Spor Etkinliklerinde Mücbir Sebep Halleri: Pandemi ve Hukuki Sorunlar
Giriş
Spor etkinlikleri, milyonlarca kişinin takip ettiği ve büyük ekonomik değerler üreten organizasyonlardır. Ancak beklenmedik ve öngörülemez olaylar —özellikle pandemi, doğal afet, savaş, siyasi kriz gibi durumlar— spor etkinliklerinin planlandığı şekilde yapılmasını imkânsız hale getirebilir. Bu tür durumlar, hukukta “mücbir sebep” olarak tanımlanır.
Mücbir sebep halleri, spor kulüpleri, federasyonlar, yayıncı kuruluşlar, sponsorlar ve sporcular açısından ciddi hukuki sorunlar doğurabilir. Pandemi döneminde (özellikle COVID-19 salgını), birçok ulusal ve uluslararası spor organizasyonu ertelenmiş, iptal edilmiş veya seyircisiz yapılmıştır. Bu süreçte, sözleşmelerin uyarlanması, feshi, tazminat talepleri ve hukuki sorumluluklar gündeme gelmiştir.
Bu makalede, spor etkinliklerinde mücbir sebep kavramı, pandemi sürecinde yaşanan hukuki sorunlar, FIFA ve IOC gibi kurumların yaklaşımları, Türk hukuku çerçevesinde değerlendirmeler ve örnek kurgusal bir olay ele alınacaktır.
1. Mücbir Sebep Kavramı ve Hukuki Niteliği
Mücbir sebep, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 136’da düzenlenmiştir. Buna göre:
“Borcun ifası borçlunun kusuru olmaksızın imkânsız hale gelirse borç sona erer.”
Mücbir sebep halleri genellikle şu kriterlerle tanımlanır:
-
Olayın öngörülemez ve kaçınılmaz olması,
-
Tarafların kontrolü dışında gelişmesi,
-
İfa edilecek edimi imkânsız hale getirmesi.
Pandemi, bu kriterlerin çoğunu karşılamaktadır. Salgın hastalıklar, spor etkinliklerini fiziksel olarak imkânsız kılabilir (seyahat yasakları, sokağa çıkma kısıtlamaları vb.).
2. Spor Etkinliklerinde Mücbir Sebep Uygulamaları
Spor organizasyonları genellikle federasyonlar, yayıncı kuruluşlar ve sponsorlar arasında yapılan uzun vadeli sözleşmelere dayanır. Pandemi gibi mücbir sebep durumlarında:
-
Maçların ertelenmesi veya iptali,
-
Seyircisiz oynama kararı,
-
Bilet ücretlerinin iadesi,
-
Sponsor ve yayıncı sözleşmelerinin uyarlanması,
gibi kararlar alınır.
Örneğin: 2020 Tokyo Olimpiyatları, pandemi nedeniyle 1 yıl ertelenmiş, bu erteleme yayıncı kuruluşlar ve sponsorlar için ek maliyetler doğurmuştur.
3. Pandemi Sürecinde Hukuki Sorunlar
Pandemi döneminde yaşanan başlıca hukuki sorunlar şunlardır:
-
Sözleşme İhlalleri: Maçların ertelenmesi, sponsor ve yayıncı sözleşmelerinin feshi.
-
Bilet Bedelleri: Seyircisiz maçlarda bilet ücretlerinin iadesi.
-
Sporcu Sözleşmeleri: Liglerin ertelenmesi nedeniyle sporcu ücretlerinin ödenip ödenmeyeceği.
-
Tazminat Talepleri: Pandemi nedeniyle gerçekleşmeyen maçların yarattığı gelir kaybı.
-
Sigorta ve Risk Yönetimi: Spor etkinlikleri için alınan sigorta poliçelerinin kapsamı.
4. Uluslararası Kurumların Yaklaşımı
FIFA: COVID-19 döneminde FIFA, kulüpler ve futbolcular arasındaki sözleşmelerin “pandemi koşulları” dikkate alınarak esnetilmesi gerektiğini belirtmiş ve geçici talimatlar yayımlamıştır.
IOC: Olimpiyat Komitesi, pandemi döneminde organizasyonların ertelenmesinin “force majeure” kapsamında olduğunu açıklamıştır.
UEFA ve FIBA: Liglerin durdurulması ve yeniden başlatılması kararlarında mücbir sebep hükümlerine dayanılmıştır.
5. Türk Hukukunda Mücbir Sebep ve Spor Sözleşmeleri
Türk hukukunda mücbir sebep, TBK m. 136 ve m. 138 (aşırı ifa güçlüğü) kapsamında ele alınır. Pandemi nedeniyle spor etkinliği yapılamadığında:
-
Sözleşme feshedilebilir veya uyarlanabilir.
-
Kulüp, sponsor veya yayıncı kuruluşların tazminat sorumluluğu ortadan kalkabilir.
-
Sporcuların maaşları, sözleşmede yer alan “olağanüstü haller” maddelerine göre yeniden düzenlenebilir.
Yargıtay Kararları:
Her ne kadar pandemi dönemi yeni bir durum olsa da, Yargıtay geçmişte benzer durumlarda (savaş, doğal afet gibi) mücbir sebep hükümlerini uygulamıştır. Bu, pandemi süreçlerinde de emsal teşkil eder.
6. Kurgusal Olay
Olay:
2024 yılında İstanbul’da düzenlenmesi planlanan “Avrupa Kulüpler Basketbol Turnuvası”, pandemi nedeniyle iptal edilmiştir. Organizasyon şirketi, sponsor firmalara ve yayıncı kuruluşa karşı sözleşmeler gereği cezai şartları yerine getirememiştir. Yayıncı kuruluş, turnuva iptali nedeniyle uğradığı zararı gerekçe göstererek 2 milyon Euro tazminat talep etmiştir.
Hukuki Değerlendirme:
-
Turnuvanın iptali, organizatörün kusuru dışında meydana gelen mücbir sebep (pandemi) nedeniyle olmuştur.
-
TBK m. 136 gereği, ifanın imkânsız hale gelmesi sözleşmeden doğan sorumluluğu ortadan kaldırır.
-
Yayıncı kuruluşun tazminat talebi reddedilebilir.
-
Ancak taraflar arasında “mücbir sebep tazminatları”na ilişkin özel bir madde varsa, bu hüküm uygulanır.
7. Sporcu Sözleşmelerine Etkisi
Pandemi sürecinde sporcu sözleşmeleri de ciddi şekilde etkilenmiştir. Maçların ertelenmesi veya iptal edilmesi, sporcuların maaşlarını, primlerini ve transfer süreçlerini doğrudan etkilemiştir.
-
FIFA, kulüplerin sporcu maaşlarında pandemi nedeniyle “makul indirim” yapabileceğini belirtmiştir.
-
Ancak bu indirim, sporcu onayı olmadan uygulanamaz.
-
Türk hukukunda iş sözleşmesine benzer nitelikteki sporcu sözleşmeleri için TBK m. 138 (aşırı ifa güçlüğü) uygulanabilir.
8. Sponsorluk ve Yayın Hakları Sorunları
Pandemi nedeniyle spor etkinliklerinin iptali veya ertelenmesi, sponsor ve yayıncı kuruluşlar açısından en fazla zararı doğuran alan olmuştur.
-
Yayıncı kuruluşlar, canlı yayınlayamadıkları maçlar için reklam gelirlerinden mahrum kalmıştır.
-
Sponsorluk sözleşmelerinde yer alan “etkinliğin gerçekleşmemesi” hükümleri devreye girmiştir.
-
Birçok sponsorluk anlaşmasında mücbir sebep maddesi bulunmadığından taraflar arasında hukuki uyuşmazlıklar çıkmıştır.
9. Sigorta ve Mücbir Sebep
Büyük spor etkinlikleri genellikle özel sigorta poliçeleriyle güvence altına alınır. Ancak pandeminin kapsam dışı olması durumunda, sigorta şirketleri zararları karşılamayabilir. COVID-19 sürecinde birçok kulüp ve organizatör, sigorta poliçelerinin kapsamını genişletme ihtiyacı duymuştur.
10. Geleceğe Yönelik Öneriler
-
Sözleşmelere açık “mücbir sebep” maddeleri eklenmelidir.
-
Sponsorluk ve yayın anlaşmalarında pandemi gibi durumlar açıkça düzenlenmelidir.
-
Sigorta poliçeleri, salgın hastalık riskini kapsayacak şekilde yenilenmelidir.
-
Spor federasyonları, olası kriz durumları için esnek takvim ve mali destek mekanizmaları oluşturmalıdır.
Sonuç
Mücbir sebep halleri, spor hukuku açısından hem ulusal hem de uluslararası düzeyde önemli sonuçlar doğurur. Pandemi gibi öngörülemeyen olaylar, spor etkinliklerinin planlanan şekilde gerçekleşmesini engellediğinde, taraflar arasındaki sözleşmesel ilişkilerin yeniden düzenlenmesi ve tazminat sorumluluklarının belirlenmesi gerekir.
Kurgusal olayda görüldüğü üzere, pandeminin “mücbir sebep” olarak kabul edilmesi, organizatörlerin tazminat sorumluluğunu ortadan kaldırmıştır. Ancak bu süreçte tarafların, sözleşmelere koyacakları mücbir sebep maddeleriyle riskleri önceden düzenlemeleri, gelecekte benzer krizlerde hukuki belirsizlikleri azaltacaktır.
Hukuk Fakültesi Öğrencisi Gamze Akbulut
About Post Author
