Yabancıların Türkiye’de Adli Yardım Talep Etmesi

Meta Açıklama: Yabancılar Türkiye’de adli yardım talep edebilir mi? Dava harçları, yargılama giderleri, teminat yükümlülüğü, mütekabiliyet ve baro adli yardım başvurusu hakkında rehber.

Adli Yardım Nedir?

Adli yardım, ekonomik durumu dava açmaya veya hukuki süreci takip etmeye elverişli olmayan kişilerin, yargılama giderlerinden geçici olarak muaf tutulmasını sağlayan hukuki kurumdur. Amaç, maddi imkânsızlık sebebiyle kişilerin mahkemeye erişim hakkından mahrum kalmasını önlemektir.

Türkiye’de adli yardım, yalnızca Türk vatandaşları için değil, belirli şartları sağlayan yabancılar için de gündeme gelebilir. Ancak yabancıların adli yardımdan yararlanması bazı ek koşullara tabidir.

Yabancılar Türkiye’de Adli Yardım Alabilir mi?

Evet. Yabancılar Türkiye’de adli yardım talep edebilir. Ancak Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre yabancıların adli yardımdan yararlanabilmesi için genel şartlara ek olarak karşılıklılık şartı aranır.

HMK m.334’e göre kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini karşılayamayacak kişiler, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şartıyla adli yardımdan yararlanabilir. Yabancılar bakımından ise ayrıca karşılıklılık şartı aranır.

Adli Yardımın Şartları Nelerdir?

Yabancı bir kişinin Türkiye’de adli yardım alabilmesi için genel olarak şu şartlar aranır:

1. Maddi imkânsızlık: Kişi dava harçlarını, gider avansını, bilirkişi ücretini, keşif giderini veya diğer masrafları ödeyemeyecek durumda olmalıdır.
2. Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması: Açılacak dava tamamen haksız, kötü niyetli veya hukuken imkânsız görünmemelidir.
3. Karşılıklılık şartı: Yabancının vatandaşı olduğu ülkede Türk vatandaşlarının da adli yardımdan yararlanabilmesi gerekir.
4. Belgelerle ispat: Yoksulluk, gelir durumu, ikamet, işsizlik, sosyal yardım veya ekonomik güçlük belgelerle gösterilmelidir.

Karşılıklılık Şartı Ne Demektir?

Karşılıklılık, yabancının vatandaşı olduğu ülkede Türk vatandaşlarının da benzer şekilde adli yardımdan yararlanabilmesi anlamına gelir.

Bu karşılıklılık üç şekilde ispatlanabilir:

• Türkiye ile ilgili ülke arasında anlaşma bulunması,
• İlgili ülke kanunlarında Türk vatandaşlarına adli yardım hakkı tanınması,
• Fiilî uygulamada Türk vatandaşlarının o ülkede adli yardımdan yararlanabilmesi.

Adalet Bakanlığı’nın yabancıların teminat yükümlülüğüne ilişkin açıklamalarında da karşılıklılığın akdi, kanuni veya fiili şekilde sağlanabileceği belirtilmektedir.

Adli Yardım Neleri Kapsar?

Adli yardım kararı, kişiye önemli kolaylıklar sağlar. HMK m.335’e göre adli yardım kararı;

• yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet,
• yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet,
• dava ve icra takibi sırasında yapılacak giderlerin devlet tarafından avans olarak ödenmesi,
• davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini

imkânlarını sağlayabilir.

Bu nedenle adli yardım özellikle yüksek harçlı davalar, bilirkişi incelemesi gereken dosyalar, keşif masrafı olan taşınmaz davaları, tazminat davaları, aile hukuku uyuşmazlıkları ve işçilik alacakları bakımından önemlidir.

Yabancılar İçin Teminat Yükümlülüğü

Türkiye’de dava açan yabancılar bakımından bazı durumlarda teminat yükümlülüğü gündeme gelebilir. Yabancı davacı, Türkiye’de dava açarken karşı tarafın yargılama giderleri ve zararları bakımından teminat göstermek zorunda kalabilir.

Ancak adli yardım kararı verilirse, kişi yargılama giderleri için teminat göstermekten de muaf tutulabilir. HMK m.335 bu konuda açık düzenleme içermektedir.

Bu nedenle yabancı davacılar açısından adli yardım talebi yalnızca harçlardan muafiyet için değil, teminat yükümlülüğünün bertaraf edilmesi bakımından da önemlidir.

Adli Yardım Talebi Nereye Yapılır?

Adli yardım talebi, dava açılmadan önce veya dava sırasında ilgili mahkemeye yapılabilir. Dava açılacaksa, dava dilekçesiyle birlikte adli yardım talep edilebilir. Dava açılmışsa, yargılama devam ederken ayrıca dilekçe ile başvuru yapılabilir.

Ayrıca avukat desteğine ihtiyaç duyan kişiler baroların adli yardım bürolarına da başvurabilir. Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği, adli yardım görevlendirmeleri ve adli yardım bürolarının işleyişine ilişkin hükümler içerir. Yönetmelikte adli yardım kapsamında avukat ücreti, zorunlu yol giderleri, vekâletname, çeviri masrafları, dava harç ve masrafları gibi giderler düzenlenmektedir.

Hangi Belgeler Gerekir?

Yabancı kişinin adli yardım talebinde bulunurken ekonomik durumunu ve hukuki talebini belgelendirmesi gerekir.

Genellikle şu belgeler sunulabilir:

• Pasaport veya kimlik belgesi,
• İkamet izni veya geçici koruma/uluslararası koruma kimliği,
• Gelir belgesi,
• İşsizlik veya çalışmama durumunu gösteren belge,
• Banka hesap dökümleri,
• Kira sözleşmesi,
• Sosyal yardım belgesi,
• Aile bireylerine ilişkin belgeler,
• Sağlık giderleri veya engellilik raporları,
• Dava konusu uyuşmazlığı gösteren belgeler,
• Karşılıklılık şartını destekleyen belgeler.

Yabancı ülkeden alınan belgeler varsa apostil, tercüme ve noter onayı gerekebilir.

Adli Yardım Talebi Reddedilirse Ne Olur?

Mahkeme adli yardım talebini reddedebilir. Ancak ret kararında, sunulan bilgi ve belgelerin neden yeterli görülmediğinin açıklanması gerekir. HMK m.337’ye göre mahkeme adli yardım talebi hakkında duruşma yapmadan karar verebilir; talep hâlinde inceleme duruşmalı yapılabilir ve ret kararında belgelerin neden kabul edilmediği belirtilmelidir.

Adli yardım talebi reddedilirse kişi yeniden belge sunabilir, eksiklikleri tamamlayabilir veya ilgili usul hükümlerine göre karara karşı başvuru imkânlarını değerlendirebilir.

Hangi Davalarda Yabancılar Adli Yardım İsteyebilir?

Yabancılar birçok dava ve hukuki süreçte adli yardım talep edebilir. Örneğin:

• Boşanma davaları,
• Velayet ve nafaka davaları,
• İşçilik alacağı davaları,
• Tazminat davaları,
• Malpraktis davaları,
• Tapu ve miras davaları,
• İkamet/deport işlemlerine ilişkin idari davalar,
• Tüketici davaları,
• İcra takipleri,
• Ceza dosyalarında mağdur veya katılan sıfatıyla hukuki destek süreçleri.

Her dosyada adli yardımın kapsamı ve şartları ayrıca değerlendirilir.

Yabancılar Barodan Avukat Talep Edebilir mi?

Evet. Ekonomik durumu uygun olmayan yabancılar, bulundukları yerdeki baronun adli yardım bürosuna başvurabilir. Baro, başvuruyu değerlendirerek uygun görürse avukat görevlendirebilir.

Ancak baro adli yardımı ile mahkemenin verdiği adli yardım kararı karıştırılmamalıdır. Baro adli yardımı çoğunlukla avukat görevlendirilmesiyle ilgilidir. Mahkeme adli yardımı ise dava harçları, gider avansı, bilirkişi ücreti ve teminat gibi yargılama giderleri bakımından sonuç doğurur.

Sonuç

Yabancılar Türkiye’de adli yardım talep edebilir. Ancak yabancıların adli yardımdan yararlanabilmesi için ekonomik yetersizlik ve talebin dayanaktan yoksun olmaması şartlarının yanında karşılıklılık şartı da önemlidir.

Adli yardım kararı, yabancı kişi bakımından dava harçları, yargılama giderleri, bilirkişi masrafları ve teminat yükümlülüğü yönünden büyük kolaylık sağlayabilir. Özellikle Türkiye’de dava açmak isteyen ancak maddi imkânı bulunmayan yabancılar için adli yardım, mahkemeye erişim hakkının korunması bakımından kritik bir yoldur.

Başvurunun başarılı olabilmesi için ekonomik durum belgeleri, dava konusu belgeler ve gerekiyorsa karşılıklılık şartını gösteren bilgiler eksiksiz sunulmalıdır.