Şehit ve Gazi Yakınlarından İlave Ücret Talebi: Hukuki Dayanaklar, İade Süreci ve Dava Yolları

Giriş

Türkiye’de şehit yakınları ve gaziler ile onların hak sahipleri, sosyal devlet ilkesinin en güçlü yansımalarından biri olarak özel bir hukuki koruma altındadır. Bu koruma yalnızca maaş, tazminat ve sosyal haklarla sınırlı değildir; aynı zamanda sağlık hizmetlerinden yararlanma konusunda da geniş kapsamlı ayrıcalıklar içerir. Buna rağmen uygulamada, SGK ile sözleşmeli özel hastanelerin şehit ve gazi yakınlarından ilave ücret talep ettiği, hatta bazı durumlarda acil veya zorunlu tedaviler için ek bedel çıkardığı görülmektedir.

Bu kapsamlı hukuki rehberde; şehit ve gazi yakınlarından ilave ücret talebinin hukuka uygun olup olmadığı, ilgili mevzuat hükümleri, SGK düzenlemeleri, özel hastanelerin sorumluluğu, iade süreci, dava yolları, Yargıtay uygulamaları ve manevi tazminat imkânı ayrıntılı şekilde ele alınacaktır.

1. Şehit ve Gazi Yakınlarının Hukuki Statüsü

1.1. Anayasal Dayanak

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti’nin sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmektedir. Sosyal devlet ilkesi gereğince devlet, savaşta veya terörle mücadelede hayatını kaybedenlerin yakınlarını ve gazileri özel olarak korumakla yükümlüdür.

Ayrıca 61. madde, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gazilerin korunmasına yönelik özel düzenleme yapılacağını öngörmektedir.

2. Şehit ve Gazi Yakınlarına Tanınan Sağlık Hakları

2.1. 5510 Sayılı Kanun Kapsamı

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, genel sağlık sigortası kapsamında olan kişileri düzenler. Bu kanun uyarınca:

Vazife malulleri,
Harp malulleri,
Şehitlerin dul ve yetimleri,

genel sağlık sigortası bakımından özel statüye sahiptir.

Bu kişilerin sağlık hizmetlerinden yararlanmasında ilave ücret uygulaması ciddi şekilde sınırlandırılmıştır.

3. İlave Ücret Nedir?

3.1. SGK İlave Ücret Sistemi

Sosyal Güvenlik Kurumu ile sözleşmeli özel hastaneler, SGK’nın belirlediği bedel üzerinden hizmet verir. SGK’nın ödediği bedelin üzerine, belirli oranlarda “ilave ücret” alınabilmektedir.

Bu oranlar ve kapsam, Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ile belirlenir.

Ancak bazı hasta grupları için ilave ücret alınması yasaktır veya özel sınırlamalara tabidir. Şehit ve gazi yakınları bu özel gruplar arasındadır.

4. Şehit ve Gazi Yakınlarından İlave Ücret Alınabilir mi?

4.1. Genel İlke

SUT hükümlerine göre;

Harp ve vazife malulleri,
Şehit yakınları (dul ve yetimler),
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındakiler,

çoğu sağlık hizmetinde ilave ücretten muaf tutulmaktadır.

4.2. 3713 Sayılı Kanun

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında şehit olanların yakınlarına geniş sosyal haklar tanınmıştır. Bu kapsamda sağlık hizmetlerinden yararlanma konusunda da özel koruma mevcuttur.

Bu kişilere yönelik ilave ücret talebi çoğu durumda hukuka aykırıdır.

5. Hangi İşlemlerde Ücret Talep Edilemez?

Şehit ve gazi yakınlarından aşağıdaki işlemler için ilave ücret alınması genel olarak yasaktır:

Acil servis hizmetleri
Yatarak tedavi hizmetleri
Hayati nitelikte ameliyatlar
Yoğun bakım hizmetleri
SGK kapsamındaki tıbbi zorunlu işlemler

Özellikle acil hallerde hiçbir şekilde ilave ücret alınamaz.

6. Uygulamada Karşılaşılan Hukuka Aykırı Tahsilat Türleri

Uygulamada özel hastaneler tarafından:

“Fark ücreti”
“Katılım payı”
“Oda farkı”
“Malzeme bedeli”
“Bağış”

adı altında ek tahsilatlar yapılabilmektedir.

Eğer bu tahsilatlar SGK kapsamındaki ve muafiyet içeren işlemler için yapılmışsa hukuka aykırıdır.

7. Acil Hallerde İlave Ücret Talebi

Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği gereğince acil sağlık hizmetlerinde ilave ücret alınması yasaktır.

Şehit ve gazi yakınlarından acil servis kapsamında:

Muayene
Müdahale
Tahlil
Yatış

gibi işlemler için ücret talep edilmesi açıkça hukuka aykırıdır.

8. Hukuka Aykırı Tahsilatın Hukuki Niteliği

8.1. Sebepsiz Zenginleşme

Türk Borçlar Kanunu’na göre hukuki dayanak olmadan tahsil edilen bedel, sebepsiz zenginleşme oluşturur.

Şartlar:

Hastane tarafından ödeme alınmış olmalı
Hukuki dayanak bulunmamalı
Hastane zenginleşmiş olmalı
Hasta fakirleşmiş olmalı

Bu şartlar gerçekleştiğinde ücret iadesi talep edilebilir.

9. Tüketici Hukuku Boyutu

Özel hastane ile hasta arasındaki ilişki, aynı zamanda bir hizmet sözleşmesidir. Bu nedenle uyuşmazlık:

Tüketici işlemi sayılır.
Tüketici mahkemelerinde görülür.

Şehit ve gazi yakınlarından hukuka aykırı ücret alınması durumunda:

Ücret iadesi
Yasal faiz
Manevi tazminat

talep edilebilir.

10. Başvuru ve İade Süreci

10.1. Hastaneye Yazılı Başvuru

İlk aşamada:

Fatura ve dekontla birlikte yazılı başvuru yapılmalıdır.
Muafiyet statüsü belgelenmelidir.
15 gün içinde cevap talep edilmelidir.

10.2. SGK’ya Şikayet

SGK’ya yapılacak başvuruda:

Hastanenin sözleşme ihlali yaptığı
Muafiyet hakkının ihlal edildiği

belirtilmelidir.

SGK, hastaneye idari para cezası uygulayabilir.

10.3. Tüketici Hakem Heyeti

Belirli parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuru mümkündür.

10.4. Tüketici Mahkemesi

Daha yüksek tutarlar için dava açılabilir.

11. Yargıtay Uygulamaları

Yargıtay kararlarında;

SGK kapsamındaki işlemlerde ilave ücret sınırının aşılması hukuka aykırı sayılmıştır.
Muafiyet hakkı olan kişilere yönelik tahsilatın iadesine hükmedilmiştir.
Bilgilendirme yükümlülüğüne aykırı davranan hastaneler sorumlu tutulmuştur.

Yargıtay, sosyal devlet ilkesi gereği şehit ve gazi yakınlarını koruyucu yorum yapmaktadır.

12. Manevi Tazminat Hakkı

Şehit ve gazi yakınlarından hukuka aykırı ücret talep edilmesi:

Kişilik haklarının ihlali
Sosyal statünün zedelenmesi
Psikolojik yıpranma

gibi sonuçlar doğurabilir.

Bu durumda manevi tazminat talebi mümkündür.

13. Zamanaşımı Süresi

Sebepsiz zenginleşme davalarında:

2 yıl (öğrenmeden itibaren)
10 yıl (her hâlükârda)

zamanaşımı süresi uygulanır.

Erken başvuru önemlidir.

14. Örnek Senaryolar

Senaryo 1:

Şehit yakını bir hasta, acil ameliyat sonrası 15.000 TL fark ücreti ödemiştir. İşlem SGK kapsamındadır. Bu ücretin iadesi mümkündür.

Senaryo 2:

Gazi yakınına yoğun bakımda “oda farkı” çıkarılmıştır. Bu da çoğu durumda hukuka aykırıdır.

15. Sonuç ve Değerlendirme

“Şehit ve gazi yakınlarından ilave ücret talebi hukuka uygun mu?” sorusunun cevabı çoğu durumda hayırdır.

Özellikle:

Acil hallerde
SGK kapsamındaki zorunlu tedavilerde
Yatarak tedavi süreçlerinde

ilave ücret alınması hukuka aykırıdır.

Hak arama yolları şunlardır:

Hastaneye başvuru
SGK’ya şikayet
Tüketici Hakem Heyeti
Tüketici Mahkemesi
Sebepsiz zenginleşme davası

Şehit ve gazi yakınlarının sağlık hakkı, anayasal ve yasal güvence altındadır. Bu nedenle hukuka aykırı tahsilatlar karşısında bilinçli ve kararlı bir şekilde hak aramak mümkündür.

Single Blog Title