Yabancı Mahkeme Kararlarının Tenfizi ve İcra Edilebilirlik

Giriş

Uluslararası nitelik taşıyan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman yabancı bir mahkemeden alacak, tazminat, nafaka veya edim içeren bir karar elde eder. Ancak bu kararın Türkiye’de zorla icra edilip edilemeyeceği, kararın içeriğinden bağımsız olarak, ayrı ve teknik bir hukuk sürecine bağlıdır. İşte bu noktada tenfiz kurumu devreye girer.

Tenfiz, yabancı mahkeme kararına Türkiye’de icra kabiliyeti kazandıran yargısal bir işlemdir. Tanıma ile sıkça karıştırılsa da, tenfiz çok daha ağır sonuçlar doğurur ve daha sıkı şartlara tâbidir. 5718 sayılı MÖHÜK, yabancı mahkeme kararlarının tenfizini m.50 ve devamı hükümleriyle ayrıntılı biçimde düzenlemiştir.

Bu makalede, tenfizin hukuki niteliği, tenfiz şartları, tanıma–tenfiz farkı, hangi kararların tenfize konu olacağı, icra süreci ve uygulamada sık yapılan hatalar ele alınmaktadır.

---

1. Tenfiz Nedir? Tanım ve Hukuki Sonuçları

a) Tenfizin Tanımı

Tenfiz; yabancı bir mahkeme kararının, Türk mahkemeleri tarafından icra edilebilir kabul edilmesidir. Tenfiz kararı alındığında, yabancı ilam:

• Türk ilamı gibi icra edilebilir,

• İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibe konu edilebilir.

Tenfiz olmadan:

• Haciz,

• Maaş kesintisi,

• Taşınır/taşınmaz satışı
  yapılamaz.

---

b) Tenfizin Sağladığı Etki

Tenfiz kararı:

• Yabancı mahkeme ilamına zorlayıcı güç kazandırır,

• Borçlunun rızası olmaksızın icrayı mümkün kılar,

• Kararın Türkiye’de fiilen hayata geçirilmesini sağlar.

Bu yönüyle tenfiz, tanımaya göre çok daha güçlü ve müdahaleci bir kurumdur.

---

2. Tenfize Konu Olabilecek Kararlar

Tenfiz yalnızca:

• Edim içeren,

• İcra kabiliyeti bulunan
  yabancı mahkeme kararları için mümkündür.

Örnekler:

• Alacak ve tazminat kararları

• Nafaka hükümleri

• Borcun ifasına ilişkin ilamlar

Tenfize konu olamayacak kararlar:

• Sadece tespit niteliğindeki kararlar,

• Kişisel statüye ilişkin ve icra gerektirmeyen kararlar
  (Bunlar tanımaya konu olur.)

---

3. Tenfizin Genel Şartları (MÖHÜK m.54)

Tenfiz şartları, tanıma şartlarıyla büyük ölçüde örtüşür; ancak daha sıkı yorumlanır.

1️⃣ Yabancı Mahkeme Kararı Olması

Karar:

• Yabancı bir devlet mahkemesinden verilmiş olmalı,

• Hakem kararları bu kapsamda değerlendirilmez.

---

2️⃣ Kararın Kesinleşmiş Olması

Tenfiz için:

• Kararın kesinleşmiş olması zorunludur.

• Kesinleşme, kararın verildiği ülke hukukuna göre ispatlanmalıdır.

Kesinleşme şerhi veya eşdeğer resmi belge olmadan tenfiz mümkün değildir.

---

3️⃣ Karşılıklılık (Mütekabiliyet)

MÖHÜK m.54/1-a uyarınca:

• Kararın verildiği devlet ile Türkiye arasında,

• Hukuki veya fiilî karşılıklılık bulunmalıdır.

Uygulamada:

• İkili anlaşmalar,

• Yerleşik yargı pratiği
  karşılıklılık için yeterli kabul edilebilmektedir.

---

4️⃣ Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisine Girmemesi

Yabancı mahkeme kararı:

• Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmişse,
  tenfiz edilemez.

Örnek:

• Türkiye’deki taşınmazların aynına ilişkin ilamlar.

---

5️⃣ Kamu Düzenine Aykırılık Bulunmaması

Tenfizde kamu düzeni denetimi:

• Tanımaya kıyasla daha katı uygulanır.

Karar:

• Temel hakları ihlal ediyorsa,

• Aşırı ve ölçüsüz sonuçlar doğuruyorsa,

• Adil yargılanma ilkesine aykırıysa
  tenfiz talebi reddedilir.

---

6️⃣ Savunma Hakkına Riayet Edilmiş Olması

Yabancı yargılamada:

• Davalıya usulüne uygun tebligat yapılmamışsa,

• Savunma imkânı tanınmamışsa
  tenfiz mümkün değildir.

Bu şart, tenfizde olmazsa olmaz niteliktedir.

---

4. Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Kritik Fark

Uygulamada yanlış yol seçimi, davanın usulden reddine yol açabilir.

---

5. Tenfiz Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme

• Görevli mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi

• Yetkili mahkeme:

  • Davalının yerleşim yeri,

  • Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri

Tenfiz davası, basit yargılama usulüne tâbidir.

---

6. Tenfizden Sonra İcra Süreci

Tenfiz kararı alındıktan sonra:

1. Tenfiz ilamı kesinleşir,

2. İcra dairesinde ilamlı icra takibi başlatılır,

3. Haciz ve satış işlemleri yürütülür.

Tenfiz kararı olmadan başlatılan icra takipleri iptal edilir.

---

7. Aile Hukuku Kararlarında Tenfiz

a) Nafaka Kararları

Yabancı nafaka kararları:

• Tenfiz edilmeden icra edilemez.

• Kamu düzeni denetimi özellikle çocuk nafakalarında yoğundur.

---

b) Boşanma Kararları

Boşanmanın kendisi için tanıma yeterliyken:

• Nafaka,

• Tazminat
  hükümleri için tenfiz gerekir.

Bu ayrım uygulamada sıklıkla gözden kaçırılmaktadır.

---

8. Yargıtay’ın Tenfize Yaklaşımı

Yargıtay, tenfiz davalarında:

• Şartların eksiksiz ispatını,

• Kamu düzeni denetiminin gerekçelendirilmesini,

• Karşılıklılık araştırmasının somutlaştırılmasını
  zorunlu görmektedir.

Eksik inceleme ile verilen tenfiz kararları, bozma sebebi yapılmaktadır.

---

9. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

1. Tenfiz yerine tanıma davası açılması

2. Kesinleşme belgesinin sunulmaması

3. Karşılıklılık araştırmasının yapılmaması

4. Münhasır yetki alanının göz ardı edilmesi

5. Tenfizden önce icra takibi başlatılması

---

Sonuç

Tenfiz, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de fiilen hayata geçirilmesini sağlayan, güçlü ve sonuç doğurucu bir hukuki mekanizmadır. Bu nedenle MÖHÜK, tenfizi sıkı şartlara bağlamış; kamu düzeni ve adil yargılanma ilkelerini merkeze almıştır.

Doğru kurgulanmış bir tenfiz süreci:

• Alacaklının hakkına kavuşmasını,

• Uluslararası hukuki güvenliğin sağlanmasını,

• Mükerrer ve sonuçsuz yargılamaların önlenmesini
  mümkün kılar.