Tahkim Usulü,Özellikleri,Dikkat Edilmesi Gerekenler!

Tahkim usulü, tarafların uyuşmazlıklarını devlet mahkemeleri yerine hakem veya hakem heyeti önünde çözmek için izledikleri prosedürdür. Türk hukukunda 6100 sayılı HMK (m.407–444) iç tahkimi, 4686 sayılı Uluslararası Tahkim Kanunu ise yabancı unsurlu uyuşmazlıklarda uygulanacak usulü düzenler.

Tahkimin en önemli özelliği, usulün esnek ve taraf iradesine bağlı olmasıdır. Yani taraflar, uygulanacak usulü büyük ölçüde kendileri belirleyebilir.

---

2. Tahkim Usulünün Kaynakları

Tahkimde uygulanacak usul şu kaynaklardan belirlenir:

• Tarafların tahkim anlaşması (sözleşme veya tahkim klozu)

• Tahkim merkezi kuralları (ICC, ISTAC, LCIA, ICSID vb.)

• Hakem heyetinin belirlediği usul kuralları

• HMK veya Uluslararası Tahkim Kanunu hükümleri

---

3. Tahkim Usulünün Aşamaları

a. Tahkim Anlaşması veya Klozunun Varlığı

• Taraflar, yazılı şekilde tahkim şartını kabul etmelidir.

• Bu şart yoksa tahkim yoluna gidilemez.

b. Tahkim Yargılamasının Başlatılması

• Davacı, tahkim başvuru dilekçesini hakem heyetine veya tahkim merkezine sunar.

• Dava dilekçesinde taraflar, talepler, hukuki sebepler ve deliller yer alır.

c. Hakemlerin Seçimi

• Tek hakem veya üç kişilik hakem heyeti seçilir.

• Taraflar hakem adaylarını kendileri belirleyebilir.

• Tarafsızlık ve bağımsızlık esastır.

d. Ön İnceleme

• Yetki itirazları değerlendirilir.

• Tahkim anlaşmasının geçerliliği denetlenir.

e. Yargılama Usulü

• Tarafların sunumları ve beyanları alınır.

• Yazılı deliller, tanıklar, bilirkişi raporları kullanılabilir.

• Duruşmalar gizli yapılır.

f. Karar

• Hakem veya hakem heyeti, uyuşmazlığı karara bağlar.

• Karar yazılı ve gerekçeli olmalıdır.

g. Kararın Kesinliği

• Hakem kararı bağlayıcıdır.

• Sadece sınırlı sebeplerle (ör. kamu düzenine aykırılık, yetkisizlik) iptal davası açılabilir.

---

4. Tahkimde Usulün Özellikleri

Usul kuralları, tahkimin devlet yargısından en önemli farklarını oluşturur.

---

1. İrade Serbestisi ve Esneklik

• Tahkimin en önemli özelliği taraf iradesine dayanmasıdır.

• Taraflar:

  • Hakem sayısını,

  • Hakem seçme yöntemini,

  • Uygulanacak hukuk ve usulü,

  • Tahkim yargılamasının yerini ve dilini,
    kendi aralarında belirleyebilirler.

• Bu esneklik, HMK m.422 ve Uluslararası Tahkim Kanunu m.8’de de açıkça tanınmıştır.

➡️ Mahkemelerde usul kuralları katı iken, tahkimde tarafların ihtiyacına göre esnek düzenlemeler yapılabilir.

---

2. Hakemlerin Seçilmesi ve Yetkisi

• Mahkemelerde hâkimler devlet tarafından atanır.

• Tahkimde ise hakemler taraflarca seçilir veya tahkim merkezleri tarafından atanır.

• Hakemler hukukçu olabileceği gibi, teknik konularda uzman kişiler de olabilir (örneğin inşaat, denizcilik, enerji uzmanı).

• Hakemler, “kompetenz-kompetenz” ilkesi gereği kendi yetkilerini de denetleyebilir (HMK m.422).

---

3. Gizlilik İlkesi

• Tahkim yargılaması gizlidir.

• Duruşmalar kamuya açık değildir.

• Şirketler açısından ticari sırların korunması bu nedenle büyük avantaj sağlar.

• Mahkeme yargılamasında ise “aleniyet” ilkesi geçerlidir.

---

4. Taraf Eşitliği ve Çelişmeli Yargılama

• Tahkimde taraflar eşit haklara sahiptir (HMK m.423).

• Taraflar delillerini sunabilir, karşı tarafın iddialarına cevap verebilir.

• Hakemler, taraflara eşit muamele etmek zorundadır.

---

5. Yazılı ve Sözlü Usulün Kombinasyonu

• Tahkimde çoğunlukla yazılı beyanlar (dilekçeler, savunmalar, deliller) üzerinden yürütülür.

• Ancak taraflar isterse sözlü duruşmalar yapılabilir.

• Tarafların beyanları, bilirkişi raporları ve tanık ifadeleri kullanılabilir.

---

6. Delillerin Sunulması ve İncelenmesi

• Tahkimde delil serbestisi vardır.

• Elektronik yazışmalar, sözleşmeler, ticari kayıtlar, uzman görüşleri kullanılabilir.

• Hakem heyeti, HMK’daki gibi katı delil kurallarıyla bağlı değildir.

---

7. Usulde Hız ve Sadelik

• Tahkim yargılaması, mahkemelere kıyasla çok daha kısa sürede sonuçlanır.

• HMK m.427’ye göre hakem kararının süresi 1 yıldır (taraflar uzatabilir).

• Mahkemelerde 3–5 yıl sürebilecek dava, tahkimde 6–18 ayda çözülebilir.

---

8. Giderler ve Masraflar

• Hakem ücretleri ve tahkim merkezinin masrafları nedeniyle maliyet yüksek olabilir.

• Ancak uzun yıllar süren mahkeme masraflarıyla karşılaştırıldığında ticari uyuşmazlıklarda avantajlıdır.

• Taraflar, hakem ücretlerinin paylaşımını sözleşmede düzenleyebilir.

---

9. Uygulanacak Hukuk ve Usul

• Taraflar, uyuşmazlığa hangi hukukun uygulanacağını seçebilir (Türk hukuku, yabancı hukuk, lex mercatoria vb.).

• Ayrıca usul bakımından da taraflar, ISTAC, ICC, LCIA gibi tahkim merkezlerinin kurallarını veya kendi belirledikleri kuralları uygulayabilir.

---

10. Hakem Kararlarının Kesinliği

• Hakem kararları kesindir ve bağlayıcıdır.

• Mahkeme kararları gibi istinaf ve temyize tabi değildir.

• Yalnızca iptal davası açılabilir ve bu sebepler sınırlıdır:

  • Tahkim anlaşmasının geçersizliği,

  • Hakem heyetinin yetkisizliği,

  • Kamu düzenine aykırılık,

  • Savunma hakkının ihlali.

---

11. Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizi

• Yabancı hakem kararları, 1958 New York Sözleşmesi sayesinde birçok ülkede tanınır ve tenfiz edilir.

• Türkiye de bu sözleşmeye taraftır.

• Yabancı mahkeme kararlarının tanınması zor olabilirken, hakem kararları daha kolay uygulanır.

---

12. Mahkemelerle İlişki

• Tahkim bağımsızdır ama bazı aşamalarda devlet mahkemeleri devreye girer:

  • Hakem atanması,

  • Delillerin toplanmasına yardım,

  • İptal davası,

  • Hakem kararının tenfizi.

---

13. Yargıtay’ın Vurguladığı İlkeler

• Yargıtay 11. HD, 2017/4358 E., 2019/2211 K.: Tahkim şartı geçerli ise mahkeme görevsizdir.

• Yargıtay 15. HD, 2016/1024 E., 2018/3341 K.: Hakem kararlarının iptali sınırlı sebeplerle mümkündür.

• Yargıtay HGK, 2015/321 E., 2017/1193 K.: Hakem kararları kesin olup mahkeme kararları gibi bağlayıcıdır.

---

5. Tahkim Usulünde Deliller

• Sözleşmeler, faturalar, yazışmalar

• Tanık beyanları

• Bilirkişi raporları

• Uzman görüşleri

• Elektronik deliller

---

6. Tahkim ve Mahkeme Usulü Arasındaki Farklar

---

7. Yargıtay Kararlarında Tahkim Usulü

• Yargıtay 11. HD, 2017/4358 E., 2019/2211 K.: Tahkim şartı geçerli ise devlet mahkemesi görevsizdir.

• Yargıtay HGK, 2015/321 E., 2017/1193 K.: Tahkim kararlarının bağlayıcı ve kesin olduğu kabul edilmiştir.

• Yargıtay 15. HD, 2016/1024 E., 2018/3341 K.: Hakem kararlarının iptali yalnızca sınırlı sebeplerle mümkündür.

---

Sonuç

Tahkim usulleri, devlet yargısına göre daha esnek, gizli ve hızlı çözümler sunar. Ancak dilekçelerin doğru hazırlanması, delillerin eksiksiz sunulması ve hakem seçiminde özen gösterilmesi sürecin sağlıklı yürütülmesi için hayati öneme sahiptir.

Türkiye’de HMK ve Uluslararası Tahkim Kanunu, uluslararası düzeyde ise New York Sözleşmesi ve ICSID gibi mekanizmalar tahkim usulünün temelini oluşturur.