SGK’lı Hastalarda Özel Hastane Ücretleri: İlave Ücret (Fark) Sınırı, Acil–Yoğun Bakım–Doğum İstisnaları ve Para İadesi Rehberi

Özel hastaneye gittiniz, SGK’lısınız; “fark ücreti / ilave ücret” adı altında yüksek bir ödeme yaptınız. Sonra aklınıza şu sorular geldi: Bu ücret yasal mıydı? Acil serviste fark alınır mı? Yoğun bakım ve yenidoğanda ücret alınması mümkün mü? Doğum paketinde hangi kalemler ayrıca istenebilir? En önemlisi: Fazla ödeme yaptıysam paramı nasıl geri alırım?

Bu yazıda, SGK ile sözleşmeli özel hastanelerde sık yaşanan ücret uyuşmazlıklarını; ilave ücret mantığını, provizyon–fark–otelcilik ayrımını, acil hal/yoğun bakım/gebelik-doğum gibi kritik alanları ve SGK + tüketici hukuku eksenli iade yollarını adım adım, pratik şekilde ele alıyorum.

Not: Anlatım, SGK’nın ilave ücret uygulamasına ilişkin güncel bilgilendirmesi ve SUT (Sağlık Uygulama Tebliği) kuralları çerçevesindedir.

1) “İlave Ücret (Fark)” Nedir? SGK’lı Hastadan Ne Zaman Alınabilir?

SGK ile sözleşmeli özel hastaneler (vakıf üniversiteleri dâhil), SGK’nın belirlediği sağlık hizmeti bedeline ek olarak “ilave ücret” alabilir. İlave ücretin hukuki zemini ve tavanı 5510 sayılı Kanun m.73 kapsamında düzenlenir; SGK da bunu özet biçimde açıklar.

En kritik iki kural:

Tavan/Sınır: İlave ücretin tavanı, belirli kriterler dikkate alınarak bedelin iki katına kadar belirlenebilir (tavanı belirleme yetkisi Cumhurbaşkanı’na aittir).
Önceden Yazılı Onay Şartı: Sağlık hizmeti sunucusu, hizmetten önce alacağı ilave ücrete ilişkin hasta/hasta yakınının yazılı onayını almak zorundadır; bu onay olmadan işlem sonrasında “başka gerekçe” ile ilave ücret talep edemez.

“İlave ücret” ile karıştırılan 3 kavram

Katılım payı: Bazı sağlık hizmetlerinde (ör. muayene/ilaç vb.) SGK mevzuatı gereği alınan paydır; ilave ücretle aynı şey değildir.
Finansmanı sağlanmayan hizmet bedeli: SGK’nın finanse etmediği bir hizmet için talep edilen ücret, ilave ücret sayılmaz (yani “tavan” tartışması farklılaşır); burada esas tartışma çoğu zaman bilgilendirme–onam–sözleşme içeriği olur.
Otelcilik bedeli: Oda/yatak standardı gibi “otelcilik hizmetleri” için ayrıca düzenlenen özel bir çerçeve vardır (aşağıda ayrıca anlatıyorum).

2) Hangi Kalemler İçin “Ayrıca” Ücret İstenemez? (En Sık Tuzak)

Uygulamada faturalar “paket, sarf, malzeme, hizmet bedeli, doktor farkı” gibi başlıklara bölünür. Burada kritik olan şudur:

SUT’ta bedelin içine dâhil olan bazı işlemler/kalemler için ayrıca ilave ücret çıkarılamaz. SGK da açıkça; SUT ek listelerinde yer alan işlemlere ilave olarak ayrıca faturalandırılabilen tıbbi malzeme/ilaç/kan bileşenleri ile belirli listelerdeki tutarlara dâhil işlemler için ayrıca ilave ücret alınamayacağını belirtir.

Pratik öneri: Hastaneden, işlem bazında döküm isteyin. Özellikle şu kalemlerde “mükerrer tahsilat” sık görülür:

“Sarf malzeme” adı altında SUT kapsamında zaten paket içinde olan kalemler,
“Doktor ücreti/operatör farkı” adı altında ilave ücretin ikinci kez tahsili,
“Acilde hizmet bedeli” adı altında, acil kurallarına aykırı tahsilat.

3) İlave Ücret Alınmayacak Sağlık Hizmetleri

Bazı sağlık hizmetlerinde ilave ücret alınması tamamen yasaktır. SGK’nın “ilave ücret alınmayacak sağlık hizmetleri” listesinde, en sık karşılaşılan kalemler şunlardır:

Acil haller (yeşil alan muayenesi hariç),
Yoğun bakım,
Yanık tedavisi,
Kanser tedavisi (radyoterapi, kemoterapi, radyoizotop vb.),
Yenidoğan sağlık hizmetleri,
Organ, doku ve kök hücre nakilleri,
Doğumsal anomalilere yönelik cerrahiler,
Hemodiyaliz,
(Listede ayrıca bazı kardiyovasküler cerrahiler ve belirli implant/işlemler de sayılır).

Bu liste, iade uyuşmazlıklarında “en hızlı sonuç” alınan alanlardan biridir; çünkü tartışma çoğu zaman “bu işlem gerçekten listede mi?” sorusuna kilitlenir.

4) Acil Serviste İlave Ücret: 24 Saat Kuralı, Yeşil Alan İstisnası ve EK-1/D Formu

Acil servis, özel hastane ücret uyuşmazlıklarının “en sert” alanıdır. Kural seti net:

Acil servise başvurudan itibaren 24 saat içinde stabilizasyon esastır.
Acil servisten kabul edilerek doğrudan uygulanan acil girişimsel işlemler ve 24 saat içinde acil gözlem ünitelerinde uygulanan tüm sağlık hizmetleri için ilave ücret alınamaz.
Yeşil alan muayenesi SUT bakımından acil hal gibi değerlendirilmez; bu nedenle yeşil alanda ilave ücret tartışması farklı yürür.
Acil hal sona erdikten sonra ilave ücret alınabilmesi için, hastaya/hasta yakınına “Acil Halin Sona Ermesine İlişkin Bilgilendirme Formu (EK-1/D)” ile yazılı bilgilendirme yapılması ve imza karşılığı verilmesi zorunludur.

Pratikte iade dosyası nasıl kazanır?
Acilde alınan bedelde iki kritik soru sorulur:

Tahsilat, acil hal devam ederken mi yapıldı? (24 saat ve stabilizasyon mantığı)
Acil halin sona erdiği iddia ediliyorsa EK-1/D usulüne uygun verildi mi?

5) Yoğun Bakım ve Yenidoğan: “Paket/oda/hemşirelik” Adı Altında Ücret Talebi

SGK listesindeki en net başlıklardan biri: yoğun bakım ve yenidoğan sağlık hizmetleri için ilave ücret alınamaz.

Uygulamada, yoğun bakım sürecinde “özel oda, refakat, hemşirelik, sarf” gibi isimlerle tahsilat denenebilir. Burada ayrım şudur:

“İlave ücret” yasağı kapsamına giren bir hizmetin, isim değiştirilerek tahsil edilmesi her zaman güvenli değildir; özellikle fatura dökümü ve SUT kapsamı incelenir.

6) Gebelik–Doğum Dosyaları: Paketler, “Doktor Farkı” ve İade Stratejisi

Doğum uyuşmazlıklarında klasik senaryo: “Doğum paketi” satılır; sonra “epidural, NST, oda farkı, yenidoğan, anestezi” gibi kalemler ayrıca istenir.

Burada üç adımlı kontrol öneririm:

Yenidoğan hizmeti veya listede sayılan bir başlık varsa, ilave ücret yasağı doğrudan gündeme gelir.
Hizmet SGK tarafından finanse ediliyorsa “ilave ücret” rejimi ve tavan devreye girer; ayrıca önceden yazılı onay aranır.
“Otelcilik” olarak sunulan oda-yatak hizmeti varsa, otelcilik kuralları ayrıca değerlendirilir (aşağıda).

7) Provizyon – Fark Ücreti – Otelcilik Bedeli: Üçlü Ayrım

7.1. Provizyon (SGK Aktivasyonu) nedir?

Provizyon, sağlık hizmeti sunumu sırasında SGK sisteminde “hak sahipliği/aktivasyon” kontrollerinin yapılmasıyla ilgilidir. SGK’nın SPAS (Sağlık Provizyon Aktivasyon Sistemi) üzerinden aktivasyon/tescil süreçleri bulunur.

Provizyon yoksa ne olur?
Provizyonun alınamaması bazen kişinin o anda “SGK’lı olmadığı” anlamına gelmez; aktivasyon/tescil eksikliği veya sistemsel/teknik nedenler de olabilir. Bu tip dosyalarda hastane tahsilatının iadesi, “ilave ücret” tartışmasından çok hak sahipliği + bilgilendirme + belgelendirme ekseninde yürür.

7.2. Otelcilik bedeli (oda-yatak standardı)

SGK, otelcilik hizmetlerinde alınabilecek ilave ücreti ayrıca düzenler:

2 yataklı standart odada “standart yatak tarifesi”nin 1,5 katını,
tek yataklı odada ise 3 katını geçmemek üzere ilave ücret alınabilir.
Günübirlik tedavide “gündüz yatak tarifesi” üzerinden ayrıca bir üst sınır kurgusu vardır; ayrıca EK-1/C istisnai hizmetlerde otelcilik için ayrıca ilave ücret uygulanmayacağı belirtilir.

En sık hata: Otelcilik bedeli ile tıbbi hizmet bedeli birbirine karıştırılır; sonra “oda farkı” adı altında tıbbi hizmete ait ilave ücret de şişirilir. Bu nedenle fatura kalemlerinin ayrıştırılması hayati.

8) Hastanenin Vermek Zorunda Olduğu Belge: EK-1/B (Taburcu Olurken İsteyin)

SGK mevzuatı, belirli koşullarda (ör. yatarak tedavilerde Kurumca karşılanan bedelin toplamının belirli tutarı aşması gibi) hastanenin, hastaya sunulan hizmetleri ve varsa ilave ücret tutarını gösteren EK-1/B belgesini taburcu olurken vermesini zorunlu kılar.

İade dosyasında EK-1/B neden önemli?

Hangi işlemin SGK tarafından karşılandığını,
Hangi kalemde ilave ücret tahsil edildiğini,
Mükerrer tahsilat olup olmadığını,
netleştirir.

9) Para İadesi İçin Yol Haritası: SGK Başvurusu mu, Tüketici Uyuşmazlığı mı?

Bu konu iki kanaldan yürür; çoğu dosyada ikisini birlikte işletmek en etkilisidir:

A) SGK Kanalı (İdari denetim/uygulama)

SGK’ya şikâyet/başvuru için “ALO 170” hattı ve e-Devlet üzerinden “SGK talep/öneri/şikâyet başvurusu ve takibi” hizmeti kullanılabilir.
SGK, sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularının yükümlülüklerini ve aykırılık hâlindeki yaptırımları Kanun çerçevesinde düzenler; bu, hastane üzerinde ciddi bir uyum baskısı oluşturur.

Avantaj: Hızlı denetim ve “uygulama düzeltme” etkisi.
Dezavantaj: Somut olayda tüketiciye iadenin hangi usulle yansıyacağı her dosyada aynı hızda olmayabilir; bu nedenle tüketici kanalını ayrıca değerlendirmek gerekir.

B) Tüketici Kanalı (Bedel iadesi talebinin “doğrudan” takibi)

Özel hastane ile hasta arasındaki ilişki, Yargıtay yaklaşımında çoğunlukla tüketici işlemi / vekâlet sözleşmesi niteliğinde değerlendirilir ve tüketici mahkemeleri görev alanına girebilir.

2026 parasal sınır: 2026 yılı için tüketici hakem heyetlerine başvurularda parasal sınırın 186.000 TL olarak belirlendiği Ticaret Bakanlığı duyurularında yer alır.

186.000 TL altı: İl/İlçe Tüketici Hakem Heyeti
186.000 TL ve üzeri: Genel çerçevede tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk ve ardından tüketici mahkemesi yolu (istisnalar saklıdır).

10) Tüketici Hukuku Dayanağı: “Ayıplı Hizmet” ve Bedelin İadesi Mantığı

6502 sayılı Kanun’a göre ayıplı hizmet, hizmetin sözleşmeye aykırı olması yanında, tüketicinin beklediği faydayı azaltan/ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içermesi hâlinde de gündeme gelir.

Tüketicinin seçimlik hakları arasında:

hizmetin yeniden görülmesi,
ücretsiz onarım,
bedelden indirim,
sözleşmeden dönme (bedelin iadesi)

sayılır; dönme/indirim hâlinde ödemenin derhâl iadesi ilkesi yer alır.

Ayrıca ayıplı hizmette genel zaman aşımı kuralı ve “hile/ağır kusur” hâlinde zaman aşımı uygulanmaması düzenlenmiştir.

Hastanede “fazla/yersiz” tahsilat dosyaları, çoğu zaman ekonomik eksiklik ve bilgilendirme–onam–sözleşme üçlüsü üzerinden güçlü şekilde kurulabilir.

11) İade Dosyası İçin “Delil–Belge” Checklist’i (Dosyayı Hızlandırır)

Şunları toplamak, hem SGK başvurusunda hem tüketici yolunda elinizi güçlendirir:

Fatura / e-fatura dökümü (kalem kalem)
POS slip / banka dekontu
Hastanenin verdiği EK-1/B (varsa)
Acil ise: EK-1/D verildi mi? (imzalı mı?)
“İlave ücrete ilişkin yazılı onay” belgesi (hizmet öncesi)
Epikriz, yatış–taburcu evrakı, yoğun bakım/yeni doğan kayıtları
SGK “ilave ücret alınmayacak hizmetler” listesine giriyorsa, bunu gösteren tıbbi kayıtlar

13) Adım Adım Uygulama: (En Pratik Senaryo Akışı)

1. Gün (hemen): Hastaneden yazılı şekilde “kalem bazlı fatura dökümü + onam belgeleri” istenir.
3–7. Gün: İşlem, SGK’nın “ilave ücret alınmayacak hizmetler” listesiyle karşılaştırılır (acil/yoğun bakım/yenidoğan/kanser vb.).
1–2. Hafta:

SGK’ya ALO 170 veya e-Devlet üzerinden başvuru/şikâyet yapılır.
Uyuşmazlık bedeli 2026 sınırı altında ise tüketici hakem heyeti başvurusu hazırlanır; üstündeyse tüketici uyuşmazlığında arabuluculuk–mahkeme planı yapılır.

14) Sık Sorulan Sorular

“Acilde hiç mi ücret alınamaz?”

Acilin kapsamı ve “yeşil alan” ayrımı önemlidir. Acil servisten kabul edilip doğrudan uygulanan acil girişimsel işlemler ve 24 saat içinde acil gözlemde verilen hizmetler için ilave ücret alınamaz; yeşil alan muayenesi ise farklı değerlendirilir.

“Hastane ‘imzaladın’ diyor; yine de iade olur mu?”

İmzanın neye ilişkin olduğu, hizmetten önce alınıp alınmadığı ve mevzuat sınırları belirleyicidir. İlave ücret için hizmet öncesi yazılı onay şartı açıkça vurgulanır.

“Doğumda ‘oda farkı’ aldılar; bu normal mi?”

Otelcilik hizmetlerinde alınabilecek ilave ücretin ayrıca sınırları vardır (standart/tek kişilik oda katsayıları gibi). “Oda farkı” adı altında tıbbi hizmete ilişkin kalemler şişirildiyse iade zemini doğabilir.

“Tüketici Hakem Heyeti mi, mahkeme mi?”

2026’da 186.000 TL altı uyuşmazlıklarda hakem heyeti; üzeri için genel çerçevede arabuluculuk ve tüketici mahkemesi yolu gündeme gelir.

Sonuç: Doğru Ayrıştırma = Hızlı İade

Özel hastane iade dosyalarında “tek hamle” genellikle şudur:
Önce kalemleri ayrıştırın (ilave ücret mi, otelcilik mi, SGK dışı hizmet mi?), sonra acil/yoğun bakım/yenidoğan gibi ‘ilave ücret yasak’ başlıklarına girip girmediğini netleştirin, ardından SGK + tüketici yollarını birlikte kurgulayın.

Single Blog Title

SGK’lı Hastada Özel Hastane Ücreti ve Para İadesi