Saklı Pay İhlali Nasıl Tespit Edilir? Tenkis Davası Açma Şartları ve Süreleri
1. Giriş: Miras Bırakanın Tasarruf Özgürlüğünün Sınırı
Miras hukukunda temel prensip, miras bırakanın malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğüne sahip olmasıdır. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun koyucu, bazı mirasçıları korumak amacıyla “saklı pay” kurumunu düzenlemiştir.
Saklı pay ihlali, miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlar veya ölümüne bağlı tasarruflarla, kanunen korunmuş mirasçıların haklarını zedelemesi halinde gündeme gelir. Bu durumda başvurulacak temel hukuki yol tenkis davasıdır.
2. Saklı Pay Nedir?
Saklı pay, kanunen belirli mirasçılara ayrılması zorunlu olan miras payıdır. Bu düzenleme Türk Medeni Kanunu m. 505 ve devamında yer almaktadır.
Saklı pay sahibi mirasçılar şunlardır:
-
Altsoy (çocuklar ve torunlar)
-
Ana ve baba (belirli şartlarda)
-
Sağ kalan eş
Kardeşler saklı pay sahibi değildir.
3. Saklı Pay Oranları
Saklı pay oranları, yasal miras payının belirli bir yüzdesi olarak hesaplanır:
-
Altsoy için: Yasal miras payının yarısı
-
Anne ve baba için: Yasal miras payının dörtte biri
-
Sağ kalan eş için: Yasal miras payının tamamı veya dörtte üçü (duruma göre)
Bu oranlar somut olaya göre değişir.
4. Saklı Pay İhlali Nasıl Oluşur?
Saklı pay ihlali genellikle şu durumlarda ortaya çıkar:
-
Miras bırakanın sağlığında yaptığı yüksek değerli bağışlar
-
Vasiyetname ile malvarlığının büyük kısmının üçüncü kişilere bırakılması
-
Bazı mirasçıların tamamen miras dışında bırakılması
Eğer yapılan tasarruflar saklı pay oranlarını aşarsa, ihlal söz konusu olur.
5. Tenkis Davası Nedir?
Tenkis davası, saklı payın ihlali halinde açılan ve aşan kısmın indirilmesini (tenkis edilmesini) amaçlayan davadır.
Bu dava ile:
-
Bağışlar
-
Vasiyetnameler
-
Ölümüne bağlı tasarruflar
saklı pay oranına kadar azaltılır.
6. Tenkis Davası Açma Şartları
Tenkis davası açılabilmesi için:
-
Davacının saklı pay sahibi mirasçı olması gerekir.
-
Miras bırakanın yaptığı tasarrufun saklı payı ihlal etmesi gerekir.
-
Mirasın açılmış olması gerekir (ölüm gerçekleşmiş olmalıdır).
Bu şartlar birlikte gerçekleştiğinde dava açılabilir.
7. Saklı Pay İhlali Nasıl Hesaplanır?
Saklı pay ihlalinin tespiti teknik bir hesaplama gerektirir. Mahkeme şu aşamaları izler:
-
Terekenin aktif ve pasifleri belirlenir.
-
Sağlığında yapılan bağışlar terekeye eklenir.
-
Net tereke değeri hesaplanır.
-
Saklı pay oranları uygulanır.
-
Aşan kısım belirlenir.
Bu hesaplama çoğu zaman bilirkişi aracılığıyla yapılır.
8. Muris Muvazaası ile Tenkis Arasındaki Fark
Sıklıkla karıştırılan iki kavram muris muvazaası ve tenkis davasıdır.
-
Muris muvazaasında işlem baştan itibaren geçersiz sayılır.
-
Tenkiste ise işlem geçerlidir; sadece saklı payı aşan kısım azaltılır.
Bu nedenle hukuki nitelendirme son derece önemlidir.
9. Zamanaşımı Süreleri
Tenkis davası süreye tabidir.
TMK’ya göre:
-
Saklı pay ihlalinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl
-
Her hâlükârda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl
içinde dava açılmalıdır.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
10. Hangi Tasarruflar Tenkise Tabi?
Tenkise tabi tasarruflar şunlardır:
-
Vasiyetname ile yapılan kazandırmalar
-
Sağlığında yapılan bağışlar
-
Ölümüne bağlı bağış sözleşmeleri
Ancak olağan hediyeler ve küçük çaplı bağışlar genellikle tenkise tabi değildir.
11. İspat Yükü
Saklı pay ihlali iddiasında ispat yükü davacıdadır. Ancak hesaplama teknik olduğundan mahkeme bilirkişi incelemesine başvurur.
Banka kayıtları, tapu kayıtları ve sözleşmeler delil niteliği taşır.
12. Yargıtay Uygulaması
Tenkis davalarına ilişkin kararlar özellikle Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve Yargıtay 1. Hukuk Dairesi içtihatlarıyla şekillenmiştir.
Yargıtay, saklı pay hesaplamasında aktif ve pasiflerin doğru belirlenmesi gerektiğini ve bağışların terekeye eklenmesinin zorunlu olduğunu vurgulamaktadır.
13. Tenkis Kararının Sonuçları
Mahkeme saklı pay ihlalini tespit ederse:
-
Tasarrufun saklı payı aşan kısmı iptal edilir.
-
Mirasçıya eksik kalan pay ödenir.
-
Taşınmaz söz konusuysa pay oranında tescil yapılabilir.
İşlem tamamen ortadan kalkmaz; sadece aşan kısım düzeltilir.
14. Sağ Kalan Eşin Saklı Payı
Sağ kalan eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu gruba göre değişir. Altsoy ile birlikte mirasçı ise yasal payının tamamı saklı paydır.
Bu durum uygulamada sıkça dava konusu olmaktadır.
15. Sonuç: Saklı Pay Hesabı Teknik ve Kritik Bir Süreçtir
Saklı pay ihlali, miras hukukunda en sık görülen uyuşmazlıklardan biridir. Tenkis davası, saklı payı koruyan en önemli hukuki mekanizmadır.
Ancak bu dava teknik hesaplama, doğru delil sunumu ve sürelere riayet gerektirir. Yanlış hukuki nitelendirme veya sürenin kaçırılması telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir.
Bu nedenle miras bırakanın yaptığı tasarrufların saklı payı ihlal edip etmediği dikkatle analiz edilmeli; dava stratejisi somut olaya uygun şekilde belirlenmelidir.
About Post Author
