Uyuşturucu İmali Suçu

Bu suç, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti Suçu başlığı altında, madde 188‘de düzenlenmiştir.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları, toplum sağlığına ve genel ahlaka karşı işlenen ve cezası en ağır olan suç tiplerindendir. TCK m. 188, bu fiillerin ciddiyetini yansıtan çok katmanlı ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Kanun koyucu, bu suçu sadece madde imal etme ile sınırlandırmamış, aynı zamanda maddelerin topluma arz edilmesini kolaylaştıran her türlü faaliyeti (ithal, ihraç, satma, bulundurma, nakletme, depolama vb.) de aynı madde kapsamında cezalandırmıştır.

1. Suçun Hukuki Konusu ve Korunan Hukuki Değer

Hukuki Konu: Suçun konusu, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerdir. Bu maddeler, 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanun ve 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanun’da belirtilen ve merkezi sinir sistemi üzerinde fizyolojik veya psikolojik etkiler yaratarak bağımlılığa yol açabilen maddelerdir. Maddenin uyuşturucu veya uyarıcı nitelikte olup olmadığı Adli Tıp Kurumu veya ihtisas sahibi laboratuvarlar tarafından belirlenir.

Korunan Hukuki Değer: Bu suçla korunan temel hukuki değer, halk sağlığıdır. Ayrıca bu suç, toplumun genel güvenliğini, huzurunu ve ahlakını da koruma amacı taşır. Uyuşturucu kullanımının yaygınlaşmasının, bireyler üzerindeki yıkıcı etkileri göz önüne alındığında, devletin bu alandaki müdahalesi bir zorunluluk olarak kabul edilir.

2. Suçun Unsurları

A. Maddi Unsurlar (Fiiller)

TCK m. 188’de suçun maddi unsurları (fiilleri) tahdidi (sınırlayıcı) olmaktan ziyade, geniş bir yelpazede sayılmıştır. Bu fiiller temelde imal etme ve ticaret faaliyetleri olmak üzere iki ana başlıkta incelenebilir:

a. İmal Etme (Üretim):

• İmal: Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi, hammaddeden veya kimyasal yollarla işleyerek veya yetiştirerek (örneğin kenevir ekimi) elde etmektir. Suç, imal fiilinin tamamlanmasıyla oluşur. Maddenin imal edilmesi, TCK m. 188’in birinci fıkrasında ayrı bir suç tipi olarak düzenlenmiştir.

  TCK m. 188/1: Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

b. Ticaret Faaliyetleri:

• İthal veya İhraç: Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ülke sınırları içerisine sokmak (ithal) veya ülke sınırları dışına çıkarmaktır (ihraç). Bu fiiller de imal etme fiili gibi en ağır cezayı gerektirir.

• Satmak, Satışa Arz Etmek, Başkalarına Vermek, Sevk Etmek, Nakletmek, Depolamak, Satın Almak, Kabul Etmek veya Bulundurmak: Bu fiiller, TCK m. 188’in üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir ve halk sağlığına arz etme potansiyeli taşıyan tüm ticari faaliyetleri kapsar.

TCK m. 188/3: Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

c. Bitki Yetiştirme:

TCK m. 188/6: Uyuşturucu veya uyarıcı madde elde etmek amacıyla kenevir ekimi yapmak da ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.

B. Manevi Unsur (Kast)

Suçun manevi unsuru kasttır. Failin, gerçekleştirdiği fiilin uyuşturucu veya uyarıcı madde imal veya ticareti olduğunu bilmesi ve istemesi gerekir. Bu suç, genel kastla işlenebilir. Taksirle (ihmalle) işlenmesi mümkün değildir.

Amaç (Ticaret Amacı): TCK m. 188’in üçüncü fıkrasında sayılan fiillerin cezalandırılabilmesi için, failin eylemi kişisel kullanım sınırlarını aşan bir miktar ve/veya ticaret yapma amacını göstermelidir. Kişisel kullanım amacıyla madde bulundurma suçu (TCK m. 191) ayrı ve daha hafif bir cezayı gerektirir. Yargıtay, bu ayrımı yaparken; maddenin miktarı, bulundurulduğu yer, paketlenme şekli, ele geçirilen diğer araçlar (hassas terazi, paketleme malzemesi vb.) gibi somut delillere bakar.

C. Nitelikli Haller (Cezayı Artıran Nedenler)

Suçun cezasını artıran (ağırlaştıran) nitelikli haller, suçun topluma verdiği zararın potansiyelini artıran veya failin konumu nedeniyle eyleminin daha kınanabilir olduğu durumları kapsar:

1. Örgütlü Suç: Suçun, üç veya daha fazla kişinin bir araya gelerek kurduğu bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 188/5).

2. Meslek veya Görev Kötüye Kullanımı: Suçun, hekim, diş hekimi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru gibi meslek sahipleri tarafından, meslek ve sanatlarını icra ederken işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 188/4).

3. Küçüklere Karşı İşleme: Maddenin çocuklara verilmesi, satılması veya ticari fiillerin okul, yurt, hastane, kışla gibi yerlere yakın yerlerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 188/4).

4. Madde Türü: Eroin, kokain, morfin gibi maddelerin ticareti, esrar gibi maddelerin ticaretine göre daha ağır cezayı gerektirmez, ancak mahkeme takdirinde etken olabilir. Kanun metninde bu ayrım suçun temel şekli açısından yapılmamıştır. 

 Şahsi Cezasızlık ve Cezayı Azaltan Neden (TCK m. 192)

TCK m. 192, bu suçlara özgü ve faili teşvik edici önemli bir düzenlemedir:

• Etkin Pişmanlık (Cezasızlık): Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarına iştirak etmiş olan kişi, resmi makamlar (polis, savcılık) haber almadan önce, diğer suç ortaklarını ve uyuşturucu maddelerin saklandığı veya imal edildiği yerleri bildirirse, cezalandırılmaz (TCK m. 192/1).

• Etkin Pişmanlık (Ceza İndirimi): Resmi makamlar haber aldıktan sonra ancak mahkeme hüküm vermeden önce, gönüllü olarak bilgi veren, diğer suç ortaklarının yakalanmasını veya maddelerin ele geçirilmesini sağlayan kişiye verilecek ceza üçte birden yarıya kadar indirilebilir (TCK m. 192/3).

ÖRNEKLER

Olay: A’nın üzerinde yapılan aramada, her biri ayrı ayrı paketlenmiş ve kullanıma hazır küçük dozlar halinde toplam 20 gram uyuşturucu ele geçirilmiştir. A, bu maddeleri kendi kullanımı için bulundurduğunu iddia etmektedir.

Yargıtay Yaklaşımı: Yargıtay, uyuşturucunun miktarı ve bulundurulma şekli ne bakarak karar verir. 20 gram uyuşturucu, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, genellikle bir kişinin bir yıllık ihtiyacını karşılayabilecek üst sınıra yakın veya bu sınırı aşan bir miktar olarak kabul edilebilir. Ancak belirleyici olan sadece miktar değildir.

• Ayrı Ayrı Paketleme: Ayrı ayrı, ticari dağıtıma uygun olacak şekilde küçük dozlar halinde paketleme, ticaret amacının varlığına kesin kanıt olarak kabul edilir.

• Karar: Bu durumda, Yargıtay, A’nın eylemini ticaret amacıyla bulundurma (TCK m. 188/3) suçu olarak nitelendirerek, kişisel kullanım sınırının aşıldığına hükmeder.

Olay: B, evinin bahçesinde 50 kök kenevir bitkisi yetiştirirken yakalanmıştır. B, bu bitkilerden elde edeceği uyuşturucu ve uyarıcı maddeyi kendi kullanacağını iddia etmektedir.

Yargıtay Yaklaşımı:

• İmal Suçu: Kenevir bitkisi yetiştirmek, uyuşturucu maddeyi “imal etme” fiilinin bir alt türü olarak TCK m. 188/6’da ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.

• Miktar: 50 kök kenevir, kişisel kullanım için gerekli olan uyuşturucu miktarını fazlasıyla karşılayacak bir potansiyel taşır. Kenevir bitkisinin sayısının yüksek olması, ticari üretim amacının kanıtı olarak kabul edilir.

• Karar: Yargıtay, B’nin eylemini uyuşturucu madde imali kapsamında değerlendirir. TCK m. 188/6 uyarınca ceza tayin edilir.

Olay: C, lise öğrencisi olan D’ye, okul bahçesinin hemen yanındaki parkta uyuşturucu ve uyarıcı madde satarken yakalanmıştır.

Yargıtay Yaklaşımı:

• Suçun Temel Şekli: C’nin eylemi satma fiilini oluşturur (TCK m. 188/3).

• Nitelikli Hal:

  1. Eylemin okula yakın bir yerde (park) işlenmesi (TCK m. 188/4-b).

  2. Maddenin küçüğe (lise öğrencisi D’ye) satılması (TCK m. 188/4-a).

• Karar: Bu olayda, iki farklı nitelikli hal bir araya gelmiştir. TCK’nın fikri içtima hükümleri gereği, en ağır cezayı gerektiren nitelikli hal tatbik edilir. Ancak her iki durum da TCK m. 188/4 kapsamında cezayı yarı oranında artıran nedendir. Dolayısıyla C, ağırlaştırılmış cezai sorumluluk altına girer.