ANONİM ORTAKLIKTA RÜÇHAN HAKKI

Rüçhan hakkı

MADDE 461–

(1) Her pay sahibi, yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre, alma hakkını haizdir.

(2) Genel kurulun, sermayenin artırımına ilişkin kararı ile pay sahibinin rüçhan hakkı, ancak haklı sebepler bulunduğu takdirde ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyu ile sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Özellikle, halka arz, işletmelerin, işletme kısımlarının, iştiraklerin devralınması ve işçilerin şirkete katılmaları haklı sebep kabul olunur. Rüçhan hakkının sınırlandırılması ve kaldırılmasıyla, hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde, yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz. Nisaba ilişkin şart dışında bu hüküm kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu kararına da uygulanır. Yönetim kurulu, rüçhan hakkının sınırlandırılmasının veya kaldırılmasının gerekçelerini; yeni payların primli ve primsiz çıkarılmasının sebeplerini; primin nasıl hesaplandığını bir rapor ile açıklar. Bu rapor da tescil ve ilan edilir.

(3) Yönetim kurulu yeni pay alma hakkının kullanılabilmesinin esaslarını bir karar ile belirler ve bu kararda pay sahiplerine en az onbeş gün süre verir. Karar tescil ve 35 inci maddedeki (…)[66] gazetede ilan olunur. Ayrıca şirketin internet sitesine konulur.

(4) Rüçhan hakkı devredilebilir.

(5) Şirket, rüçhan hakkı tanıdığı pay sahiplerinin, bu haklarını kullanmalarını, nama yazılı payların devredilmelerinin esas sözleşmeyle sınırlandırılmış olduğunu ileri sürerek engelleyemez.

Genel Bilgiler

461/1’e göre, her ortak, yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkını haizdir.Rüçhan hakkının doğabilmesi için, ortaklığın sermaye artırımına giderek yeni paylar çıkartması zorunludur.

Örneğin ortaklardan birisi, %10 oranında paya sahipse, sermaye 1 kat artırılırsa, onun ortaklık içindeki payı %5’e

düşer. İşte bu rüçhan hakkı, bu ortağın paylarının ve ortaklık içerisindeki konumlarının aynen korunabilmesi için

tanınmıştır.

461/1’de rüçhan hakkının ölçüsünü ve sınırını da düzenlenir. Hakkı kullanabilmek için, öncelikle ortağın

ortaklıktaki payının oranının bilinmesi gerekir. Her ortak, pay miktarını, ispat etmekle yükümlüdür. Ortak pay

sahipliğini nama yazılı paylar, çıplak paylar veya ilmühaberler bakımından, pay defteriyle ispat edebilir. Pay

senedi çıkartmışsa, bunlarla da pay miktarının ispatı olanaklıdır. Hamiline yazılı paylar bakımından ispat, hisse

senetleri veya senet miktarını gösteren diğer resmi belgelerle olanaklıdır.

Ancak rüçhan hakkı, pay sahibine yükümlülük yüklemez. Yani ortaklık pay sahipleri, yeni pay almaya

zorlanamaz.

Rüçhan hakkı, tek taraflı irade beyanıyla ortak tarafından kullanılır. 461/3’e göre, YK yeni pay alma hakkının

kullanılmasının esaslarını bir karar ile belirler. Karar, artırımın tescilinden önce ticaret siciline tescil ve TTS

Gazetesinde ilan edilir, internet sitesine konulur. YK kararında, payların ihraç bedelleri gösterilir ve rüçhan

hakkının kullanılması için pay sahiplerine en az 15 gün süre verilir. Süre uzatılabilir. Hak düşürücü süredir.

YK 461/3’deki esaslara uymazsa ve ortak hakkını kullanamazsa, ortağın doğrudan zararı ortaya çıkar ve zararın

giderimi için ortak YK üyelerine başvurabilir. Paylar ortaklığın elindeyse ortak, ortaklığa karşı ifa davası açabilir.

461/2’deki şartlarla GK kararıyla rüçhan hakkı sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Bu kararda mutlaka kararın

gerekçesi belirtilmelidir. Ortaklık ana sözleşmesiyle yapılamaz. Bazı şartları var. Rüçhan hakkı, ancak GK

tarafından ve artırım kararı sırasında sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Gündemde madde olmasa bile, yine de

GK’da görüşülebilir. GK’un rüçhan hakkını kaldırma/sınırlama yetkisi ancak haklı sebepler varsa olanaklıdır.

Rüçhan hakkının haklı sebeple kaldırılıp kaldırılmadığı hususunda ortakların değerlendirme yapabilmesi

bakımından zorunludur.

GK bu kararı alırken, esas sermayenin %60’ının olumlu oyu aranır. Bu oran, sözleşmede kural getirilerek

indirilemez.

Rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılması ile hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde yararlandırılmaz

veya kayba uğratılamaz.

461/4’e göre, rüçhan hakkı devredilebilir. Devir, ortaklık tarafından yasaklanamaz, sınırlandırılamaz. 461/5’e

göre, devralanlara bağlam kuralları uygulanabilir.

461/5’e göre, ortaklık, rüçhan hakkı tanınan ortakların, bu haklarını kullanmalarını, nama yazılı payların

devredilmelerinin ana sözleşmeyle sınırlandırılmış olduğunu ileri sürerek engelleyemez. Ancak bu kural, sadece

aslen kazanılmış bulunan, yani ortak sıfatından kaynaklanan yeni pay alma hakları için geçerlidir.

Rüçhan hakkı, kayıtlı sermaye sistemine tabi halka kapalı anonim ortaklıklarda da kullanılabilir. Aynı şekilde

sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Bu YK tarafından yapılabilir. Ancak bunun için YK ana sözleşmeyle

yetkilendirilmelidir. Haklı sebepler burada da olmalıdır. Fakat burada GK kararı olmadığı için %60’lık yetersayı

aranamaz. Kayıtlı sermaye sisteminde ayrıca, YK, rüçhan hakkının kaldırılmasının veya sınırlandırılmasının

gerekçelerini, yeni payların primli ve primsiz çıkarılmasının sebeplerini, primin nasıl hesaplandığını bir rapor ile açıklar. Bu rapor da tescil ve ilan edilir.

Rüçhan hakkının ihlali, özellikle alınan sınırlandırma kararının iptalini gerektirebilir.

Kayıtlı sermaye sisteminde alınan YK kararı da iptal ettirilebilir.

456/1’e göre, iç kaynaklardan sermaye artırımı hariç, payların nakdi bedelleri tamamen ödenmediği sürece, sermaye artırılamaz. Ancak sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması, sermaye artırımını engellemez. Rüçhan hakkının doğabilmesi için, geçerli esas sermaye artırımı kararı alınması ve yeni paylar çıkartması gerekir.

 Sermaye artırımlarında söz konusu olan rüçhan hakkı, ortağın ortaklıktaki konumunun değişmemesi amacıyla kabul edilmiş, önemli bir ortaksal haktır. Yeni TTK’da rüçhan hakkı güçlendirilmiştir. Gerçekten de TTK’ya göre, GK ancak haklı sebeplerle ve ağırlaştırılmış yetersayılarla rüçhan hakkının sınırlandırılması veya tamamen kaldırılması yönünde karar alabilir.

 

Avukatın Önemi:

Şirket yönetiminin öne sürdüğü “haklı sebebin” gerçek, orantılı ve dürüstlük kuralına uygun olup olmadığını inceler.Usulüne uygun alınmayan veya azınlığı ezmeye yönelik kararları tespit ederek müdahale eder.

Yönetim kurulunun sunduğu raporun mevzuata uygunluğunu ve emisyon priminin rayiç bedele uygun olup olmadığını denetler. Yeni payların gerçek değerinin altında çıkarılarak mevcut ortakların zarara uğratılmasını engeller.

Genel kurulda azınlık pay sahibini temsil eder. Karara ret oyu vererek gerekçeli muhalefet şerhini toplantı tutanağına eksiksiz yazdırır. İptal davası açabilmenin ilk ve en kritik şartı bu şerhin usulüne uygun düşülmesidir.

Genel Kurul kararının ilanından/alınmasından itibaren 3 ay içinde Asliye Ticaret Mahkemesi’nde kararın iptali veya şartları varsa butlanı (geçersizliği) davasını açar. Ayrıca sermaye artırımının tescilini durdurmak adına yürütmeyi durdurma (ihtiyati tedbir) kararı alarak şirketin geri dönülemez işlemler yapmasını önler.

Alınacak kararların (toplantı nisapları, ilan süreleri, çağrı usulleri ve rüçhan hakkı kullanım süreleri) kanuna uygun olmasını sağlar. İleride iptal davalarıyla sermaye artırımının kilitlenmesini ve yönetim kurulunun tazminat sorumluluğuna  girmesini engeller.

Rüçhan hakkının 3. kişilere veya diğer ortaklara devri süreçlerinde sözleşmeleri hazırlar; devir kısıtlamaları (bağlam kuralları) ile devrin şirkete karşı hüküm ifade etme şartlarını yönetir.