Veraset ve İntikal Vergisi

Miras işlemlerinde çoğu kişi tapu ve bankaya odaklanır; oysa sahada süreci kilitleyen en kritik başlıklardan biri veraset ve intikal vergisidir. Beyanname verilmeden veya vergisel süreç doğru yönetilmeden, miras malvarlığının fiilî intikali (özellikle banka ve bazı sicil işlemleri) pratikte aksayabilir. Üstelik beyan süreleri kaçırıldığında gecikme ve ceza riski doğar.

Bu yazıda veraset ve intikal vergisinde beyan yükümlüsü kim, beyanname ne zaman verilir, 2025 istisna ve tarife mantığı, ödeme-taksit, gecikmenin sonuçları konularını uygulamaya dönük bir dille ele alıyorum.

1) Verginin konusu: Veraset (miras) ve ivazsız intikal

Veraset ve intikal vergisi iki ana durumda karşımıza çıkar:

• Veraset yoluyla intikal: ölüm nedeniyle mirasçıya geçen malvarlığı,

• İvazsız intikal: karşılıksız kazanımlar (hibe/bağış gibi) ve kanunun kapsadığı diğer ivazsız edinimler.

Miras dosyalarında ana eksen “veraset yoluyla intikal”dir.

2) Beyannameyi kim verir?

Genel prensip: Verginin mükellefi, intikal eden malı edinen kişidir; mirasta bu kişi mirasçıdır. Uygulamada her mirasçı kendi payı için beyanda bulunur; fakat çoğu dosyada tek beyanname içinde mirasçıların tamamı ve payları gösterilerek süreç yürütülür. Burada önemli olan, beyannamenin mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ile uyumlu olmasıdır.

3) Beyanname verme süreleri: 4 ay / 6 ay / 8 ay mantığı

Süreler, ölümün nerede gerçekleştiği ve mirasçıların nerede bulunduğuna göre uzayıp kısalabilir. Uygulamada temel çerçeve şöyledir:

• Ölüm Türkiye’de gerçekleşmişse:

  • Mirasçılar Türkiye’deyse: 4 ay

  • Mirasçılar yabancı ülkedeyse: 6 ay

• Ölüm yabancı ülkede gerçekleşmişse:

  • Mirasçılar Türkiye’deyse: 6 ay

  • Mirasçılar ölümün gerçekleştiği ülkedeyse: 4 ay

  • Mirasçılar ölümün gerçekleştiği ülke dışında başka bir yabancı ülkedeyse: 8 ay

Bu süre çerçevesi, “beyanname verme ve ödeme süreleri” tablolarında bu şekilde özetlenmektedir.

Pratik uyarı: Süre hesabında “ölüm tarihi” esas alınır; dosyada yabancılık unsuru varsa (yurt dışında ölüm, mirasçıların yurt dışı yerleşimi, apostilli belgeler) süre yönetimi özellikle önemlidir.

4) Beyanname nereye verilir?

Kural olarak beyanname, yetkili vergi dairesine verilir. Yetki, murisin son yerleşim yeri ve dosyanın niteliğine göre değişebilir; uygulamada tereddüt yaşanan dosyalarda vergi dairesi yönlendirmesi belirleyicidir. (Özellikle yurt dışı bağlantılı dosyalarda yetkili birim uygulamada farklılaşabildiğinden, beyan öncesi vergi dairesiyle teyit edilmesi güvenli olur.)

5) Matrah nasıl bulunur? “Tereke”yi vergi diliyle okuyun

Vergi hesabının omurgası şudur:

1. Miras kalan malvarlığının değerleri tespit edilir (taşınmaz, banka, menkul kıymet, araç, alacaklar vb.).

2. Kanunun izin verdiği kapsamda indirilebilen kalemler/değerleme esasları dikkate alınır.

3. Her mirasçının payına düşen kısım belirlenir.

4. İstisna düşülür.

5. Kalan matraha artan oranlı tarife uygulanır.

Uygulamada en çok hata, “taşınmaz değeri” ve “banka/yatırım değerleri” kalemlerinin eksik veya yanlış beyan edilmesinden çıkar. Eksik beyan ileride ek beyanname, gecikme ve ceza riskini doğurabilir.

6) 2025 istisna tutarları: Her mirasçı için ayrı ayrı uygulanır

2025 yılında, altsoy (füruğ) ve eş için miras hisselerine ilişkin istisna tutarları ile ivazsız intikal istisnası yeniden belirlenmiştir. Örneğin:

• Füruğ ve eşten her birine isabet eden miras hisselerinde 2025 istisna tutarı 2.316.628 TL,

• Füruğ bulunmaması halinde eşe isabet eden miras hissesinde 2025 istisna tutarı 4.636.103 TL,

• İvazsız suretle meydana gelen intikallerde 2025 istisna tutarı 53.339 TL olarak yer almaktadır.

Kritik nokta: İstisna “toplu miras” için tek sefer değil, her mirasçı bakımından ve payına düşen kısım üzerinden gündeme gelir.

7) 2025 vergi tarifesi: Artan oranlı, dilim dilim

2025 için veraset yoluyla intikallerde vergi oranı dilimler halinde artar; aynı matrah dilimleri için ivazsız intikallerde oranlar daha yüksektir. Örnek olarak 2025 tarifesinde:

• İlk 2.400.000 TL için veraset yoluyla intikallerde %1, ivazsız intikallerde %10;

• Sonraki dilimlerde sırasıyla %3/%15, %5/%20, %7/%25 ve üst dilimde %10/%30 oranları uygulanır.

Bu nedenle “miras vergisi azdır/çoktur” genellemesi çoğu dosyada yanıltıcıdır; asıl belirleyici, mirasçının payına düşen matrah ve istisna sonrası kalan tutardır.

8) Ödeme ve taksit: 3 yılda 6 eşit taksit (Mayıs-Kasım)

Veraset ve intikal vergisinin tahakkukundan sonra ödeme, kural olarak:

• 3 yıl içinde,

• her yıl Mayıs ve Kasım aylarında,

• toplam 6 eşit taksit şeklinde yapılır.

Bu yapı, mirasçılar için önemli bir likidite avantajıdır; ancak taksitlerin aksatılması gecikme sonuçlarını doğurabilir.

9) Süre kaçırılırsa ne olur? Ceza ve gecikme riski

Beyanname süresinin kaçırılması, dosyanın niteliğine göre:

• usulsüzlük/özel usulsüzlük tartışmaları,

• gecikme zammı/faizi,

• eksik beyan varsa ikmalen tarhiyat riskleri
  doğurabilir. Ayrıca uygulamada, vergi süreci sağlıklı yürütülmediğinde bankaların ve bazı kurumların “işlem dosyası” ilerlemekte isteksiz davrandığı görülür (fiilî tıkanma).

10) Pratik öneriler (miras dosyası için)

• Beyan süresi takvimi çıkarın: Yurt dışı unsuru varsa süreyi hemen not edin.

• Envanteri vergiyle uyumlu toplayın: Banka/yatırım ürünleri ve taşınmazlar için belgeyi dosyalayın.

• İstisna ve tarife hesabını mirasçı bazında yapın: 2025 istisnaları mirasçı başına kritik fark yaratır.

• Taksit planı kurun: 3 yıl/6 taksit ödeme düzeni nakit akışı planlaması sağlar.

• Son söz: Veraset ve intikal vergisi, miras dosyasının “mali omurgasıdır”. Süreleri kaçırmayan, envanteri doğru kuran ve istisna-tarife hesabını mirasçı bazında yapan dosyalarda hem tapu/banka işlemleri daha hızlı ilerler hem de sonradan cezalı sürprizlerle karşılaşma riski ciddi ölçüde azalır.