Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Farklar ve Uygulamadaki Sonuçları
Giriş
Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de hukuki sonuç doğurması denildiğinde uygulamada en sık karşılaşılan kavram ikilisi tanıma ve tenfizdir. Bu iki kurum, çoğu zaman birlikte anılsa da hukuki nitelikleri, sonuçları ve uygulama alanları tamamen farklıdır. Yanlış kurumun seçilmesi, davanın esası ne kadar güçlü olursa olsun, usulden reddedilmesine ve ciddi zaman kaybına yol açar.
5718 sayılı MÖHÜK, tanıma ve tenfizi bilinçli biçimde ayrı rejimlere tabi tutmuş; biri için hukuki geçerlilik, diğeri için icra gücü öngörmüştür. Bu makalede, tanıma ile tenfiz arasındaki farklar, her iki kurumun hangi hâllerde tercih edilmesi gerektiği ve uygulamada doğurduğu sonuçlar sistematik biçimde ele alınmaktadır.
1. Tanıma ve Tenfizin Kavramsal Ayrımı
a) Tanıma Nedir?
Tanıma; yabancı mahkeme kararının Türkiye’de:
-
kesin hüküm,
-
kesin delil
etkisi doğurmasının kabul edilmesidir.
Tanıma ile:
-
Kararın hukuki varlığı kabul edilir,
-
Ancak karar zorla icra edilemez.
Tanıma, daha çok kişisel statü ve tespit niteliğindeki kararlar için söz konusudur.
b) Tenfiz Nedir?
Tenfiz; yabancı mahkeme kararına Türkiye’de:
-
icra edilebilirlik
kazandırılmasıdır.
Tenfiz kararı alındığında:
-
Yabancı ilam, Türk ilamı gibi icra edilir,
-
Borçlu aleyhine haciz, satış gibi cebri icra yolları işletilebilir.
Tenfiz, malvarlığına müdahale sonucunu doğurur.
2. Hukuki Sonuçlar Bakımından Farklar
a) Kesin Hüküm – İcra Gücü Ayrımı
-
Tanıma:
Karar Türkiye’de geçerli sayılır, aynı konuda yeniden dava açılamaz. -
Tenfiz:
Karar icra dairesi aracılığıyla zorla yerine getirilebilir.
Bu nedenle tanıma, hukuki statüyü; tenfiz ise fiilî sonucu hedefler.
b) İcra Takibi Yapılabilir mi?
-
Tanıma kararı → ❌ İcra takibi yapılamaz
-
Tenfiz kararı → ✅ İlamlı icra mümkündür
Bu ayrım, uygulamada en çok hata yapılan noktadır.
3. Hangi Kararlar Tanımaya Konu Olur?
Tanıma genellikle şu kararlar için yeterlidir:
-
Boşanma kararları (sadece evliliğin sona ermesi),
-
Mirasçılık sıfatını belirleyen kararlar,
-
Kişisel duruma ilişkin tespitler,
-
Evlat edinme kararları (icrai hüküm içermeyen).
Bu kararlar, icra gerektirmediği için tenfize ihtiyaç duymaz.
4. Hangi Kararlar Tenfize Konu Olur?
Tenfiz gerektiren kararlar:
-
Alacak ve tazminat ilamları,
-
Nafaka hükümleri,
-
Borcun ifasına ilişkin kararlar,
-
Para veya edim içeren hükümler.
Bu kararların Türkiye’de zorla yerine getirilebilmesi için tenfiz zorunludur.
5. Şartlar Bakımından Farklılıklar
Tanıma ve tenfiz şartları büyük ölçüde benzer olsa da, tenfizde denetim daha sıkıdır.
a) Ortak Şartlar
-
Kararın yabancı mahkemece verilmiş olması
-
Kesinleşmiş olması
-
Münhasır yetkiye girmemesi
-
Kamu düzenine aykırı olmaması
-
Savunma hakkına riayet edilmesi
b) Tenfize Özgü Ek Yük
-
Karşılıklılık (mütekabiliyet) şartı tenfizde daha belirleyicidir.
-
Kamu düzeni denetimi daha katı uygulanır.
6. Aile Hukuku Bakımından Uygulama Farkları
a) Boşanma Kararları
-
Boşanmanın kendisi → Tanıma yeterli
-
Nafaka ve tazminat → Tenfiz gerekli
Bu ayrım yapılmadan açılan davalar eksik kalır.
b) Velayet ve Kişisel İlişki
-
Hukuki geçerlilik → Tanıma
-
İcra (zorla çocuk teslimi gibi) → Tenfiz + kamu düzeni denetimi
Velayet alanında tenfiz, her zaman otomatik sonuç doğurmaz; çocuğun güncel durumu ayrıca değerlendirilir.
7. Kamu Düzeni Denetimi Bakımından Fark
-
Tanımada:
Kamu düzeni denetimi daha sınırlıdır. -
Tenfizde:
Kamu düzeni denetimi daha yoğun ve ayrıntılıdır.
Çünkü tenfiz, doğrudan malvarlığına ve cebri icraya yol açar.
Bu nedenle tenfizde hâkimin takdir alanı daha geniştir.
8. Usul Ekonomisi ve Stratejik Tercih
Uygulamada doğru soru şudur:
“Bu kararla Türkiye’de ne yapmak istiyorum?”
-
Hukuki statüyü tanıtmak → Tanıma
-
Parayı tahsil etmek / edimi zorla yerine getirmek → Tenfiz
Yanlış tercih:
-
Dava reddi,
-
Zaman kaybı,
-
Ek masraf
doğurur.
9. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, tanıma–tenfiz ayrımını keskin biçimde uygulamaktadır. Kararlarda sıkça:
-
“Tanıma ile yetinilebilecekken tenfiz istenmesi” veya
-
“Tenfiz gerekirken yalnızca tanıma talep edilmesi”
bozma veya ret gerekçesi yapılmaktadır.
Bu nedenle taleplerin açık ve doğru kurulması hayati önemdedir.
10. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
-
Her yabancı karar için otomatik tenfiz düşünülmesi
-
Tanıma ile icra yapılabileceğinin sanılması
-
Boşanma kararında nafaka kısmının atlanması
-
Karşılıklılık şartının göz ardı edilmesi
-
Kamu düzeni denetiminin hafife alınması
Sonuç
Tanıma ile tenfiz, MÖHÜK sisteminde aynı amaca hizmet etmeyen, farklı hukuki sonuçlar doğuran iki ayrı kurumdur. Tanıma, yabancı kararın Türkiye’de hukuki varlığını kabul ederken; tenfiz, bu karara zorlayıcı güç kazandırır.
Uygulamada başarı, yabancı mahkeme kararının içeriğini doğru analiz edip:
-
Gereksiz yere tenfize yönelmemek,
-
Gerekli olduğu hâlde tenfizi atlamamak
dengesini kurabilmekten geçer.
About Post Author
