hâlinde yabancı mahkeme kararı Türkiye’de icra kabiliyeti kazanır.

Belçika ile Türkiye arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesi, iki ülkede yaşayan Türk vatandaşlarının sayısının artması ve sınır ötesi hukuki ilişkilerin çeşitlenmesi nedeniyle yabancı mahkeme kararlarının tenfizi günümüzde daha da önemli hâle gelmiştir. Bu nedenle sürecin hukuki çerçevesinin doğru değerlendirilmesi, gerekli belgelerin eksiksiz hazırlanması ve usule ilişkin kurallara uygun hareket edilmesi, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de etkili şekilde uygulanabilmesi açısından belirleyici rol oynamaktadır.