Asliye Ticaret Mahkemelerinde Görülen Dava Türleri: Ticari Davanın Sınırları ve Uygulama Rehberi(2026)
Asliye Ticaret Mahkemelerinde Görülen Dava Türleri: Ticari Davanın Sınırları ve Uygulama Rehberi(2026)
Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülen dava türleri nelerdir? Şirket davaları, ticari alacak ve tazminat, haksız rekabet, kıymetli evrak, sigorta, deniz ticareti, konkordato ve iflas uyuşmazlıklarını hukuki çerçevede açıklayan kapsamlı rehber.
1) Asliye Ticaret Mahkemesinin görev alanı neden “dava türleri” üzerinden okunur?
Ticari uyuşmazlıklarda “doğru mahkeme” seçimi, çoğu zaman davanın esasına girilip girilemeyeceğini belirleyen ilk eşiktir. Çünkü bir uyuşmazlık ticari dava niteliği taşıyorsa, kural olarak görev Asliye Ticaret Mahkemesindedir. Bu yaklaşım, ticari davaların tanımını yapan düzenleme ile (ticari dava kavramı) ticari davaların görüleceği mahkemeyi gösteren düzenlemenin birlikte okunmasına dayanır.
Bu nedenle “Asliye Ticaret Mahkemesinde hangi dava türleri görülür?” sorusu pratikte şu sorulara cevap verir:
-
Uyuşmazlık ticari dava mı?
-
Ticari davaysa, dava değeri/tutarı ne olursa olsun görevli mahkeme Asliye Ticaret mi?
-
Başka bir kanun, bu uyuşmazlık için özel bir mahkemeyi mi görevli kılmış?
TTK sistematiği, ticari davalara ilişkin çerçeveyi çizdiği gibi; ticari davalar bakımından dava değerine bakılmaksızın Asliye Ticaret Mahkemesinin görevli olduğunu da açık bir şekilde ortaya koyar.
2) Ticari dava türlerini doğru sınıflandırmanın anahtarı: “Mutlak” ve “nispi” ticari dava mantığı
Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen dava türleri, temelde iki eksenli bir sınıflandırma ile anlaşılır:
A) Nispi ticari davalar
Nispi ticari dava yaklaşımında, uyuşmazlığın ticari sayılabilmesi için çoğunlukla:
-
tarafların ticari işletme ilişkisi,
-
uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle bağlantısı
gibi ölçütler belirleyicidir. Bu çerçevenin dayanağı ticari dava tanımına ilişkin TTK sistematiğidir.
B) Mutlak ticari davalar
Mutlak ticari davalarda ise “tarafların tacir olup olmaması” her zaman belirleyici olmayabilir; uyuşmazlık, kanunun ticari saydığı bir alanın içinden doğuyorsa ticari dava niteliği kazanır. Uygulamada şirketler hukuku, kıymetli evrak, deniz ticareti, sigorta gibi başlıklar bu kategoride yoğunlaşır.
Bu iki yaklaşım, aşağıda tek tek sayacağımız dava türlerini anlamlandırmak için “üst okuma” sağlar.
3) Asliye Ticaret Mahkemesinde en sık görülen dava türleri
Aşağıdaki başlıklar, uygulamada Asliye Ticaret Mahkemelerinin ana dosya yükünü oluşturan ve “ticari dava” karakteri net olarak görülen dava türleridir.
3.1. Ticari sözleşmelerden doğan alacak ve tazminat davaları
Ticari hayatın omurgası sözleşmedir. Asliye Ticaret Mahkemelerinde en sık görülen uyuşmazlıklar, tacirler veya ticari işletmeler arasında kurulan sözleşmelerden kaynaklanır. Örnekler:
-
mal satış sözleşmelerinden doğan bedel alacağı,
-
hizmet sözleşmeleri (reklam, lojistik, bakım-onarım, yazılım vb.) nedeniyle ücret alacağı,
-
eser sözleşmesi ilişkilerinde ayıp, gecikme, cezai şart ve tazminat talepleri,
-
distribütörlük, bayilik, franchise, tedarik sözleşmelerinden doğan fesih–tazminat ihtilafları,
-
temerrüt faizi, ticari faiz, cari hesap ve mutabakat uyuşmazlıkları.
Bu davalarda dikkat edilmesi gereken pratik eşik şudur: Uyuşmazlık konusu “bir miktar para” ise, kanunun öngördüğü durumlarda dava şartı arabuluculuk gündeme gelir.
3.2. İtirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (ticari nitelikte)
Ticari alacaklar çoğu zaman icra takibiyle tahsil edilmeye çalışılır. Bu nedenle Asliye Ticaret Mahkemelerinde:
-
itirazın iptali,
-
menfi tespit,
-
istirdat (geri alma)
davaları yoğun biçimde görülür. Bu dava türlerinin ticari davalar bakımından “para alacağı” ekseninde dava şartı arabuluculuk kapsamına girdiği de mevzuatta açıkça düzenlenmiştir.
3.3. Ticaret şirketlerinden doğan davalar (şirketler hukuku)
Asliye Ticaret Mahkemelerinin en karakteristik dosyaları şirketler hukukudur. Bu başlık altında çok geniş bir yelpaze vardır:
A) Genel kurul ve şirket iradesiyle ilgili davalar
-
genel kurul kararlarının iptali / hükümsüzlüğü tartışmaları,
-
ortakların bilgi alma–inceleme hakları nedeniyle açılan davalar,
-
özel denetçi atanması talepleri,
-
yönetim/temsil organlarının yetkisini aşması nedeniyle sorumluluk ve iptal niteliğinde ihtilaflar.
B) Yönetici ve ortak sorumluluğu
-
yönetim kurulu üyeleri / müdürler aleyhine sorumluluk davaları,
-
şirket zararının tazmini, rücu ve iç ilişki sorumluluğu,
-
rekabet yasağı ihlali, sadakat–özen yükümlülüğü ihlali iddiaları.
C) Ortaklık yapısına ilişkin davalar
-
pay devri, payın gerçekliği, muvazaa ve pay sahipliği tespit ihtilafları,
-
ortaklıktan çıkma/çıkarma veya ayrılma akçesi tartışmaları,
-
şirketin feshi, tasfiye sürecindeki uyuşmazlıklar,
-
şirket kayıtlarının, pay defteri ve ticari defterlerin delil değeri ve ibrazı üzerine kurulan çekişmeler.
Bu dava türlerinin Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmesinin temel nedeni, ticari davaların kapsamını ve görev kuralını belirleyen TTK çerçevesidir.
3.4. Haksız rekabet davaları
Piyasada rekabetin bozulması, ticari itibara saldırı, müşteri çevresinin hedeflenmesi, yanıltıcı reklam ve taklit gibi olgular haksız rekabet dosyalarının tipik konularıdır. Uygulamada talepler:
-
haksız rekabetin tespiti,
-
men’i (durdurma),
-
maddi ve manevi tazminat,
-
hükmün ilanı,
-
haksız fiilin sonuçlarının ortadan kaldırılması
şeklinde kombinasyonlar halinde ileri sürülür.
Haksız rekabet uyuşmazlıkları “ticari hayatın içinden” doğduğu için, ticari dava rejimi içinde Asliye Ticaret Mahkemelerinde yoğunlaşır.
Not: Fikri mülkiyet (marka/patent/tasarım/telif) uyuşmazlıklarında birçok yerde Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri görevli olabildiğinden, her “rekabet/marka” iddiasının otomatik olarak Asliye Ticaret’e gitmeyeceği akılda tutulmalıdır.
3.5. Kıymetli evrak (çek–bono–poliçe) kaynaklı davalar
Kambiyo senetleri, ticaretin “ödeme dili”dir. Asliye Ticaret Mahkemelerinde sıklıkla görülen dava türleri şunlardır:
-
senede dayalı alacak davaları (temel ilişkiyle bağlantılı/bağlantısız tartışmalar),
-
menfi tespit ve istirdat (kambiyo takibiyle birlikte/sonrasında),
-
senedin zayi olması, iptali, bedelsizlik iddiaları,
-
aval, ciranta sorumluluğu, düzenleyen–lehtar ilişkisindeki itirazlar.
Bu dosyalar, ticari dava niteliğini çoğu zaman TTK’daki kıymetli evrak rejiminden alır; ayrıca “para alacağı” tartışması taşıdığında dava şartı arabuluculuk bakımından değerlendirme de gerekir.
3.6. Sigorta uyuşmazlıkları (özellikle ticari sigortalar)
Sigorta ilişkileri, ticari davaların klasik bir bölümüdür. Uygulamada Asliye Ticaret Mahkemelerinde:
-
poliçe teminat kapsamı,
-
rizikonun gerçekleşmesi ve tazminat hesapları,
-
ihbar–ekspertiz–halefiyet–rücu,
-
ticari araç/kasko, nakliyat, sorumluluk sigortaları,
-
deniz sigortalarına ilişkin özel ihtilaflar
gibi dosyalar görülür.
Sigorta alanının ticari dava sistematiği içindeki yeri, TTK’nın ticari dava yaklaşımı ile sigortaya ilişkin düzenleme mantığından okunur.
3.7. Taşıma ve lojistik uyuşmazlıkları
Özellikle B2B ilişkilerde taşıma/lojistik dosyaları Asliye Ticaret’te önemli bir yer tutar:
-
taşıma sözleşmesi nedeniyle navlun/ücret alacağı,
-
taşıma sırasında hasar/ziya ve sorumluluk,
-
gecikmeden doğan zararlar,
-
depolama ve antrepo hizmetleri nedeniyle alacak ve sorumluluk davaları.
Burada yine ticari dava niteliği, uyuşmazlığın ticari işletme faaliyetleriyle bağlantılı olmasından ve ilgili ticari rejimden beslenir.
3.8. Deniz ticareti ve deniz sigortaları (ihtisas mahkemeleri dâhil)
Deniz ticareti dosyaları, birçok yerde ihtisaslaşmış Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür. Yargı çevresinde deniz ticareti/deniz sigortaları için belirli Asliye Ticaret Mahkemelerinin görevlendirilebilmesi, uygulamada dosya dağılımını doğrudan etkiler.
Bu kapsamda örnek dava türleri:
-
deniz taşımasına ilişkin navlun ve sorumluluk davaları,
-
çatma, kurtarma, müşterek avarya ve deniz raporlarına dayalı talepler,
-
deniz sigortası teminatı ve tazminat ihtilafları,
-
gemi işletilmesinden doğan tazminat ve rücu davaları.
3.9. Konkordato ve iflas dosyaları (ticari yargının “kriz masası”)
Son yıllarda Asliye Ticaret Mahkemelerinde en yoğun ve teknik dosyalardan biri konkordato süreçleridir. Mevzuatta konkordato başvurularında görevli ve yetkili mahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olduğu açıkça ifade edilir; iflasa tabi borçluda “muamele merkezi”, iflasa tabi olmayan borçluda “yerleşim yeri” ölçütleri öne çıkar.
Bu alanda ayrıca, iflas ve konkordato konusunda uzman Asliye Ticaret Mahkemelerinin belirlenmesine ilişkin yargı çevresi/idari düzenlemeler de uygulamada önemlidir.
4) Ticari davalarda “dava şartı arabuluculuk” hangi dava türlerinde gündeme gelir?
Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen dava türlerini anlatırken, ticari dosyalarda en sık karşılaşılan usul eşiğini ayrıca vurgulamak gerekir: dava şartı arabuluculuk.
Ticari davalardan konusu bir miktar para olan:
-
alacak,
-
tazminat
-
itirazın iptali,
-
menfi tespit,
-
istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması, mevzuat gereği dava şartıdır.
5) Ticari hayatla ilgili olup her zaman Asliye Ticaret’te görülmeyebilen uyuşmazlıklar
Asliye Ticaret Mahkemesi, ticari yargının merkezidir; ancak ticari hayatla bağlantılı her uyuşmazlığın otomatik olarak burada görülmesi doğru değildir. Özel kanunlar bazı alanlarda farklı mahkemeleri görevli kılabilir. Bu nedenle içerik üretiminde (ve uygulamada) “sınırları” göstermek, okur açısından da güvenilirlik sağlar.
5.1. Tüketici işlemleri
Bir taraf tüketici ise ve işlem tüketici işlemi niteliği taşıyorsa görev çoğu durumda tüketici mahkemesine kayar. Ticari tarafın tacir olması tek başına uyuşmazlığı ticari yapmaz; ilişkinin amacı ve taraf sıfatı belirleyicidir.
5.2. İş uyuşmazlıkları
Ticari işletmede geçen bir ilişki, işçi–işveren eksenindeyse görev iş mahkemesi sistematiğine girer.
5.3. Fikri ve sınai haklar
Marka, patent, tasarım, telif gibi fikri mülkiyet çekişmelerinde birçok yerde ihtisas mahkemeleri görevli olduğundan, “ticari” bir arka plan olsa bile görev farklılaşabilir.
Bu başlıklar, “Asliye Ticaret’te görülen dava türleri” anlatımında mutlaka bir paragrafla işaretlenmesi gereken alanlardır; çünkü yanlış mahkeme seçimi, dosyanın aylarca geriye düşmesine yol açabilir.
.
About Post Author
