Konşimento (B/L) Nedir? Türleri, Hukuki Niteliği ve Uygulamadaki Kritik Hatalar(2026)
Konşimento (B/L) Nedir? Türleri, Hukuki Niteliği ve Uygulamadaki Kritik Hatalar (2026)
Deniz yoluyla (ve kimi zaman kombine taşımalarda) eşya taşımacılığının “kilit belgesi” konşimentodur (Bill of Lading – B/L). Konşimento çoğu dosyada sadece bir taşıma belgesi gibi görülse de, uygulamada mülkiyet/teslim kontrolünü, ödeme güvenliğini (akreditif dâhil) ve taşıyanın sorumluluk rejimini aynı anda etkiler. Bu yüzden konşimentodaki küçük bir ifade dahi; malın kime teslim edileceğinden, bankanın evrakı kabul edip etmeyeceğine, hatta yanlış teslim (misdelivery) riskinin kime yükleneceğine kadar zincirleme sonuç doğurabilir.
Aşağıda konşimentonun Türk hukukundaki tanımı, türleri, hukuki niteliği ve sahada en sık görülen kritik hatalar; pratik bir kontrol mantığıyla ele alınmıştır.
1) Konşimento (B/L) nedir?
Türk Ticaret Kanunu, konşimentoyu açık biçimde tanımlar: Konşimento; bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı ancak konşimentonun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir.
Bu tanımın içindeki üç unsur uygulamada her şeyi belirler:
-
Sözleşmeyi ispat (taşıma sözleşmesi var mı, şartları ne?)
-
Teslim alma/yükleme ispatı (eşya taşıyana geçti mi, hangi tarihte?)
-
İbraz karşılığı teslim (taşıyan kime, hangi belgeyle teslim eder?)
Bu yüzden konşimento yalnız “nakliye evrağı” değildir; aynı zamanda teslim yetkisini ve çoğu senaryoda ticari tasarruf gücünü temsil eder.
2) Konşimentonun hukuki niteliği: “taşıma senedi” ve “kıymetli evrak” boyutu
Konşimento, TTK sistematiğinde denizde taşıma senetleri içinde düzenlenir ve belirli şartlarda kıymetli evrak niteliği taşır. Konşimentonun meşru hamili eşyayı teslim almaya yetkilidir; birden fazla nüsha düzenlenmişse teslim kuralı ve ihtilaf hâlleri ayrıca düzenlenmiştir.
Bu yaklaşımın pratik sonucu şudur:
-
Konşimento “kimdeyse teslim onda” mantığını doğurur (özellikle emre veya hamiline düzenlenen konşimentolarda).
-
Taşıyan, teslimi “doğru kişiye” yaptığını ispat edebilmek için konşimentonun ibrazını ve hamillik zincirini kontrol etmek zorundadır. Konşimentosuz teslim bu yüzden yüksek risklidir.
3) Konşimento taşıma sözleşmesi midir, yoksa sözleşmenin belgesi mi?
Uygulamada sık karıştırılan nokta: Konşimento çoğu zaman taşıma şartlarını içerir; ancak çoğu dosyada “sözleşmenin kendisi” değil, sözleşmenin yapıldığını ve içeriğini ispat eden temel belgedir. Bu ilişki TTK’daki ispat mantığıyla ele alınır ve konşimentoyu “tarafları ve taşıyanı ispat” fonksiyonuyla birlikte okuruz.
Özellikle şu ayrım önemlidir:
-
Çarter parti (charter party) varsa: Konşimento, çarter partinin bazı şartlarını atıfla bünyesine alabilir; ancak atfın kapsamı, üçüncü kişilere etkisi ve bankacılık uygulaması bakımından ayrı değerlendirilir.
-
Hat taşıması (liner) gibi düzenli taşımalarda: Konşimento çoğu zaman standart taşıma şartlarını içerir ve fiilen ana metin hâline gelir.
4) Konşimento türleri (uygulamada en sık karşılaşılan sınıflamalar)
A) Düzenlenme anına göre
-
Tesellüm konşimentosu (received for shipment): Eşyanın gemiye yüklenmek üzere teslim alındığını gösterir.
-
Yükleme konşimentosu (shipped/on board): Eşyanın belirli bir gemiye yüklendiğini gösterir. TTK tanımı bu ayrımı da kapsar.
Akreditifli işlemlerde çoğunlukla “on board” kaydı kritik olduğundan, bu ayrım ödeme güvenliği bakımından belirleyicidir (aşağıda ayrıca).
B) Eşyanın görünür hâline ilişkin kayıtlarına göre
-
Temiz (clean) konşimento: Eşyanın/ambalajın kusurlu olduğuna dair olumsuz şerh içermez. Bankacılık uygulamasında “temiz taşıma belgesi” kavramı özellikle önemlidir.
-
Şerhli (claused/foul) konşimento: Ambalaj hasarı, ıslaklık, eksik koli, yırtık, pas vb. olumsuzluklar şerh edilir.
C) Devredilebilirliğine (negotiability) göre
-
Nama (straight) konşimento: Belirli bir gönderilene düzenlenir; devredilebilirlik ve teslim mekanizması sınırlıdır.
-
Emre yazılı (to order) konşimento: Ciro + teslim ile devredilebilir; ticarette “mülkiyet/teslim kontrolü” için en yaygın modeldir.
-
Hamiline (bearer) konşimento: Hamil kimse teslim yetkisi ondadır; risk yönetimi daha sıkıdır.
D) Taşıma rotasına ve kapsamına göre
-
Direct (limandan limana) B/L
-
Through B/L (aktarmalı/çok etaplı)
-
Multimodal/combined transport B/L (deniz + kara/demir yolu)
E) Formuna göre
-
Long form / short form (taşıma şartlarının tam metin veya atıfla düzenlenmesi)
-
E-konşimento: Elektronik konşimento, “asıl” belgenin dijital sistemlerde güvenli biçimde temsil edilmesiyle gündeme gelir; uygulamada platform kuralları, teslim talimatları ve bankacılık kabul kriterleri ayrıca planlanmalıdır.
5) Konşimentoda bulunması gereken kayıtlar (TTK m. 1229) – neden hayati?
TTK, konşimentonun hangi kayıtları içereceğini tek tek sayar. Özetle; eşyanın cinsi/işaretleri/tehlikeli eşya bilgisi/koli-parça sayısı/ağırlık-miktar, eşyanın haricen belli olan hâl ve durumu, taşıyanın ve kaptanın kimliği, geminin adı ve tabiiyeti gibi temel unsurlar kanunda yer alır.
Bu kayıtlar “bürokratik formalite” değildir. Çünkü:
-
Sorumluluk: “Ne teslim alındı?” sorusunun ispatı buradan yürür.
-
Teslim: Yanlış kişiye teslim riskini azaltır.
-
Sigorta/hasar: Hasarın taşımadan önce mi sonra mı olduğu tartışması çoğu kez bu kayıtlara dayanır.
-
Banka/akreditif: Belge uyumsuzluğu (discrepancy) çoğunlukla bu alanlarda çıkar.
6) Akreditif (L/C) ve bankacılık uygulamasında konşimento: en çok para yakan yer
Akreditifli satışlarda konşimento, “malın yolda olduğunun” değil, bankanın ödemeyi yapıp yapmayacağının belgesidir. UCP 600, konşimentonun taşıyan/acentası veya kaptan/temsilcisi tarafından imzalı olması, yüklemenin/on board kaydının görünmesi, liman bilgilerinin uygunluğu ve ibraz edilecek orijinal nüsha seti gibi başlıklarda kriterler düzenler.
“Temiz taşıma belgesi” beklentisi de bankacılık pratiklerinde çok güçlüdür; olumsuz şerh taşıyan belge bankaca reddedilebilir.
7) Uygulamadaki kritik hatalar (ve her birinin hukuki sonucu)
Aşağıdaki hatalar, dosyayı “kolay çözülecek” olmaktan çıkarıp, hem tazminat hem cezaî/idarî riskler doğuran bir uyuşmazlığa çevirebilir:
1) Konşimentoda taraf bilgilerinin yanlış yazılması
Gönderilen/notify party/consignee satırındaki tek harf hatası bile teslimi kilitleyebilir. Banka, akreditif şartlarına uymayan bir konşimentoyu reddedebilir (ödeme gecikir/yanar).
2) Eşya tanımının “muğlak” bırakılması
TTK m. 1229’un aradığı eşya cinsi, işaretler, koli/parça sayısı ve miktar gibi bilgiler zayıf yazılırsa; hasar/eksik teslim iddialarında ispat zemini kayar.
3) Tehlikeli eşya bilgisinin belirtilmemesi
Tehlikeli eşya beyanı hem taşıma güvenliği hem de sorumluluk bakımından kritik bir kayıt alanıdır; yanlış/eksik beyan büyük tazminat riskine dönüşebilir.
4) “Clean” konşimento için LOI (garanti mektubu) ile şerhsiz düzenleme
Sahada en riskli pratik: Ambalaj hasarlı/ıslak/eksik görünüyor; buna rağmen yükletenin garanti mektubuyla konşimentoyu şerhsiz düzenletmesi. TTK, bu tip taahhütlerin iyi niyetli üçüncü kişilere karşı geçersiz olabileceğini açıkça ele alır; yani risk “taşıyana” dönebilir.
5) “On board” kaydının tarihinin/ifadesinin hatalı olması
Akreditif şartı “shipped on board” ise, received for shipment türünde belge ödeme riskine girer. UCP 600 kriterleri bu noktada belirleyicidir.
6) Orijinal nüsha yönetiminin ihmal edilmesi (full set / kaç nüsha?)
Konşimento çoğu kez birden fazla orijinal nüsha hâlinde düzenlenir. Hangi nüsha ile teslim yapılacağı, “tek nüshaya teslim” mantığı ve çoklu hamil başvurusu hâlleri özel risk doğurur.
7) Konşimentosuz teslim (B/L’siz teslim / “telex release” karmaşası)
Konşimento ibrazı teslimin ana anahtarıdır. Konşimentosuz teslim; yanlış teslim iddialarında taşıyanın sorumluluğunu ağırlaştırır ve sigorta/recourse süreçlerini zorlaştırır.
8) Taşıyanın kim olduğunun belirsiz bırakılması (carrier identity)
Taşıyanın kimliği; sorumluluğu kime yönelteceğinizi belirler. TTK, konşimentoyu taşıyan sıfatıyla imzalayan veya kendi ad ve hesabına imzalanan kişinin taşıyan sayılacağını düzenler; bu alanın hatalı kurgulanması dava stratejisini doğrudan etkiler.
9) “Short form B/L” kullanımında akreditif şartının atlanması
Uygulamada bankalar short form/blank back belgeleri kabul edebilse de akreditif metni bu tür belgeyi yasaklayabilir. Bu durumda “form” tercihi bile ödeme reddine yol açar.
10) Liman bilgilerinin ve taşıma rotasının akreditif/sözleşme ile uyumsuz olması
Port of loading/discharge/transshipment kayıtları; hem navlun sözleşmesi hem bankacılık kontrolü açısından kritik. UCP kriterleri, belgedeki taşıma bilgilerinin uygun görünmesini arar.
8) Pratik kontrol listesi (imzalamadan/teslim almadan önce)
Yükleten/İhracatçı için:
-
Consignee/notify party yazımı, akreditif metniyle birebir uyumlu mu?
-
Eşya tanımı ve miktar/işaretler TTK 1229 standardında mı?
-
“On board” kaydı ve tarihi doğru mu?
Taşıyan/Acenta için:
-
Eşyanın haricen belli hâlinde olumsuzluk varsa şerh stratejisi belirlenmiş mi? (LOI ile “temiz” düzenleme riskini yönetin.)
-
Orijinal nüsha yönetimi: kaç nüsha, hangisiyle teslim, surrendered/telex release prosedürü yazılı mı?
İthalatçı/Gönderilen için:
-
Hamillik zinciri (ciro/teslim) ve ibraz edilecek nüsha net mi?
-
Konşimentosuz teslim talimatı varsa sorumluluk ve teminat kurgusu yazılı mı?
9) Sonuç
Konşimento; deniz ticaretinin “tek kâğıtla her şeyi çözme” belgesi değildir. Aksine, doğru düzenlendiğinde teslimi güvence altına alan, sözleşmeyi ve eşyayı ispatlayan, ödemeyi (özellikle akreditifte) kilitleyen bir çekirdek enstrümandır. TTK’nın tanımı ve içerik hükümleri (m. 1228–1229) konşimentonun neden bu kadar kritik olduğunu açıkça gösterir.
About Post Author
