Yapay Zekâ ve Eser Sahipliği: Hukuki Boyut ve Güncel Tartışmalar

Yapay zekâ (YZ), son yıllarda müzikten edebiyata, görsel sanatlardan yazılı içerik üretimine kadar pek çok alanda eser yaratma kapasitesine ulaşmıştır. Örneğin, bir YZ algoritması tarafından üretilmiş bir tablo veya bir müzik parçası “eser” olarak telif korumasına tabi midir? Bu eserlerin sahibi kim kabul edilir?
Türk hukuku ve uluslararası mevzuat, henüz bu sorulara net bir yanıt vermemektedir. Ancak telif hakkı ve eser sahipliği tartışmaları, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ve uluslararası telif anlaşmaları kapsamında hızla gündeme gelmektedir.

2. Eser Sahipliği Kriterleri

Türk hukukuna göre bir eserin telif korumasından yararlanabilmesi için eser niteliği taşıması gerekir:

FSEK m.1/B: Eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim, edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan ürünlerdir.
Bu tanımda “sahibinin hususiyeti”, yani eserin sahibinin kişisel yaratıcılığını ve özgünlüğünü yansıtması aranır.
Yapay zekâ tarafından tamamen otonom şekilde üretilmiş eserlerde bu “insan yaratımı” unsuru tartışmalıdır.

3. Yapay Zekâ Ürünlerinde Hak Sahipliği

3.1. İnsan Müdahalesi Olursa

Eğer bir insan, yapay zekâya komut (prompt) vererek yönlendirme yapmış ve yaratım sürecine katkı sağlamışsa, eser sahibinin bu kişi olacağı kabul edilmektedir.
Örneğin: Bir sanatçının belirli komutlarla YZ’ye görsel tasarlatması.

3.2. Tamamen Otonom Üretim Durumu

Eserin hiçbir insan katkısı olmadan YZ tarafından yaratılması hâlinde, telif hakkı sahibi kimdir?

Türk Hukukunda: FSEK, sadece gerçek kişileri eser sahibi olarak tanır. Dolayısıyla YZ’nin tüzel veya “dijital” bir eser sahibi olması mümkün değildir.
Sonuç: Bu tür eserler kamu malı sayılabilir veya eseri tasarlayan yazılımın sahibi “dolaylı eser sahibi” kabul edilebilir (doktrinde tartışma sürmektedir).

4. Uluslararası Yaklaşımlar

ABD: ABD Telif Ofisi, 2023’te verdiği bir kararla tamamen yapay zekâ ürünü olan bir çizimin telif korumasından yararlanamayacağını belirtti (Thaler v. Perlmutter kararı).
Avrupa Birliği: AB Komisyonu, YZ’nin “hukuki kişilik” kazanmadığını ve eser sahipliğinin ancak insan katkısı ile oluşacağını kabul etmektedir.
İngiltere: Copyright, Designs and Patents Act (CDPA) m.9/3’e göre, “bilgisayar tarafından üretilen eserlerde” telif hakkı, eseri “düzenleyen veya oluşturan” kişiye aittir.
WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü): YZ ve telif hakkı konusunda uluslararası bir rehber hazırlık aşamasındadır.

5. Yapay Zekâ Ürünlerinde Fikri Mülkiyet Sorunları

Orijinallik ve İnsan İmzası: YZ’nin ürettiği bir eserde insan yaratıcılığı bulunmadığı için telif koruması zayıflayabilir.
Komut Sahibinin Hakları: Prompt mühendisliği yapan kişilerin telif hakkına sahip olup olmayacağı tartışma konusudur.
Veri Seti İhlalleri: YZ’nin eğitildiği veri setlerinde başkalarına ait telifli eserlerin izinsiz kullanılması, FSEK m.71 uyarınca ihlal oluşturabilir.
Türev Eserler: YZ tarafından üretilen içerikler, mevcut telifli eserlerin taklidi ise eser sahibinin izni gereklidir.

6. Türk Hukukunda Çözüm Önerileri

Mevzuat Güncellemesi: FSEK’e, YZ’nin katkısıyla üretilen eserler için yeni bir telif rejimi eklenmesi gereklidir.
Sözleşme ile Hak Devri: YZ platformları ve kullanıcıları arasında, üretilen içeriğin kime ait olacağına dair açık sözleşmeler yapılmalıdır.
Blok Zinciri Tabanlı Koruma: YZ ile üretilen eserlerin NFT olarak kayda alınması, delil ve sahiplik ispatında önemli bir araç olabilir.

7. Yargıtay ve AİHM Kararlarının Geleceği

Şu an Türk yargı kararlarında doğrudan YZ ve eser sahipliği konusu gündeme gelmemiştir. Ancak Yargıtay, eser sahibinin yaratıcı niteliğinin ispatı konusuna büyük önem vermektedir. İleride, YZ’nin katkısı ile üretilen eserlerde “yaratıcı kontrol” kimdeyse, telif hakkının ona ait olacağı yönünde içtihatlar beklenmektedir.

Yapay zekâ, klasik eser sahipliği anlayışını kökten değiştiren bir gelişmedir. Günümüzde yapay zekâ tamamen bağımsız eser üretebilse de, telif hakkı rejimi insan yaratıcıya dayalıdır.

Türkiye’de FSEK’in mevcut haliyle yapay zekâya eser sahibi sıfatı tanıması mümkün değildir.
Gelecekte özel bir düzenleme veya uluslararası standart ortaya çıkmadıkça, yapay zekâ ürünlerinin telif hakkı ancak onu yönlendiren ve yaratan kişilere veya yazılım sahiplerine tanınabilecektir.

Single Blog Title