Ciranta Zincirinin Kurulması ve Geçerlilik Şartları
Ciranta Zincirinin Kurulması ve Geçerlilik Şartları
1) Giriş: Neden ciranta zinciri?
Poliçe, ticari hayatın hız ve güven ihtiyacına cevap veren tipik kambiyo senedidir. Onu, basit bir “ödeme emri” olmaktan çıkarıp finansman aracına dönüştüren mekanizma ciro; ciroların birbirine eklenmesiyle doğan ciranta zinciridir. Zincirin geçerliliği; likidite (iskonto/temlik kabiliyeti), tahsil gücü (müteselsil sorumluluk alanı) ve bilgi asimetrisinin azaltılması (literalite ve görünürlük) bakımından kritik önemdedir. Bir zincir; şekil doğruluğu + yetki + fizikî bütünlük + usul ritmi dörtlüsü üzerinde yükselir. Bu makale, söz konusu dörtlüyü uygulama örüntüleriyle birlikte ele alır.
2) Normatif Çerçeve: TTK’de poliçe ve ciro
Klasik sistematikte poliçede; “poliçe” ibaresi, kayıtsız şartsız ödeme emri, muhatap, lehtar, bedel, vade (yoksa görüldüğünde), ödeme yeri, düzenleme yeri ve tarihi, düzenleyenin imzası gibi zorunlu unsurlar aranır. Ciro, senet üzerine (yüz/arka) veya alonj üzerine atılan yazılı ve imzalı bir devirdir. Temlikten farklı olarak ciroda ihbar şartı aranmaz; ciro + teslim yeterlidir. İmzaların bağımsızlığı ilkesi gereği, her imza ayrı bir taahhüttür; bir imzadaki sakatlık kural olarak diğerlerini etkilemez (iyi niyet doktrini saklıdır).
3) Ciro Kavramı ve Türleri
3.1. Tam ciro
Yeni lehtar açıkça yazılır (“A’nın emrine ödeyiniz – B”). Okunabilirlik ve ispat konforu sağlar; zincirin “kimden kime” aktığını çıplak gözle gösterir.
3.2. Beyaz ciro
Lehtar boş bırakılır; yalnız imza atılır. Senet “hamiline benzer hızda” dolaşır. Hız ↔ ispat gerilimi yaratır: kayıp/çalıntı ve “ağır kusur” iddialarında iyi niyet sorgulaması sertleşir.
3.3. Rehin cirosu
“Bedeli teminattır/rehindir” şerhiyle yapılır. Hak devri değil, teminatlandırmadır; rehin alacaklısının yetkileri sınırlı olmakla birlikte korunur (tahsil ve rehin hakkı).
3.4. Tahsil cirosu
“Bedeli tahsil içindir/vekâlet” şerhiyle yapılır. Temsil yetkisi verir; alacaklılık devrolunmaz. Takipte aktif husumet tartışması doğurabilir; yetki belgelendirilmeli.
Pratik kural: Ciro türü talep yetkisi ve def’i rejimini değiştirir. Şerhi kısa ama açık yazın; karışık ibarelerden kaçının.
4) Kesintisiz Zincir İlkesi ve Meşru Hamil
Meşru hamil sayılmanın koşulu, kesintisiz ve okunabilir bir ciro zinciridir. Ölçütler:
-
Sıra: Her ciro önceki hamilden sonrakine doğal akışla geçmelidir.
-
Yetki: Ciroyu atan kişi hak sahibi veya yetkili temsilci olmalıdır.
-
Şekil: Ciro senet/alonj üzerinde ve imzalı olmalıdır.
Kopukluk sonrasını gölgeler. Beyaz cirodan sonra gelen devrin zilyetlik ve teslim delilleriyle desteklenmesi önerilir. Duran ciro (anlamsız imza/işaret) devre elverişli sayılmaz.
5) Alonjun Hukuki/Fiilî Bütünlüğü (güvenlik ve ispat)
Alonj, ciro alanı dolan senede eklenen sayfadır. Geçerlilik için:
-
Fizikî bağ: Alonj senede sağlam bağlanmalı; delgeç izleri uyumlu olmalı.
-
Numaralandırma/Referans: Alonj sayfaları numaralı; senet seri/numarasına referanslı olmalı.
-
İmza bütünlüğü: Her ciroda ıslak imza; “scan/kopya” şüphesi bırakmayın.
-
Tarih akışı: İleri–geri tarih çakışmaları sonradan ek şüphesi doğurur.
Şüphede grafoloji, mürekkep yaşı, kâğıt lifi gibi adli teknikler istenebilir. En iyi savunma: standartlaştırılmış alonj protokolü (bağlama, numara, damga, dosyalama).
6) Tüzel Kişi Ciroları: Yetki, çift imza ve kurumsal sağlık
Şirketler adına atılan cirolarda:
-
Unvan ve kimlik: Tam unvan; mümkünse MERSİS/vergino.
-
Yetki/ispat: İmza sirküleri, yönetim kurulu/temsil kararı.
-
İmza şekli: Çift imza şartı varsa iki imza; tek imza zinciri koparır.
-
Kaşe-imza uyumu: Kaşe tek başına yeterli değildir; yetkili imza zorunlu.
-
Tarih eşliği: Yetki süresi–ciro tarihi uyumlu olmalı.
Bunlar zincirin “kurumsal sağlığı”dır; aksi hâlde mutlak def’i alanı doğar.
7) Kayıtlı Cirolar: “Ciro edilemez”, “Rücu edilmesin”, şarta bağlı ciro
-
“Ciro edilemez”: Dolaşımı sınırlamaya yöneliktir; ancak emredici kambiyo mantığı gereği iyi niyetli üçüncü karşısında etkisi sınırlı kabul edilir. İç ilişkide sorumluluk doğurabilir.
-
“Rücu edilmesin” (sans recours): Cirantanın başvuru sorumluluğunu bertaraf etmeye yöneliktir; açık ve bağlama uygun yazıldıysa sonraki hamilin cirantaya başvurusu daralabilir.
-
Şarta bağlı ciro: Dış ilişkide şart hükümsüz sayılır; iç ilişkide taraflar bakımından anlam ifade edebilir.
8) Sahte/Yetkisiz İmza, “Duran Ciro” ve Zincirde Kopukluk
-
Sahte imza: Zinciri o noktadan keser; mutlak def’idir. Grafoloji, karşılaştırmalı örnekler, ıslak imza temini kritik.
-
Yetkisiz imza (temsil): Tüzel kişi cirolarında sık; imza sirküleri ve karar defterleri belirleyici.
-
Duran ciro: Lehtar göstermeyen/okunaksız/şüpheli işaret; devre elverişli değildir.
-
Kopukluk onarımı: Temlikname, teslim tutanakları, banka kayıtları; beyaz ciro varsa zilyetlik delilleri ile destek.
9) Beyaz Ciro – Kayıp/Çalıntı – İyi Niyet/Ağır Kusur Eşiği
Beyaz ciro hız sağlar; kayıp/çalıntıda borçlu “ağır kusur/kötü niyet” savunması yapar. Hamil:
-
İktisap koşullarını (kimden/nerede/ne bedelle) belgelendirmeli,
-
Teslim–ödeme silsilesini (havale, teslim formları, depo/emanet kayıtları) sunmalı,
-
Senette bariz aykırılık (silinti, yırtık, sıra dışı tarih) bulunmadığını göstermelidir.
Borçlu, şikâyet tutanakları, güvenlik kayıtları, rayiç dışı bedel gibi göstergelerle ağır kusuru somutlaştırmalıdır.
10) Protesto–İhbar–Zamanaşımı: Zincirin ritim kuralları
-
Protesto: Ödenmeme hâlinde kural; yapılmaması başvuru borçluları (cirantalar) yönünden sorumluluğu düşürebilir (istisnalar saklı).
-
İhbar: Protesto sonrası zincir içi bildirim; gecikme hâlinde zararın tazmini gündeme gelebilir.
-
Zamanaşımı: Süreler kısadır; başlangıç anları vade/ödenmeme/protesto/ihbar tarihlerine bağlıdır. Doğru zincir, kötü usulle hükümsüzleşebilir.
11) İspat ve Sunum: Delil mimarisi, grafoloji ve şematik anlatım
Zincir şeması (senet yüz/arka + alonjlar; her ciroya numara, imza sahibi, tarih, şerh) dosyanın kalbidir. Asıl senet (ıslak imza), alonj bütünlüğü, teslim–ödeme kayıtları ve imza sirküleri temel delillerdir. Sahte/yetkisiz imza iddiasında grafoloji ve gerekirse mürekkep/kâğıt analizi talep edilmelidir. Sunum; “hikâye akışı”yla, boşluksuz ve gözle izlenir olmalıdır.
12) İcra/Kambiyo Takibi Stratejileri: Aktif husumet ve talep yetkisi
-
Aktif husumet: Rehin/tahsil cirosu karmaşasında en çok tartışılan başlık. Davacı, şerhin niteliğini ve yetkisini kısa, net bir paragrafla açıklamalı.
-
Talep kalemi: Ana para + faiz (senet/temerrüt) + noter/protesto + icra harç/masraf + vekâlet ücreti; rehin cirosunda sınır gözetilir.
-
Bilirkişi: Gerçekten gerekli yerlerde; spesifik sorularla.
-
Önleyici taktik: Dava açmadan önce zincir şeması, alonj güvenliği, yetki belgeleri tamamlanmalı.
13) Sonuç ve Öneriler
Ciranta zinciri, poliçeyi piyasada güvenli ve hızlı bir kredi aracına çeviren omurgadır. Geçerlilik; kesintisiz sıra, yetkili/imzalı ciro, alonj bütünlüğü, doğru ciro türü ve usul ritminin birlikte yönetilmesine bağlıdır. Uygulamacı için altın kurallar:
-
Şekil disiplini: Ciro ibaresi açık; imzalar yetkili; tüzel kişilerde çift imza.
-
Bütünlük disiplini: Alonjlar numaralı, referanslı ve fizikî bağla korunmuş.
-
Usul disiplini: İbraz–protesto–ihbar–zamanaşımı takvimi eksiksiz.
-
Delil disiplini: Asıl senet + alonj + teslim/ödeme + sirküler; şematik anlatım.
-
Strateji disiplini: Rehin/tahsil ayrımını net göster; aktif husumeti tartışmasız bırak.
Bu standartlar, hem tahsil gücünü artırır hem de uyuşmazlıkta ispat kolaylığı sağlar.
About Post Author
