Uygulamada Haksız Rekabet

Haksız Rekabetin Hukuki Çerçevesi: TTK 54-55 Uygulama Mantığı

Uygulamada haksız rekabet analizinin omurgası şudur:

• Davranış ticari/ekonomik ilişkiyi etkiliyor mu? (reklam, tanıtım, satış, platform listeleme, bayi ilişkisi, alan adı, sosyal medya hesabı vb.)

• Davranış aldatıcı mı veya dürüstlük kuralına aykırı mı?

• Fiil zarar doğurmuş ya da en azından zarar tehlikesi yaratıyor mu?

• Zarar/tehlike ile fiil arasında makul illiyet bağı kurulabiliyor mu?

TTK m.55, haksız rekabet hallerini “başlıca” örnekler halinde sıralar ve uygulamada dilekçeler genellikle bu bentlere “oturtularak” kurulur.

Uygulamada En Sık Haksız Rekabet Senaryoları ve Delil Önerileri

1) Yanıltıcı Reklam ve “Yetkili/Resmi” İddiaları

“Tek yetkili satıcıyız”, “resmi distribütörüz”, “orijinal garanti bizde” gibi iddialar belgesizse veya karşı tarafı dolaylı şekilde “güvensiz/sahte” gösteriyorsa haksız rekabete dönüşür. Bu tip dosyalarda reklam metni + hedefleme + süreklilik önemlidir.

Delil pratikleri:

• Reklam ekran görüntüsü (tarih/saat görünür)

• Platform reklam kütüphanesi çıktıları

• Web sayfası/landing page kayıtları

• Müşteri mesajları (“siz yetkili değil miydiniz?” gibi)

2) Rakibi Kötüleme (Karalama) – İtibar Saldırısı

Google yorumları, forum içerikleri, sosyal medya paylaşımlarıyla rakibin “dolandırıcı”, “kaçak ürün satıyor” gibi isnatlarla hedef alınması sık görülür. Burada ölçülülük ve ispatlanabilirlik ayrımı kritik: “belgeye dayalı ölçülü eleştiri” başka, “itibar yıkma kampanyası” başkadır.

Delil pratikleri:

• Noter tespiti (özellikle içerik silinebiliyorsa)

• Paylaşımın erişim verileri, paylaşım zinciri

• Şikâyet/ihbar belgeleri (varsa) ve karşılaştırmalı doğrulama

3) İltibas (Karıştırılma): Logo–Ambalaj–Arayüz–Alan Adı

E-ticarette, “aynı renk/aynı ambalaj dili/benzer isim/benzer arayüz” ile tüketicide “aynı marka” izlenimi doğurmak çok yaygın. Uygulamada iltibas iddiası kurarken “birebir aynılık” aramak yerine karıştırılma ihtimalini somutlaştırmak gerekir: hedef kitle, satış kanalı, ürün grubu, ayırt edici unsurlar.

Delil pratikleri:

• Yan yana görsel karşılaştırma (ambalaj, arayüz, profil)

• Satış sayfaları, ürün listelemeleri

• Müşteri karışıklığına dair mesajlar/şikayetler

4) Başkasının Emeğinden Haksız Yararlanma (Kopyala–Yapıştır Rekabet)

Katalog metinleri, ürün fotoğrafları, kampanya sloganları, teklif sunumları, teknik dökümanlar birebir alınarak kullanılıyorsa, uygulamada haksız rekabet iddiası çok güçlenir. Burada çoğu zaman telif/marka boyutu da eşlik eder; ancak haksız rekabet koruması “piyasa dürüstlüğü” üzerinden ayrıca işletilir.

Delil pratikleri:

• İlk yayın tarihi tespiti

• Dosya/metadata, ekran kayıtları

• Benzerlik oranını gösteren bilirkişi incelemesi (gerektiğinde)

5) İş Sırları ve Müşteri Listesi: Eski Çalışan–Rakip Şirket Dosyaları

Uygulamada en “ağır” dosyalar, müşteri listesi–fiyatlandırma–teklif şablonu gibi bilgilerin taşınmasıyla oluşur. Bu tip vakalarda dava kurgusu çoğu kez haksız rekabet + iş ilişkisi boyutu + sözleşmesel yükümlülükler birlikte yürütülür.

Delil pratikleri:

• E-posta/kurumsal hesap logları (hukuka uygun şekilde)

• Teklif benzerlikleri, fiyat kırılımı karşılaştırmaları

• Müşteri geçişinin zaman çizelgesi

6) Platformlarda Manipülasyon: Sahte Yorum, Sahte Sipariş, Puan Düşürme

Marketplace rekabetinde “sahte yorum” veya “puan düşürme” gibi davranışlar, tüketiciyi yanıltma ve rakibin faaliyetini bozma yönünden gündeme gelir. Bu dosyalarda platform yazışmaları ve teknik kayıtlar (mümkünse) oyunun kurallarını değiştirir.

Haksız Rekabet Davası Nasıl Kurulur? (TTK 56 Talepleri)

TTK m.56, haksız rekabet sebebiyle ekonomik menfaatleri zarar gören veya zarar tehlikesi bulunan kişiye; tespit, men (durdurma), sonuçların ortadan kaldırılması/düzeltme ve şartları varsa tazminat gibi talepleri verir.

Uygulamada “en güçlü” paket genellikle şudur:

• Tespit + Men + Ref/Düzeltme + İlan (itibar dosyalarında)

• Zarar hesabı oturduğunda ayrıca maddi tazminat

• Gerekirse manevi tazminat (somut olayın niteliğine göre)

Ayrıca çalışanların fiili, çalıştıranın sorumluluğu ve basın/iletişim/bilişim işletmelerinin sorumluluğu gibi özel düzenlemeler de TTK içinde yer alır; özellikle dijital yayınlarda sorumluluk tartışmaları bu zeminde kurulur.

İhtiyati Tedbir: Uygulamada “Kazandıran” Hamle

Haksız rekabette çoğu dosya, esas hükümden önce tedbir ile fiilen sonuç alır. Çünkü karalama içeriği, yanıltıcı reklam veya iltibas yaratan alan adı devam ettikçe zarar büyür. Bu nedenle tedbirde:

• kuvvetli haklılık görünümü (TTK bendi + somut delil),

• telafisi güç zarar (müşteri kaybı/itibar),

• ölçülülük (tam kapatma yerine belirli içeriğin durdurulması gibi)

unsurlarının dosya üzerinden somutlaştırılması gerekir.

Delil Toplama ve “Hata Yapmama” Notları

Uygulamada en sık hata: “içerik silindikten sonra delile koşmak.” Doğru sıra genellikle şöyledir:

1. İçerik/linklerin acil tespiti (mümkünse noter)

2. İhtarname / düzeltme talebi (stratejiye göre)

3. Tedbirli dava veya tedbir talebi

4. Zarar hesabı için satış/rapor verilerinin toplanması

KVKK ve haberleşmenin gizliliği gibi sınırlar nedeniyle, özellikle mesajlaşma kayıtları ve telefon verileri konusunda ölçülülük ve hukukî dayanak gözetilmelidir.

Zamanaşımı: Uygulamada Kaçırılmaması Gereken Süre

TTK m.60’a göre haksız rekabet davaları, hak sahibinin fiili öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde fiilin doğumundan itibaren 3 yıl içinde açılmalıdır; fiil aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç ise, bu uzun süre hukuk davası bakımından da uygulanır.

Dava Şartı Arabuluculuk: Tazminat/Para Talepleri Olan Dosyalarda Kritik

Haksız rekabet dosyasında para alacağı/tazminat talebi varsa, ticari davalarda “dava şartı arabuluculuk” gündeme gelir. TTK’ya eklenen 5/A maddesiyle, ticari davalardan konusu para olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartı haline getirilmiştir.

2023’te yapılan değişiklikle, ticari dava niteliğindeki itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da bu kapsam içine açıkça alınmış; bazı hükümler için yürürlük tarihi olarak 1 Eylül 2023 vurgulanmıştır.
Arabuluculuk sürecinin usulüne ilişkin çerçeve de 6325 sayılı Kanun’daki “dava şartı arabuluculuk” hükümleriyle desteklenir.

Sonuç

Uygulamada haksız rekabet, “hangi maddeye dayanırım?” sorusundan çok, delili nasıl güvenceye alırım ve zararı büyümeden nasıl durdururum? sorusuyla kazanılır. TTK 54-55 çerçevesinde doğru nitelendirme yapılır; TTK 56 ile tespit–men–düzeltme–tazminat talepleri kurgulanır; TTK 60 zamanaşımı kaçırılmaz ve para taleplerinde TTK 5/A nedeniyle arabuluculuk adımı ihmal edilmez.