Yapay Zeka İçeriklerinde Eser Sahipliği

Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte yapay zeka (YZ) araçları; makale, görsel, video, müzik, yazılım kodu ve hatta hukuki metin taslakları üretmek için yoğun biçimde kullanılmaya başladı. Bu durum, şu kritik soruyu gündeme getiriyor: “Yapay zeka tarafından oluşturulan içeriklerde eser sahibi kimdir?”

Türk hukukunda hem Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) hem de uluslararası telif tartışmaları, yapay zeka içeriklerine doğrudan uygulanmak zorunda. Ancak mevcut mevzuat, insan yaratıcılığı esas alınarak kaleme alındığı için, YZ çağında ciddi boşluk ve tartışma alanları ortaya çıkıyor.

Aşağıda, hem mevzuata uygun, hem de uygulamaya dönük pratik öneriler içeren bir çerçeve bulacaksınız.

---

1. Hukuki Çerçeve: FSEK’e Göre “Eser” ve “Eser Sahibi” Kimdir?

Türk Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre bir içeriğin eser sayılabilmesi için genel olarak:

• Sahibinin hususiyetini taşıması (kişisel, özgün nitelik),

• Fikri bir emek ürünü olması,

• Belirli bir şekle bürünmüş olması

gerekir.

Buradaki en kritik unsur, insan yaratıcılığı (insan zihninin ürünü olma) şartıdır. Yani, tamamen otomatik çalışan bir makinenin kendi başına oluşturduğu metin, resim veya müziğin, klasik FSEK anlamında “eser” sayılması tartışmalıdır.

Eser sahibi ise kural olarak eseri oluşturan gerçek kişidir. Türk hukukunda şu an için yapay zekanın “kişi” olarak tanınması söz konusu olmadığından, YZ’nin eser sahibi olması hukuken mümkün değildir.

---

2. Yapay Zeka İçerikleri Eser Sayılır mı?

Burada temel ayrım şudur:

1. Tamamen otonom YZ üretimi

   • Kullanıcı yalnızca “butona basıyor” ve sistem kendi veri havuzundan, kendi algoritmasıyla içerik üretiyorsa, insanın özgün katkısı tartışmalı hale gelir.

   • Bu durumda, ortaya çıkan ürünün, FSEK anlamında klasik bir “eser” sayılmama riski yüksektir; çünkü insanın hususiyetini taşıdığı net değildir.

2. İnsan yaratıcılığı + YZ asistanlığı

   • Kullanıcı, detaylı talimatlar veriyor, taslağı yeniden yazıyor, seçiyor, çıkarma–ekleme yapıyor, özgün kurgu kuruyor, üslup kazandırıyor ve nihai metni bizzat şekillendiriyorsa;

   • Bu durumda nihai ürün, insanın yaratıcılığını taşıdığı ölçüde “eser” niteliği kazanabilir. YZ, bir nevi yardımcı araç (kalem, fotoğraf makinesi, montaj programı gibi) rolündedir.

Dolayısıyla, yapay zeka tarafından oluşturulan içeriklerde eser sahipliği, çoğu durumda “tamamen makinenin ürünü mü, yoksa insanın yaratıcı katkısıyla mı oluştu?” sorusuna verilecek cevaba göre değişmektedir.

---

3. Eser Sahipliği Kime Ait Olur?

3.1. YZ Aracını Kullanan Kişi (Prompt Veren Kullanıcı)

• YZ’ye kapsamlı yönergeler veriyor,

• İçeriği seçiyor, düzenliyor, kurguluyor,

• Nihai metin/görsel üzerinde yaratıcı tasarrufta bulunuyorsa,

çoğu durumda eser sahibi olarak kabul edilmesi en güçlü aday kullanıcıdır.

Özellikle, “şu başlığı kullan, şu hukuki normlara atıf yap, şu kurguda bir anlatı oluştur” gibi spesifik talimatlarla YZ’yi yönlendiren kullanıcı; ortaya çıkan içeriğe kendi hususiyetini yansıtıyorsa, FSEK anlamında eser sahibi sıfatını kazanabilir.

3.2. Yapay Zeka Yazılımını Geliştiren Şirket veya Programcı

Genel kural olarak:

• Yazılımı geliştiren kişinin ya da şirketin doğrudan, YZ’nin her ürettiği içerik üzerinde otomatik bir eser sahipliği iddiası yoktur.

• Ancak bu, yazılımın kullanım şartlarında (Terms of Use, Kullanıcı Sözleşmesi, Lisans Sözleşmesi) farklı hükümlerin öngörülmeyeceği anlamına gelmez.

Bazı YZ platformları, üretilen içerik üzerinde:

• Kullanıcıya tam lisans verildiğini,

• Belli hallerde ortak hak sahipliği iddia edilebileceğini,

• Ticari kullanımın sınırlarını

ayrıntılı şekilde düzenleyebilmektedir. Bu nedenle, her bir platformun kullanım koşulları mutlaka incelenmelidir.

3.3. İşveren – Çalışan İlişkisi (İşyerinde YZ Kullanımı)

Uygulamada en çok karşılaşılan senaryo şudur:

• Bir çalışan, işverenin talimatıyla YZ kullanarak rapor, makale, tasarım, kod veya sunum hazırlamaktadır.

Türk İş Hukuku ve FSEK birlikte değerlendirildiğinde:

• İş görme edimini yerine getirmek için üretilen eser niteliğindeki içeriklerde, mali hakların büyük kısmı sözleşme ve işin niteliği gereği işverene ait kabul edilebilir.

• Ancak bu hususun açıkça iş sözleşmesi, gizlilik ve fikri haklar protokolü ile düzenlenmesi, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkların önüne geçmek açısından son derece önemlidir.

---

4. Yapay Zeka İçeriklerinde Telif Hakları ve Lisanslama

4.1. Kullanım Şartları ve Lisans Sözleşmeleri

Yapay zeka araçlarının büyük kısmı, kullanıcıdan şu hususlara rıza göstermesini ister:

• Üretilen verilerin sistemin geliştirilmesinde kullanılabilmesi,

• İçeriğin saklanması, işlenmesi, anonimleştirilmesi,

• Bazı durumlarda, platformun üretilen içerik üzerinde sınırlı lisans hakkına sahip olması.

Bu nedenle, ticari amaçlı içerik üretimi yapılacaksa:

• Kullanım koşulları dikkatle okunmalı,

• Özellikle “telif hakları”, “ownership of outputs”, “license to use outputs” başlıkları tek tek incelenmeli,

• Gerekirse kullanıcı ile müşteri arasında ayrıca bir Fikri Haklar Devir ve Lisans Sözleşmesi imzalanmalıdır.

4.2. Müşteri İlişkilerinde Sözleşmeye Ne Yazılmalı?

Avukat, ajans, yazılım firması veya içerik üreticisi olarak müşterinize YZ destekli içerik sunuyorsanız, aşağıdaki başlıklar mutlaka sözleşmeye eklenmelidir:

• İçeriğin üretiminde yapay zeka araçlarının kullanıldığına dair bilgilendirme,

• Eser niteliği ve telif rejimi konusunda açık hüküm (mali hak devri, lisans süresi, kullanım alanı),

• Üçüncü kişilerin hak ihlali iddialarından kimin sorumlu olacağı,

• YZ çıktılarında veri güvenliği ve KVKK boyutu,

• Güncelleme, revizyon ve sorumluluk sınırları.

Bu sayede hem şeffaflık sağlanır, hem de olası telif ve tazminat riskleri minimize edilir.

---

5. Uluslararası Yaklaşımlar ve Türk Hukukuna Yansımaları

Dünyada da tablo yeknesak değildir:

• ABD Uygulaması: ABD Telif Hakları Ofisi, tamamen YZ tarafından üretilen ve insan katkısı “asgari” düzeyde olan içeriklere telif tescili vermemektedir; insanın yaratıcı katkısının belirgin olması aranır.

• AB Tartışmaları: AB’de yapay zeka ile üretilen eserler konusunda henüz tam yeknesak bir telif rejimi yoktur; ancak insan yaratımı temel kriter olmaya devam etmektedir. AB’nin Yapay Zeka Yasası (AI Act), daha çok güvenlik, şeffaflık ve sorumluluk odaklıdır; doğrudan eser sahipliğini düzenlememektedir.

Türk hukukunda da, yeni düzenlemeler yapılıncaya kadar büyük olasılıkla:

• İnsan yaratıcılığını içeren, YZ’yi araç olarak kullanan içeriklerde eser sahipliği insana,

• Tamamen otonom üretimde ise telif korumasının sınırlandırılması veya hiç tanınmaması yaklaşımı benimsenmeye devam edecektir.

---

6. Uygulamada Riskler ve Hukuki Öneriler

6.1. İhlal Riski: YZ “Öğrendiği” İçerikleri Tekrar Üretebilir

YZ sistemleri, çok geniş veri setlerinden öğrenerek içerik üretir. Bu durum:

• Mevcut eserlerin önemli ölçüde benzerini üretme,

• Tasarım, fotoğraf, logo, metin ve yazılım kodlarında “eser ihlali” iddialarına yol açma

riski taşır.

Bu nedenle, YZ’nin ürettiği içerik:

• Mutlaka insan eliyle gözden geçirilmeli,

• Gerekirse özgünleştirilmeli, revize edilmeli, kaynak kontrolü yapılmalı,

• Özellikle görsel ve müzik alanında “benzerlik tespit araçları” kullanılmalıdır.

6.2. KVKK ve Kişilik Hakları

Yapay zeka ile üretilen içeriklerde:

• Gerçek kişilerin fotoğrafı, sesi, görüntüsü, adı veya özel hayatına ilişkin unsurlar kullanılıyorsa,

• Bu verilerin açık rıza, aydınlatma, veri minimizasyonu ve amaçla bağlantılılık ilkelerine uygun işlenmesi,

• YZ’ye yüklenen verilerin, üçüncü kişilerle hukuka aykırı paylaşılmamasına dikkat edilmesi gerekir.

Aksi takdirde hem KVKK idari para cezaları hem de kişilik haklarına saldırı nedeniyle tazminat riski ortaya çıkabilir.

---

8. Sonuç: Yapay Zeka Bir Araçtır, Eser Sahipliği Hâlâ İnsanda

Özetle:

• Türk hukukunda yapay zeka bağımsız bir “eser sahibi” olarak kabul edilmemektedir.

• Yapay zeka tarafından oluşturulan içeriklerde eser sahipliği, esasen o içeriğe yaratıcı katkı sağlayan insanlara aittir.

• Tamamen otonom, insan katkısı minimum düzeyde olan YZ çıktılarında, FSEK anlamında klasik bir telif koruması sağlanamayabileceği dikkate alınmalıdır.

• İşveren–çalışan ilişkileri, ajans–müşteri sözleşmeleri ve YZ platformlarının kullanım koşulları mutlaka hukuki metinlerle güvence altına alınmalı, telif, lisans ve sorumluluk paylaşımı açıkça düzenlenmelidir.

---

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Yapay zeka ile oluşturduğum bir makale FSEK’e göre eser sayılır mı?
Eğer YZ sadece bir “taslak oluşturma aracı” olarak kullanıldıysa, siz metne özgün kurgunuzu, anlatım tarzınızı, hukuki değerlendirmenizi ve yorum gücünüzü kattıysanız; ortaya çıkan ürün, büyük ölçüde sizin eseriniz olarak değerlendirilebilir. Ancak tamamen otomatik, neredeyse hiç insan müdahalesi içermeyen çıktılarda eser niteliği tartışmalı hale gelir.

2. YZ aracı sağlayan şirket, üretilen içerik üzerinde hak iddia edebilir mi?
Doğrudan kanundan kaynaklanan bir otomatik hak söz konusu değildir; ancak kullanıcı sözleşmesi ile belirli lisans hakları, kullanım sınırlamaları veya veri işleme izinleri tanımlanmış olabilir. Bu nedenle, ticari veya stratejik içerik üretirken, platformun kullanım koşullarını mutlaka incelemeniz gerekir.

3. Müvekkilime YZ ile hazırladığım hukuki raporun telif hakları kimde olur?
Genel olarak, raporu hazırlayan avukat veya hukukçu eser sahibidir; ancak sözleşme ile mali hakların müvekkile devri veya geniş bir kullanım lisansı verilmesi mümkündür. Özellikle kurumsal müvekkillerle çalışırken, “telif ve kullanım hakları” bölümünü yazılı sözleşmede netleştirmek önemlidir.