Velayeti Kendisinde Olan Velinin Çocuğu Yurtdışına Çıkarabilmesi

Velayeti Kendisinde Olan Velinin Çocuğu Yurtdışına Çıkarabilmesi ve Mahkemeden İzin Talebi

Velayet kendisinde olan anne veya babanın, çocuğuyla birlikte yurtdışına çıkmak istemesi uygulamada iki ayrı “sorun alanı” doğurur:

Türk hukukuna göre yetki: Velayet hakkı, çocuğun bakım–eğitim–gelişim kararlarını alma ve çocuğu temsil etme yetkisini içerir. Bu nedenle kural olarak velayet sahibi ebeveyn, çocuğu ile birlikte yurtdışına çıkabilir. Nitekim Yargıtay, velayet hakkını kullanmanın doğal sonucu olarak çocuğun yurtdışına çıkarılmasının boşanılan eşin muvafakatine bağlı olmadığı yönünde içtihat kurmuştur. (Yargıtay 2. HD, 17.06.2015, E.2015/11374, K.2015/12897)
Pratik/idarî engel: Bazı ülkeler vize/oturum başvurularında veya hava yolu şirketleri/ülke sınır birimleri, “diğer ebeveynin noter onaylı muvafakati”ni isteyebilir. Bu durumda velayet sahibi ebeveyn, hakimin müdahalesi veya “muvafakat aranmaksızın çıkış yapılabileceğinin tespiti/izin” talebiyle Aile Mahkemesine başvurmayı tercih eder. 2024 tarihli bir kararda, diğer ebeveynin mazeretsiz muvafakat vermemesi nedeniyle çocuğun menfaati ve seyahat özgürlüğü de gözetilerek davanın kabulünün yerinde görüldüğü ve kararın onanmasına hükmedildiği görülmektedir (Yargıtay 2. HD, 04.07.2024, E.2024/3491, K.2024/5336).

Bu yazıda; “velayet bende, çocuğumla yurtdışına çıkmak istiyorum—ne yapmalıyım?” sorusuna, mevzuat–uygulama–Yargıtay ekseninde sistematik bir cevap veriyoruz.

1) Temel Hukuki Çerçeve: Velayet, Temsil ve Çocuğun Üstün Yararı

Boşanma sonrası velayet düzenlenirken temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bu ilke; çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal ve sosyal gelişiminin korunmasını amaçlar. Uyuşmazlıklarda mahkemeler, ebeveynlerin taleplerini bu çerçevede değerlendirir.

Velayet sahibi ebeveyn bakımından iki nokta öne çıkar:

Velayet hakkı: Çocuğun günlük yaşamına ve gelişimine ilişkin kararları alma, eğitim/sağlık düzenlemeleri yapma, çocuk adına işlem yapabilme yetkisini içerir.
Diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkı: Velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır. Yurtdışı seyahatleri bu ilişkiyi fiilen engelleyecekse, mahkeme daha sıkı değerlendirme yapabilir.

2) “Mahkemeden İzin” Her Zaman Gerekir mi?

A) Kural: Velayet sahibinin ayrıca mahkeme izni alması şart değildir

Yargıtay, velayet hakkını kullanan ebeveynin çocuğu yurtdışına çıkarmasının, kural olarak diğer ebeveynin muvafakatine bağlı olmadığını belirtmiştir.

B) Ancak: “Hukuki yarar” yoksa dava reddedilebilir

Uygulamada velayet sahibi ebeveynler, “babadan/anneden muvafakat istenmesin” diye dava açabilmektedir. Yargıtay 2. HD’nin 2015 tarihli kararında dikkat çeken nokta şudur:

Türk hukukuna göre muvafakat şart değildir; fakat talep, çoğu zaman “yabancı ülke vize vermiyor/muvafakat istiyor” gerekçesine dayanır.
Eğer gidilecek ülkenin muvafakat yoksa vize vermeyeceğine dair somut belge sunulmamışsa, mahkemenin bu yönde hüküm kurması isabetli görülmeyebilir.

Pratik sonuç: Mahkemeden “izin/tespit” kararı isteniyorsa dosyaya somut gerekçe ve belge koymak gerekir.

3) Pasaport ve Muvafakat: Resmî İşlemlerde Kim İmza Atar?

Çocuğun pasaport başvurusunda “muvafakat” konusu, sık karıştırılan bir alandır.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün (NVİ) pasaport SSS bölümünde; boşanma halinde ergin olmayan çocuğun velayeti kime verilmişse o kişinin muvafakatının yeterli olduğu açıkça ifade edilmiştir.

Yine NVİ’nin pasaport işlemleri bilgilendirmelerinde, anne-babanın boşanmış olması halinde velayet sahibi ebeveynin muvafakati aranacağı belirtilmektedir.

Ne anlama geliyor?

Türkiye’de pasaport başvurusunda, velayet sizdeyse çoğu durumda tek başınıza muvafakat verebilirsiniz.
Buna rağmen, yurtdışı vize süreçleri veya yabancı makamlar “diğer ebeveynin rızası”nı ayrıca isteyebilir (bu Türk idaresinin şartı olmaktan çok, gidilecek ülkenin/vize makamının uygulamasıdır).

4) Diğer Ebeveyn Muvafakat Vermiyorsa: Hangi Yol İzlenir?

A) Önce uyuşmazlığın niteliğini netleştirin

Aşağıdaki ayrım, davanın kaderini belirler:

Geçici seyahat (tatil, kısa süreli ziyaret, eğitim gezisi, akraba ziyareti): Genellikle daha kolay kabul görür.
Kalıcı yerleşme/taşınma (oturum, uzun süreli çalışma, çocuğun eğitimini tamamen yurtdışına taşıma): Diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını daha fazla etkileyebilir; mahkeme daha detaylı inceleme yapar.

B) Aile Mahkemesinde “hakimin müdahalesi / tespit / izin” davası

Uygulamada dava; “velayet hakkı sahibi ebeveynin çocukla yurtdışına çıkışında diğer ebeveyn muvafakatinin aranmamasına ve bu hususun tespitine/izin verilmesine” şeklinde kurulabilir.

2024 tarihli Yargıtay 2. HD kararında; velayet sahibi annenin, gidilecek ülkenin (olayda Romanya) muvafakatname istediğini, babanın mazeretsiz olarak muvafakat vermediğini, bu durumun annenin velayet hakkını kullanmasını ve seyahat özgürlüğünü etkilediğini ileri sürdüğü; mahkemelerin de çocuğun menfaati–gelişimi ve somut şartlara göre davayı kabul ettiği ve kararın onanmasına hükmedildiği görülmektedir.

C) “Yurtdışı çıkış yasağı” varsa

Bazen velayet kendisinde olmayan ebeveyn, çocuğun yurtdışına çıkarılmasını engellemek için:

Aile Mahkemesinde ihtiyati tedbir (çocuğa yurtdışı çıkış yasağı) talep edebilir,
veya velayet/kişisel ilişki düzenlemesi dosyasında “çocuk yurtdışına çıkarılmasın” gibi kayıtlar isteyebilir.

Yargıtay’ın kişisel ilişki düzenlemelerinde “yer/yurtdışı kısıtı” konusuna yaklaşımı önemlidir: Bir kararda, çocuğun “yurt dışına çıkarılmamak koşuluyla” kişisel ilişki kurulmasının doğru olmadığına dair değerlendirme yer almaktadır (Yargıtay 2. HD’nin 2019/4491 E., 2019/10161 K. sayılı ilamına ilişkin bozma gerekçesi).

Bu tür tedbirler varsa, seyahatten önce mutlaka dosya incelenmeli; gerekirse tedbirin kaldırılması/değiştirilmesi talep edilmelidir.

5) Mahkeme İzni İsteniyorsa Dosyaya Konulması Faydalı Belgeler

Mahkemeler “soyut beyan” yerine somut plan ve çocuk yararı görmek ister. Uygulamada aşağıdaki belgeler dosyayı güçlendirir:

Çocuğun velayet kararının kesinleşmiş örneği
Seyahat planı: uçak bileti rezervasyonu, konaklama, davet yazısı
Okul/etkinlik belgeleri (eğitim kampı, yarışma, gezi)
Sağlık gerekçesi varsa doktor raporu
Vize makamının/ülkenin istediği “muvafakatname”yi gösterir yazı, e-posta, randevu/evrak listesi
Diğer ebeveynin muvafakat vermediğini gösterir noter ihtarı / yazışmalar
Çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişkisinin nasıl sürdürüleceğine dair plan (tatil düzenlemesi, görüntülü görüşme, telafi günleri)

Özellikle “hukuki yarar” açısından; 2015 tarihli kararın işaret ettiği şekilde, vize/ülke makamının muvafakat aradığına dair belge yoksa davanın reddi riski artar.

6) Mahkeme Ne Kriterlere Bakar?

Mahkemenin odağında “ebeveynler arası çekişme” değil, çocuğun üstün yararı vardır.
Uygulamada şu sorular öne çıkar:

Bu seyahat çocuğun eğitim/sağlık/gelişimi açısından faydalı mı?
Seyahat çocuğun güvenliği ve refakati bakımından risk içeriyor mu?
Diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkı gereksiz yere mi zedeleniyor, yoksa telafi edilebilir mi?
Seyahat gerçekçi mi, yoksa “çocuğu kaçırma/geri getirmeme” şüphesi doğuruyor mu?
Velayet sahibi ebeveynin talebi ölçülü mü? (Süre, ülke, amaç, dönüş taahhüdü)

2024 tarihli onama kararında da, annenin velayet hakkını kullanabilmesi ve çocuğun yararı birlikte değerlendirilmiş, somut olayın özellikleri önemsenmiştir.

7) Yargıtay Kararları Işığında Kısa Özet

1) Velayet sahibi ebeveynin muvafakate ihtiyaç duymaması (ilke)

Yargıtay 2. HD, 17.06.2015, E.2015/11374, K.2015/12897: Velayet hakkını kullanmanın doğal sonucu olarak çocuğu yurtdışına çıkarmak, kural olarak diğer eşin muvafakatine bağlı değildir.

2) “Hukuki yarar” ve somut belge ihtiyacı (pratik uyarı)

Aynı kararda; gidilecek ülkenin muvafakat yoksa vize vermeyeceğine dair belge sunulmaması halinde talebin reddi gerektiğine ilişkin değerlendirme yer alır.

3) Somut olayda izin/tespit kararının kabulü ve onanması

Yargıtay 2. HD, 04.07.2024, E.2024/3491, K.2024/5336: Velayet sahibi annenin, yabancı ülkenin muvafakatname istemesi ve babanın mazeretsiz olarak muvafakat vermemesi nedeniyle açtığı davanın kabulüne dair kararın onanması.

4) Kişisel ilişki düzenlemesinde “yurtdışına çıkmama koşulu” yaklaşımı

Yargıtay 2. HD (2019/4491 E., 2019/10161 K. ilamına ek bozma gerekçesi): Kişisel ilişki tesisinde “yurt dışına çıkarılmamak koşulu” gibi yer sınırlamalarına dair değerlendirmelerde, çocuğun yararı ve kişisel ilişkinin gerekleri gözetilmelidir.

8) Sonuç: En Güvenli Yol Haritası

Velayet sizdeyse, Türk hukuku bakımından çocuğu yurtdışına çıkarmak kural olarak mümkündür.
Ancak vize makamı/ülke/airline “muvafakat” istiyorsa ve diğer ebeveyn keyfî biçimde engel oluyorsa, Aile Mahkemesinde “muvafakat aranmaması / izin / tespit” talebiyle dava açmak pratik çözüm olabilir.
Dava açılacaksa, “hukuki yarar” için mutlaka somut belge (vize evrak listesi, resmi yazı, ret yazısı vb.) eklenmelidir.
Pasaport başvurusunda boşanma halinde, velayet kimdeyse o kişinin muvafakati yeterlidir.

Single Blog Title