Mirasçılık Belgesinin Alınması (Veraset İlamı)
1. Mirasçılık Belgesi Nedir ve Neden Gereklidir?
Mirasçılık belgesi, ölen kişi ile mirasçılar arasındaki yasal miras ilişkisini ve miras pay oranlarını gösteren resmi bir belgedir.
Bu belge sayesinde:
-
Kimlerin mirasçı olduğu,
-
Mirasçıların yasal miras pay oranları,
-
Saklı paylı mirasçı olup olmadıkları
açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde ortaya konur.
Uygulamada mirasçılık belgesi olmadan:
-
Tapu devri (mirasın intikali) yapılamaz,
-
Banka hesaplarının mirasçılara devri çoğu zaman mümkün olmaz,
-
Araç tescil işlemleri,
-
Vergi dairesi nezdindeki veraset ve intikal vergisi beyanı,
-
SGK’dan ölüm aylığı, toplu ödeme,
-
Çeşitli alacakların mirasçılara ödenmesi
çoğunlukla gerçekleştirilemez.
Dolayısıyla, mirasçılık belgesinin alınması, mirasın paylaşımından önce tamamlanması gereken temel bir hukuki adımdır.
2. Hukuki Dayanak: Türk Medeni Kanunu ve İlgili Düzenlemeler
Mirasçılık belgesi, başta Türk Medeni Kanunu (TMK) olmak üzere pek çok mevzuatta düzenlenmiştir. Özellikle:
-
TMK m. 598 ve devamı mirasçılık belgesine ilişkin temel hükümlere yer verir.
-
Noterlik Kanunu ve ilgili yönetmelikler, noterden mirasçılık belgesi düzenlenmesi usulünü belirler.
-
HMK (Hukuk Muhakemeleri Kanunu) ise sulh hukuk mahkemesinden alınan mirasçılık belgesi davalarının usulüne yön verir.
TMK’ya göre, yasal mirasçılık sıfatı ve miras pay oranları mevzuatla belirlenmiş olup, mirasçılık belgesi bu hukuki durumu tespit eden nitelikte bir belgedir; yani mirasçılık belgesi miras hakkını doğurmaz, mevcut mirasçılık hakkını ispat eder ve resmîleştirir.
3. Mirasçılık Belgesini Kimler Alabilir?
Genel olarak her bir mirasçı, mirasçılık belgesinin alınması için tek başına başvuruda bulunabilir. Diğer mirasçıların muvafakatine gerek yoktur.
Başvuruda bulunabilecek kişiler:
-
Yasal mirasçılar (altsoy, üstsoy, sağ kalan eş, kardeşler, vs.)
-
Atanmış mirasçılar (vasiyetname ile belirlenen mirasçılar – bunlar genellikle ayrı bir “atanmış mirasçılık belgesi” sürecini gerektirebilir)
-
Bazı durumlarda, mirasçılık belgesine dayalı hak iddia eden üçüncü kişiler (örneğin alacaklılar) mahkemeden mirasçılık belgesi talep edebilmektedir; ancak bu durum daha istisnai ve çoğunlukla dava yoluyla gerçekleşir.
Mirasçılık belgesi, her mirasçı için ortak bir belge niteliğindedir. Yani bir mirasçı aldığı mirasçılık belgesini, diğer mirasçılar da kullanabilir; herkesin ayrı ayrı belge almasına gerek bulunmaz.
4. Noter mi, Mahkeme mi? Mirasçılık Belgesi Verme Yetkisi
4.1. Noterden Mirasçılık Belgesi
Yasal düzenlemeler ve uygulama gereği, Türk vatandaşı olan ve nüfus kayıtları Türkiye’de tutulan ölüme ilişkin mirasçılık belgesi çoğu durumda noter tarafından düzenlenebilir.
Noter, nüfus kayıt sistemine (MERNİS) erişerek miras bırakanın ve mirasçıların nüfus kayıt örneklerini elektronik ortamda görebilir ve buna göre mirasçılık belgesini oluşturur.
Ancak noterlerin mirasçılık belgesi düzenleyemediği durumlar vardır. Örneğin:
-
Yabancı unsurlu durumlar (miras bırakanın yabancı uyruklu olması, mirasçının yabancı olması ve kaydın sistemde bulunmaması),
-
Nüfus kayıtlarında çekişme, çelişki veya eksiklik bulunması,
-
Evlatlık, soybağı, tanıma gibi özel durumların tartışmalı olması,
-
Mirasçılık durumunun tartışmalı olduğu veya çekişmeli gözüktüğü haller.
Bu gibi durumlarda noter genellikle mirasçılık belgesi düzenlemekten imtina eder ve başvuruyu sulh hukuk mahkemesine yönlendirir.
4.2. Sulh Hukuk Mahkemesinden Mirasçılık Belgesi
Sulh hukuk mahkemeleri, hem çekişmesiz hem de çekişmeli mirasçılık belgesi taleplerinde yetkili ve görevlidir.
Özellikle şu durumlarda mahkeme yoluna başvurmak zorunlu hâle gelebilir:
-
Noterin mirasçılık belgesi düzenlemekten kaçınması veya red tutanağı düzenlemesi,
-
Miras bırakanın veya mirasçıların bir kısmının yabancı uyruklu olması,
-
Nüfus kayıtlarının bulunmaması, eksik olması, düzeltilmesi gereken yerlerin bulunması,
-
Mirasçılık sıfatı konusunda bir ihtilaf veya itiraz olması,
-
Vasiyetnameye dayalı atanmış mirasçılık durumlarının söz konusu olması.
Mahkemeden alınan mirasçılık belgesi, tıpkı noter tarafından düzenlenen belge gibi tüm kurumlarda geçerlidir ve aynı hukuki değere sahiptir.
5. Mirasçılık Belgesinin Alınması İçin Gerekli Belgeler
Başvurunun noter veya mahkeme üzerinden yapılmasına göre gerekli evraklar değişebilse de, genel olarak şu belgeler talep edilir:
-
Miras bırakanın ölüm kayıt örneği (veya ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği),
-
Miras bırakanın nüfus kayıt örneği (vukuatlı nüfus kayıt örneği),
-
Başvuran mirasçının kimlik belgesi (TC kimlik kartı, pasaport) ve mümkünse nüfus kayıt örneği,
-
Yabancı uyruklu mirasçı veya miras bırakan varsa, bunlara ait apostilli ve tercümeli nüfus ve evlilik belgeleri,
-
Mahkemeden istenen durumlarda dilekçe ve varsa ilişkin delil belgeleri (evlatlık kararı, tanıma kararı, boşanma kararı, önceki mirasçılık belgesi, vs.).
Noter başvurusunda, çoğu zaman nüfus kayıtlarına elektronik olarak ulaşıldığı için mirasçının ayrıca nüfus kayıt örneği getirmesi gerekmeyebilir; ancak hata riskini azaltmak için özellikle vukuatlı nüfus kayıt örneği ile başvurmak uygulamada yararlı olabilir.
6. Noterden Mirasçılık Belgesinin Alınması Süreci
Mirasçılık belgesinin alınması bakımından en pratik yol çoğu zaman noter başvurusudur. Süreç genel olarak şu şekildedir:
-
Başvuru: Mirasçı, herhangi bir notere başvurabilir. Uygulamada miras bırakanın son yerleşim yerine en yakın noter tercih edilmekle birlikte, bu bir zorunluluk değildir.
-
Kimlik ve temel bilgiler: Mirasçı kimliğini ibraz eder, miras bırakanın T.C. kimlik numarası ve ölüm tarihi gibi bilgileri paylaşır.
-
MERNİS sorgusu: Noter, MERNİS üzerinden miras bırakanın ve mirasçılarının nüfus kayıtlarını kontrol eder.
-
Mirasçıların tespiti: Altsoy, üstsoy, sağ kalan eş ve diğer mirasçılar kanundaki sıraya göre belirlenir, miras pay oranları hesaplanır.
-
Belgenin düzenlenmesi: Herhangi bir çekişme yoksa noter mirasçılık belgesini düzenler. Belgede:
-
Miras bırakanın kimlik bilgileri,
-
Mirasçıların kimlik bilgileri,
-
Miras pay oranları yer alır.
-
-
Harç ve masraflar: Noter, tarifeye göre belirlenen harç ve masrafları tahsil eder ve mirasçıya belgeyi teslim eder.
Noterden alınan mirasçılık belgesi çoğu zaman aynı gün içinde düzenlenebilir. Bu, miras işlemlerine hızlı başlamaya imkân tanır.
7. Mahkemeden Mirasçılık Belgesi Alınması (Veraset İlamı Davası)
Bazı durumlarda mirasçılık belgesinin alınması için sulh hukuk mahkemesine başvurmak zorunlu ya da daha doğru bir seçenek olabilir.
7.1. Görevli ve Yetkili Mahkeme
-
Görevli mahkeme: Sulh hukuk mahkemesi
-
Yetkili mahkeme genel olarak:
-
Miras bırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir.
-
Yurt dışında yerleşik bir kişinin Türkiye’de mirası varsa, Türk mevzuatına göre yetki kuralları dikkate alınarak yerleşim yeri veya malvarlığının bulunduğu yer mahkemesi devreye girebilir.
-
7.2. Dilekçenin İçeriği
Mirasçılık belgesi talebi için verilecek dilekçede şu hususlar yer almalıdır:
-
Miras bırakanın kimlik bilgileri ve ölüm tarihi,
-
Mirasçılar olduğu düşünülen kişilerin kimlik bilgileri,
-
Mirasçılık sıfatına dayanak olaylar (evlilik, evlatlık, anne-baba ilişkisi, vs.),
-
Talep sonucu: Mirasçıların ve miras paylarının gösterildiği mirasçılık belgesi düzenlenmesi talebi.
7.3. Yargılama Süreci
Mirasçılık belgesinin alınması için açılan davalar genellikle çekişmesiz yargı işleri kapsamındadır ve nispeten basit usulde yürür. Ancak uygulamada şu durumlar süreci uzatabilir:
-
Nüfus kayıtlarında çelişkiler olması,
-
Mirasçıların bir kısmının adreslerinin tespit edilememesi,
-
Yabancı unsurlar,
-
Vasiyetname, mirastan feragat sözleşmesi, mirastan çıkarma gibi özel hukuki işlemler.
Mahkeme, nüfus müdürlüğüne müzekkere yazarak vukuatlı nüfus kayıt örneklerini ister, gerekiyorsa tanık dinler, diğer mirasçılara tebligat yapar ve sonunda mirasçılık belgesi niteliğinde karar verir.
8. Yabancı Unsurlu Mirasçılık Belgesi ve Uygulamadaki Zorluklar
Günümüzde hem miras bırakanın hem de mirasçıların yabancı ülkelerle bağının olması (yabancı uyruk, çifte vatandaşlık, yurt dışında ikamet) oldukça yaygındır. Bu durum mirasçılık belgesinin alınması sürecini önemli ölçüde karmaşık hale getirebilir.
8.1. Yabancı Uyruklu Miras Bırakan
Miras bırakan yabancı uyruklu ise:
-
Öncelikle hangi hukukun uygulanacağı (miras hukuku bakımından millî hukuk – vatandaşı olduğu ülke hukuku) değerlendirilir.
-
Türkiye’deki taşınmazlar bakımından çoğu durumda Türk hukukunun uygulanacağı, ancak yurtdışındaki malvarlığı yönünden miras bırakanın millî hukukunun devreye gireceği dikkate alınmalıdır.
-
Yabancı miras bırakanın nüfus kayıtlarının ve aile bağlarını gösteren belgelerin (doğum kayıtları, evlenme kayıtları, çocukların doğum belgeleri) apostilli, noter onaylı ve yeminli tercümeli şekilde mahkemeye sunulması gerekir.
-
Çoğu zaman, noterler bu tür dosyalarda mirasçılık belgesi düzenlemekten kaçınır ve iş mahkemeye kalır.
8.2. Yabancı Uyruklu Mirasçılar
Mirasçıların yabancı uyruklu olduğu hallerde:
-
Yabancı mirasçının kimliğini ve miras bırakanla bağını ispat eden belgeler talep edilir.
-
Bu belgelerin de apostil şerhli ve yeminli tercümeli olması gerekir.
-
Türkçe bilmeyen mirasçılar için mahkeme ve noter işlemlerinde yeminli tercüman zorunluluğu doğabilir.
Bu tür dosyalarda, mirasçılık belgesinin alınması çoğu zaman mahkeme üzerinden ve daha detaylı bir yargılama ile gerçekleştirilir.
9. Reddi Miras, Mirastan Çıkarma, Mirastan Feragat ve Mirasçılık Belgesi
Miras hukukunda özel kurumlar mirasçılık belgesine de yansır:
-
Reddi miras: Mirasçılardan biri yasal süresi içinde mirası reddetmişse, bu durum mirasçılık belgesinde yer almaz; reddeden mirasçı, mirasçı gibi gösterilmez ve onun payı, kanundaki sıraya göre diğer mirasçılara veya altsoyuna geçer.
-
Mirastan çıkarma (ıskaat): Vasiyetname veya miras sözleşmesiyle saklı paylı mirasçının mirastan çıkarıldığı hallerde, mirasçılık belgesinin alınması aşamasında bu vasiyetnamenin varlığı ve geçerliliği önem kazanır; çekişmeli durumlar mahkemede çözülür.
-
Mirastan feragat sözleşmesi: Sağlığında miras bırakan ile mirasçı arasında yapılan feragat sözleşmesi, mirasçının mirasçılık belgesinde gösterilip gösterilmeyeceği açısından belirleyicidir. Geçerli bir feragat sözleşmesi varsa, feragat eden mirasçı artık mirasçı olarak dikkate alınmaz.
Bu tür hukuki işlemler çoğu zaman mahkemeden mirasçılık belgesi talebi aşamasında ileri sürülüp ispat edilmelidir. Noter, genellikle bu tür ihtilaflı ve özel hallerde mirasçılık belgesi düzenlemez.
10. Mirasçılık Belgesinin İptali ve Düzeltilmesi
Mirasçılık belgesinin alınması her zaman sürecin sonu değildir. Bazen belge hatalı veya eksik düzenlenmiş, bazen de belli mirasçıların varlığı veya yokluğu sonradan ortaya çıkmış olabilir.
10.1. Mirasçılık Belgesinin İptali Davası
Eğer:
-
Mirasçılık belgesinde olmaması gereken bir kişi mirasçı olarak gösterildiyse,
-
Olması gereken bir mirasçı hiç gösterilmediyse,
-
Miras pay oranları açıkça hatalıysa,
ilgili kişiler “mirasçılık belgesinin iptali” davası açabilir. Bu dava da sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme, mevcut belgeyi hukuka aykırı bulursa iptal eder ve yeni bir mirasçılık belgesi düzenlenmesine karar verir.
10.2. Belgenin Düzeltilmesi
Bazı hallerde, örneğin:
-
Kimlik bilgilerinde yazım hataları,
-
Tarih hataları,
-
Nüfus kayıtlarında sonradan yapılan küçük düzeltmeler
gibi daha sınırlı sorunlar söz konusuysa, mirasçılık belgesinin düzeltilmesi talebiyle de mahkemeye başvurulabilir.
Özellikle nüfus kayıtlarındaki düzeltme davalarıyla birlikte veya sonrasında mirasçılık belgesinin güncellenmesi gündeme gelebilir.
11. Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Hatalar
Mirasçılık belgesinin alınması teoride basit görünse de, uygulamada çeşitli hatalar ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
11.1. Eksik Mirasçı Problemi
Bazı dosyalarda, özellikle:
-
Yurt dışında yaşayan,
-
Aileden kopuk olan,
-
Nüfus kayıtları farklı il veya ilçede bulunan
mirasçıların varlığı gözden kaçabilir.
Bu durumda alınan mirasçılık belgesi eksik olur; daha sonra bu mirasçı ortaya çıktığında hem tapu işlemleri hem de miras paylaşımı yeniden gözden geçirilmek zorunda kalır ve ciddi uyuşmazlıklar doğabilir.
11.2. Evlilik Dışı Çocuk ve Tanıma / Babalık Kararları
Evlilik dışı çocuklar, tanıma ve babalık kararı gibi süreçlerle mirasçı sıfatı kazanabilir. Nüfus kayıtlarının zamanında güncellenmemesi, mirasçılık belgesinin alınması aşamasında bu çocukların dışarıda kalmasına sebep olabilir.
Bu durum, sonradan açılacak mirasçılık belgesinin iptali, mirasın tenkisi veya mirasın paylaşımı davalarında önemli sorunlar doğurur.
11.3. Yabancı Mahkeme Kararları ve Tanıma-Tenfiz
Boşanma, evlat edinme, babalık gibi konularda yabancı mahkeme kararları söz konusuysa, bu kararların Türkiye’de geçerli olabilmesi için tanıma ve tenfiz davaları açılması gerekebilir. Aksi halde nüfus kayıtları güncellenmemiş olacağından mirasçılık belgesi de hatalı düzenlenebilir.
11.4. Noterde Yanlış Pay Hesabı
Bazı basit görünümlü dosyalarda dahi, kanuni miras paylarının hesaplanması sırasında hata yapılabilmektedir. Özellikle birden fazla evlilik, üvey çocuklar, altsoy-üstsoy kombinasyonları, sağ kalan eşin payı gibi konular dikkat gerektirir. Bu tür hatalar sonradan tapu iptal ve tescil, alacak ve tazminat davalarına kadar gidebilen süreçler doğurabilir.
12. Mirasçılık Belgesinin Alınması ve Tapu, Banka, Vergi Süreçleri
Mirasçılık belgesi çoğu zaman şu işlemlerin vazgeçilmez ön koşuludur:
-
Tapuda intikal: Miras bırakan adına kayıtlı taşınmazların mirasçılar adına geçirilmesi için tapu müdürlüğü tarafından mirasçılık belgesi istenir.
-
Banka ve finans kurumları: Miras bırakanın hesapları, mevduatları, yatırım araçları ve kiralık kasaları için bankalar mirasçılık belgesini görmeden işlem yapmaz.
-
Veraset ve intikal vergisi: Vergi dairesine yapılacak bildirimlerde de mirasçılık belgesine ihtiyaç duyulur.
-
Araç, marka, şirket hissesi gibi diğer malvarlığı: Tescile tabi pek çok hak ve malvarlığı unsuru için yine mirasçılık belgesinin alınması zorunludur.
Bu nedenle, çoğu zaman ilk hukuki adım olarak mirasçılık belgesinin alınması ve ardından diğer kurumsal işlemlerin planlanması gerekir.
13. Mirasçılık Belgesinin Süresi Var mı? Yenilenmesi Gerekir mi?
Mirasçılık belgesi, süresiz bir belgedir; belirli bir süreyle sınırlı veya geçerliliği biten bir belge değildir.
Ancak:
-
Nüfus kayıtlarında değişiklik olması (örneğin soybağı davası sonucu yeni bir çocuğun mirasçı kabul edilmesi),
-
Önce bilinmeyen bir mirasçının sonradan ortaya çıkması,
-
Reddi miras, feragat veya vasiyetnamenin iptali gibi hukuki işlemler sonucu mirasçılık durumunun değişmesi
hallerinde, mevcut mirasçılık belgesinin hukuki geçerliliği sorgulanabilir ve yeni bir mirasçılık belgesinin alınması veya mevcut belgenin iptali/düzeltilmesi gerekebilir.
14. Mirasçılık Belgesinin Alınması Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)
Soru 1: Mirasçılık belgesinin alınması için tüm mirasçıların birlikte başvurması zorunlu mu?
Hayır. Her bir mirasçı tek başına mirasçılık belgesi talep edebilir. Diğer mirasçıların onayına ihtiyaç yoktur. Düzenlenen belge, tüm mirasçılar için geçerli olur.
Soru 2: Mirasçılık belgesini e-Devlet’ten alabilir miyim?
Şu an için mirasçılık belgesinin doğrudan e-Devlet üzerinden alınması uygulaması yaygın değildir. Genellikle noter veya sulh hukuk mahkemesi başvurusu gerekir. Ancak süreç içinde e-Devlet entegrasyonları değişebilmekte olduğundan güncel duruma ayrıca bakılması faydalıdır.
Soru 3: Mirasçılık belgesinin alınması ne kadar sürer?
-
Noterden başvurularda, şartlar uygunsa çoğu zaman aynı gün içinde belge düzenlenir.
-
Mahkemeden istenen mirasçılık belgesi davalarında ise dosyanın özelliklerine göre süre değişmekle birlikte, birkaç haftadan birkaç aya kadar uzayabilir.
Soru 4: Mirasçılık belgesi almak için avukat tutmak zorunlu mu?
Hukuken zorunlu değildir. Ancak:
-
Yabancı unsurlu miraslar,
-
Çekişmeli mirasçılık durumları,
-
Vasiyetname, mirastan feragat, reddi miras gibi karmaşık hukuki işlemler varsa
avukat desteği alınması, hem sürecin hızlanmasına hem de ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olur.
Soru 5: Noter mirasçılık belgesi düzenlemeyi reddederse ne yapmalıyım?
Noter, çeşitli sebeplerle (eksik kayıt, yabancı unsur, çekişme ihtimali) mirasçılık belgesi düzenlemekten kaçınabilir. Bu durumda:
-
Noterin düzenlediği ret yazısını/tutanağını almanız,
-
Mirasçılık belgesinin alınması talebiyle sulh hukuk mahkemesine başvurmanız gerekir.
Soru 6: Yalnızca tek taşınmaz için ayrı mirasçılık belgesi alınması gerekir mi?
Hayır. Mirasçılık belgesi, miras bırakana ilişkin genel mirasçılık durumunu ve miras paylarını gösterir. Dolayısıyla her taşınmaz veya her banka hesabı için ayrı ayrı mirasçılık belgesi alınmasına gerek yoktur; tek belge tüm malvarlığı için kullanılabilir.
15. Sonuç ve Uygulamada Pratik Öneriler
Mirasçılık belgesinin alınması, miras bırakanın ölümünden sonra mirasın hukuka uygun şekilde intikal etmesi için zorunlu ve kritik bir adımdır. Uygulamada basit görünen pek çok dosyada, nüfus kayıtlarındaki küçük bir hata veya gözden kaçan tek bir mirasçı, ileride büyük uyuşmazlıklara, tapu iptal ve tescil davalarına, uzun yargılamalara yol açabilmektedir.
Bu nedenle:
-
Noterden başvuru yapmadan önce mutlaka güncel ve vukuatlı nüfus kayıt örnekleri temin edilmeli,
-
Aile yapısı, evlenme-boşanma, evlatlık, tanıma, babalık gibi ilişkiler dikkatle incelenmeli,
-
Yabancı unsurlu hallerde apostil, tercüme, tanıma-tenfiz gibi ek adımlar göz önünde bulundurulmalı,
-
Mirasçılık belgesinin alınması işleminden sonra, tapu, banka, vergi dairesi ve diğer kurumlarla uyumlu bir şekilde sürecin tamamlanması planlanmalıdır.
Özellikle yüksek değerli taşınmazların, şirket hisselerinin, yurt içi ve yurt dışı malvarlığının söz konusu olduğu dosyalarda, mirasçılık belgesinin alınması ve devamındaki tüm işlemler için profesyonel hukuki destek alınması, mirasçıların hem zaman hem de maliyet açısından daha sağlıklı sonuçlar elde etmesini sağlar.
About Post Author
