Vasiyetnamenin İptali Davası
1. Giriş: Vasiyet Özgürlüğü ve Hukuki Denetim
Miras bırakan, malvarlığı üzerinde ölümünden sonra hüküm doğuracak tasarruflarda bulunabilir. Bu tasarrufların en yaygın biçimi vasiyetnamedir. Ancak vasiyet özgürlüğü mutlak değildir. Vasiyetnamenin geçerliliği, kanunda öngörülen şekil şartlarına ve ehliyet koşullarına bağlıdır.
Özellikle ehliyetsizlik ve baskı (irade fesadı) iddiaları, uygulamada en sık ileri sürülen iptal sebepleridir. Bu nedenle vasiyetnamenin iptali davası, miras hukukunda teknik ve ispat yönü güçlü dosyalardan biridir.
2. Vasiyetnamenin Hukuki Dayanağı
Vasiyetnameye ilişkin düzenlemeler Türk Medeni Kanunu m. 531 ve devamında yer almaktadır.
Kanuna göre bir kişinin vasiyetname düzenleyebilmesi için:
-
Ayırt etme gücüne sahip olması
-
15 yaşını doldurmuş olması
-
Şekil şartlarına uygun hareket etmesi
gerekmektedir.
Bu şartlardan biri eksikse vasiyetnamenin iptali gündeme gelir.
3. Vasiyetnamenin İptal Sebepleri
Vasiyetnamenin iptali sebepleri genel olarak şunlardır:
-
Ehliyetsizlik
-
İrade sakatlığı (hata, hile, korkutma)
-
Şekil eksikliği
-
Hukuka veya ahlaka aykırılık
Bu makalede özellikle ehliyetsizlik ve baskı iddialarına odaklanılmaktadır.
4. Ehliyetsizlik Nedir?
Ehliyetsizlik, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte miras bırakanın ayırt etme gücüne sahip olmamasıdır.
Ayırt etme gücü; kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Demans, Alzheimer, ağır psikiyatrik rahatsızlıklar veya bilinç kaybı bu gücü ortadan kaldırabilir.
5. Ehliyetsizlik Nasıl İspatlanır?
Ehliyetsizlik iddiasında ispat yükü davacıya aittir. Ancak bu iddia teknik değerlendirme gerektirir.
Başlıca deliller şunlardır:
-
Hastane kayıtları
-
Epikriz raporları
-
Reçeteler
-
Tanık beyanları
-
Adli Tıp Kurumu raporu
Mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu’ndan rapor alır. İnceleme, vasiyetnamenin düzenlendiği tarihe yönelik yapılır.
6. Yaşlılık Tek Başına Ehliyetsizlik Değildir
İleri yaş, tek başına vasiyetnamenin geçersizliğini göstermez. Önemli olan ayırt etme gücünün somut olayda bulunup bulunmadığıdır.
Yargıtay uygulamasında da bu husus özellikle vurgulanmaktadır. Örneğin Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yaşlılık ile ehliyetsizliğin karıştırılmaması gerektiğini belirtmektedir.
7. Baskı ve Korkutma (İrade Fesadı)
Vasiyetnamenin iptali sebeplerinden biri de irade fesadıdır. Eğer vasiyetname baskı, tehdit veya korkutma altında düzenlenmişse iptal edilebilir.
Örneğin:
-
“Malını bana bırakmazsan seni yalnız bırakırım” tehdidi
-
Fiziksel baskı
-
Sürekli psikolojik yönlendirme
gibi durumlar irade fesadı oluşturabilir.
8. Baskı Nasıl İspatlanır?
Baskı iddiası genellikle tanık deliline dayanır. Ayrıca şu unsurlar değerlendirilir:
-
Vasiyetnamenin düzenlenme koşulları
-
Miras bırakanın bağımlılık ilişkisi
-
Vasiyetnamenin ani ve olağan dışı içerik değişikliği
-
Önceki vasiyetlerle çelişki
Mahkeme olayın bütünlüğünü dikkate alır.
9. Şekil Şartları ve İptal
Vasiyetname;
-
Resmi vasiyetname
-
El yazılı vasiyetname
-
Sözlü vasiyetname
şeklinde düzenlenebilir.
El yazılı vasiyetnamenin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılmış olması gerekir. Tarih ve imza eksikliği iptal sebebidir.
10. Zamanaşımı Süresi
Vasiyetnamenin iptali davası süreye tabidir.
TMK’ya göre:
-
İptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl
-
Her hâlükârda vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl
içinde dava açılmalıdır.
Bu süreler hak düşürücüdür.
11. Davanın Açılacağı Mahkeme
Vasiyetnamenin iptali davası, miras bırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır.
Tüm mirasçılar davaya dahil edilmelidir.
12. İptal Kararının Sonuçları
Mahkeme vasiyetnamenin iptaline karar verirse:
-
Vasiyetname geçersiz hale gelir
-
Yasal miras paylaşımı uygulanır
-
Önceki geçerli vasiyet varsa yürürlüğe girer
Bu durum miras dengesini köklü biçimde değiştirebilir.
13. Ehliyetsizlik mi, Tenkis mi?
Vasiyetnamenin iptali ile tenkis davası farklıdır.
-
Ehliyetsizlik varsa → vasiyetname tamamen geçersiz olur
-
Saklı pay ihlali varsa → sadece aşan kısım tenkis edilir
Doğru hukuki yolun seçilmesi büyük önem taşır.
14. Sonuç: Teknik ve Hassas Bir Dava Türü
Vasiyetnamenin iptali davası, miras hukukunun en hassas alanlarından biridir. Ehliyetsizlik ve baskı iddiaları ciddi ispat gerektirir.
Hastalık kayıtları, tanık beyanları ve bilirkişi incelemesi davanın kaderini belirler. Sürelerin kaçırılması halinde hak kaybı yaşanabilir.
Bu nedenle vasiyetnamenin iptali sürecinde hem hukuki hem de tıbbi değerlendirme birlikte ele alınmalı; somut olayın özelliklerine uygun bir ispat stratejisi oluşturulmalıdır.
About Post Author
