Giriş: Türk Çalışanların Yabancı Şirketlerle Yaşadığı Uyuşmazlıklar Artıyor

2025 itibarıyla Türk vatandaşları, dünyanın birçok ülkesindeki yabancı şirketlerde çalışmakta veya Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı işverenlerin istihdamında yer almaktadır. Özellikle teknoloji şirketleri, inşaat firmaları, turizm sektörü, uluslararası lojistik ve enerji yatırımları nedeniyle:

• Kıdem tazminatı,

• İhbar tazminatı,

• Fazla çalışma alacağı,

• Haksız fesih,

• Sözleşme ihlali,

• Yurt dışı iş kazaları,

• Sigorta primleri,

• Yetkili mahkeme problemi

gibi pek çok uyuşmazlık doğmaktadır.

Bu uyuşmazlıkların çözümünde en kritik konu:
Hangi ülke hukukunun uygulanacağıdır?

MÖHUK, Roma I Tüzüğü ve Yargıtay içtihatları bu konuda yol gösterir.

---

1. İş Sözleşmesinde Hukuk Seçimi Yapılabilir mi?

Evet.
Uluslararası iş sözleşmelerinde taraflar hukuk seçimi yapabilir.

Ancak sınırlamalar vardır:

• Seçilen hukuk, işçi aleyhine sonuç doğuramaz.

• İşçi için daha koruyucu olan hukuk uygulanır.

• Kamu düzenine aykırı seçim yapılamaz.

Örnek:
Bir Türk çalışan ile Dubai merkezli şirket sözleşmede “Birleşik Arap Emirlikleri hukuku uygulanır” dediğinde bile, Türk işçisi için Türk hukuku daha koruyucu ise Türk hukuku uygulanacaktır.

---

2. Hukuk Seçimi Yoksa Hangi Hukuk Uygulanır?

MÖHUK ve Roma I’e göre uygulanacak hukuk şu kriterlerle belirlenir:

A. İşçinin Mutad İş Yeri Hukuku (Temel Kural)

Türk işçi Almanya’da çalışıyorsa → Alman hukuku

B. İşverenin İş Yeri Hukuku

İşyeri belirlenemiyorsa işveren merkezinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır.

C. Daha Sıkı Bağlı Hukuk

Tüm koşullar incelenerek en güçlü bağ hangi ülkeyse o ülkenin hukuku uygulanır.

---

3. Türk Çalışan Türkiye’de Çalışıyorsa Yabancı Hukuk Uygulanabilir mi?

Hayır.
İş tamamen Türkiye’de icra ediliyorsa:

Türk iş hukuku uygulanır.

Örneğin Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı şirketlerde çalışan Türk işçilerin:

• Kıdem tazminatı,

• Fazla mesai,

• Yıllık izin,

• İş kazası,

• Mobbing

hakları Türk iş hukuku kapsamında değerlendirilir.

Bu durumda sözleşmede yazan yabancı hukuk hükmü geçersiz olur.

---

4. Yurt Dışına Görevlendirilen Türk Çalışanlar

Bu grup en karmaşık uyuşmazlıklara konu olur.

Örneğin Türk şirket çalışanı Dubai’ye, Katar’a veya Almanya’ya gönderilmiş olabilir.

Bu durumda uygulanacak hukuk:

• İşçinin mutad çalışma yeri,

• İşverenin talimat merkezi,

• Ücret ödemeleri,

• Sosyal güvenlik
  gibi kriterlere göre belirlenir.

Yargıtay’a göre:

“İş sözleşmesinin esaslı noktaları Türkiye’de yürütülüyorsa Türk hukuku uygulanır.”

---

5. Tazminat Hakları Hangi Hukuka Göre Belirlenir?

A. Kıdem Tazminatı

İşçi Türkiye’de çalışıyorsa → Türk hukuku
Yurt dışında çalışıyorsa → mutad iş yeri hukuku

B. İhbar Tazminatı

Aynı şekilde işin icra edildiği yer hukuku uygulanır.

C. Fazla Mesai

Her ülkenin fazla çalışma düzeni farklıdır; işçinin lehine olan uygulanır.

D. İzin ve Sosyal Haklar

Sözleşme hükmü işçi aleyhine olamaz.

E. Sözleşme İhlali

Seçilen hukuk uygulanır ancak işçi aleyhine hükümler geçersizdir.

---

6. Yabancı İşveren ile Uyuşmazlıkta Hangi Mahkeme Yetkilidir?

A. İşçinin Çalıştığı Yer Mahkemesi

Birinci kriter budur.

B. İşverenin Merkezi

İşverenin bulunduğu ülke mahkemesi yetkilidir.

C. Türk Mahkemelerinin Yetkisi

İşçi Türk vatandaşı ise çoğu durumda Türk mahkemeleri yetkili kabul edilmektedir.

Yargıtay’ın işçi lehine genişletici yorumu vardır.

---

7. Yabancı İşverenlere Karşı Türkiye’de Dava Açılabilir mi?

Evet.
Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre:

İş sözleşmesinin etkileri Türkiye’de doğuyorsa Türk mahkemeleri yetkilidir.

Özellikle:

• Ücret ödemeleri Türkiye’den yapılıyorsa,

• İşçi Türkiye’den gönderiliyorsa,

• İşveren Türkiye’de şube veya temsilcilik bulunduruyorsa

Türkiye mahkemeleri yetkili olur.

---

8. Sosyal Güvenlik (SGK) Sorunları

Yurt dışında çalışan Türk işçiler için en büyük problemlerden biri SGK primleridir.

Temel Kurallar:

• İşçi Türkiye’den gönderilmişse → SGK primi yatırılabilir.

• İşçi yabancı ülkede yerleşik çalışıyorsa → o ülkenin sosyal güvenlik hukukuna tabidir.

• Çifte prim ödenmesi engellenmelidir (Sosyal Güvenlik Anlaşmaları).

---

9. Yurt Dışı İş Kazaları ve Tazminat

Yurt dışında meydana gelen iş kazaları:

• Hem Türkiye’de hem yabancı ülkede tazminat davasına konu olabilir.

• İşçinin zararının en yüksek tazminatı sağlayan hukuk uygulanır.

Ayrıca:

• Ceza hukuku,

• İş sağlığı güvenliği,

• İşveren sorumluluğu

ülkeye göre değiştiği için profesyonel hukuki analiz gerekir.

---

10. En Sık Görülen Hatalar

Türk çalışanlar en sık şu hataları yapmaktadır:

• Sözleşmedeki yabancı hukuk hükmünü bağlayıcı sanmak,

• Mutad iş yeri kavramını yanlış yorumlamak,

• Yabancı işverenin Türkiye’de dava edilemeyeceğini düşünmek,

• Fazla mesai ve izin haklarını kaybettiklerini zannetmek,

• SGK primlerini takip etmemek,

• Uyuşmazlığın hangi mahkemede açılacağını bilmemek.

---

Sonuç: Yabancı İşveren ile Türk Çalışan Arasındaki Uyuşmazlıklarda Türk Hukuku Çoğu Zaman Koruyucu Konumdadır

2025 uygulamasına göre:

• İşçiyi koruma ilkesi güçlüdür,

• Hukuk seçimi işçi aleyhine kullanılamaz,

• Mutad iş yeri belirleyicidir,

• Türkiye’de dava açmak çoğu durumda mümkündür,

• Yargıtay işçi lehine yorum yapmaktadır,

• Tazminatlar Türk iş hukukuna göre hesaplanabilir.

Bu nedenle uluslararası iş ilişkilerindeki uyuşmazlıklar doğru hukuki strateji ile çözüme kavuşturulabilir.