Psikolojik Zarar ve Ruhsal Travma Tazminatı

Psikolojik Zarar ve Ruhsal Travma Tazminatı: Yanlış Tedavi ve Estetik Müdahale Sonrası Depresyon

Yanlış tedavi veya başarısız estetik müdahale sonrası depresyon, anksiyete ve travma için maddi–manevi tazminat şartları, deliller, dava yolu ve zamanaşımı.

Yanlış Tedavi Sonrası Depresyon – Estetik Müdahale Sonrası Psikolojik Çöküntü

1) Konunun özü: “Ruhsal çöküntü” de hukuken zarardır

Sağlık hizmeti kaynaklı zarar denince çoğu kişi sadece fiziksel sakatlığı düşünür. Oysa yanlış teşhis/tedavi, geç tanı, hatalı ilaç uygulaması, komplikasyon yönetimindeki ihmal veya estetik müdahalede beklenen sonucun elde edilememesi; kişinin ruhsal bütünlüğünde kalıcı ya da ağır etkiler doğurabilir: depresyon, panik bozukluk, travma sonrası stres, sosyal fobi, özgüven kaybı, uyku bozukluğu, iş gücü/performans düşüşü gibi.

Türk hukukunda bu tür ruhsal etkiler, olayın niteliğine göre:

haksız fiil sorumluluğu (kusurlu-hukuka aykırı fiil ile zarar verme),
sözleşmesel sorumluluk (özel hastane/hekimin sözleşmeye aykırı davranması),
ayrıca kişilik hakkının zedelenmesi (onur, özel hayat, beden ve ruh bütünlüğü)
çerçevesinde tazminat talebine konu olabilir. TBK’nın genel sorumluluk hükmü, hukuka aykırı ve kusurlu fiille zarar verenin tazmin yükümlülüğünü temel kural olarak koyar.

2) Hangi tazminatlar istenir? (Maddi + manevi)

A) Maddi tazminat (parayla ölçülebilen kayıplar)

Ruhsal travmanın “bedensel zarar” kapsamında değerlendirilmesi halinde, TBK’da sayılan maddi zarar kalemleri pratikte çok işe yarar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması.
Bu kalemler, psikiyatrik tedavi/psikoterapi/ilaç giderlerini ve travmanın iş-yaşam üzerindeki ekonomik etkilerini kapsayacak şekilde kurgulanır.

Örnek maddi zarar kalemleri:

Psikiyatri muayene ve kontrol giderleri
Psikoterapi seans ücretleri
İlaç bedelleri (antidepresan/anksiyolitik vb.)
Travma nedeniyle iş göremezlik dönemi ücret kaybı / prim kaybı
Performans düşüşüyle gelir azalması (özellikle serbest meslek, satış, sahne/medya işi vb.)
Görünüm bozukluğu + depresyon nedeniyle mesleki fırsat kaybı (cast, çekim, sahne, temsil vb.)
Yol/konaklama/refakatçi giderleri (gerektiğinde)

B) Manevi tazminat (acı, elem, ıstırap, yaşam kalitesi kaybı)

Ruhsal travma çoğu dosyada “asıl ağır” zarardır. TBK, bedensel bütünlüğün zedelenmesi halinde manevi tazminata hükmedilebileceğini düzenler.
Ayrıca “kişilik hakkının zedelenmesi” halinde de manevi tazminat istenebilir; hâkim uygun görürse para yerine/yanında başka giderim yollarına da karar verebilir.

Burada kritik nokta: Manevi tazminat, cezalandırma değil; zarar görenin manevi dengesini bir ölçüde onarma amacına hizmet eder. Dosyanın ağırlığı, kusurun derecesi, zararın kalıcılığı ve mağdurun yaşamına etkisi tazminat miktarında belirleyicidir.

3) Yanlış tedavi sonrası depresyon: Hangi durumlar tazminata gider?

“Yanlış tedavi” tek bir şeye indirgenmez. Uygulamada tazminata en çok taşınan örnekler şunlardır:

Yanlış teşhis / geç teşhis: Hastalığın ilerlemesi, gereksiz müdahale, kaygının kronikleşmesi
Yanlış ilaç / doz / etkileşim: Panik atakların tetiklenmesi, ağır yan etki, bağımlılık riski
Gereksiz girişim / hatalı endikasyon: “Olmasa da olur” bir müdahalenin psikolojik yıkım doğurması
Komplikasyon yönetiminde ihmal: Komplikasyon her zaman kusur değildir; fakat komplikasyon ortaya çıktığında izlem-tedavi zinciri doğru yönetilmezse sorumluluk doğar
Hasta ile iletişim/aydınlatma eksikliği: Belirsizlik, güvensizlik, suçluluk ve travmanın derinleşmesi

Burada dava stratejisi şu sorulara dayanır:

Tıbbi standart neydi, olayda bu standarttan sapma var mı?
Sapma varsa nedensellik bağı kurabiliyor muyuz?
Depresyon/travma olaydan sonra mı başladı, süreklilik var mı?
Ruhsal zarar belgelendirilebilir mi (tanı, ölçek, epikriz, terapi kayıtları)?

4) Estetik müdahale sonrası psikolojik çöküntü: Dosyaların en güçlü olduğu alan

Estetik işlemler, “tedavi” amacıyla yapılan müdahalelerden farklı bir psikoloji ve beklenti içerir. Bu yüzden Yargıtay uygulamasında estetik uyuşmazlıkları çoğu kez eser sözleşmesi (sonuç odaklı) perspektifinde tartışılır.

Nitekim Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin, başarısız estetik operasyon sonrası tazminat dosyasında; taraflar arasındaki ilişkinin “tedavi sözleşmesi”nden farklı değerlendirilip eser sözleşmesi hükümlerinin uygulanması gerektiğine işaret ederek yerel mahkeme ret kararını bozduğu, haber metnine de yansıyan güncel bir örnektir.
Aynı olayda “istenilen şekle kavuşmanın sağlanması” beklentisinin altı çizilmekte; sonuç gerçekleşmeyince maddi-manevi taleplerin değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

HGK perspektifi: Görünüm + ruhsal sıkıntı birlikte değerlendirilir

Hukuk Genel Kurulu’nun estetik müdahale bağlamında görülen bir dosyada; davacının fiziksel görünümüyle gelir elde ettiği, operasyon sonrası komplikasyon ve görünüm bozukluğu yaşadığı, ciddi ruhsal sıkıntı ve bozulan psikoloji iddiasıyla manevi tazminat talep ettiği vakada kararın bozma yönünde şekillendiği görülür.
Bu tarz dosyalarda “sadece iz kaldı” veya “komplikasyon” savunması, ruhsal yıkımın ve görünüm bozukluğunun mesleki/sosyal hayattaki etkisi somutlaştırıldığında zayıflar.

5) Aydınlatılmış onam: Psikolojik zarar iddiasında kilit başlık

Ruhsal travmanın ağırlaşmasında en tipik tetikleyicilerden biri “bana anlatılmadı”, “riskleri bilmiyordum”, “başka seçenek sunulmadı” duygusudur. Bu nedenle aydınlatılmış onam hem sorumluluğun hem de manevi tazminatın merkezine oturur.

Hasta hakları mevzuatı; hastanın sağlık durumu, önerilen tıbbi işlem, riskler, alternatifler ve muhtemel sonuçlar hakkında bilgilendirilmesi ve rızasının alınması ekseninde koruma sağlar.
Pratikte şu ayrım kritik:

İmzalatılan standart form ≠ her zaman gerçek aydınlatma
Risk yazıyor olması ≠ riskin anlaşılır biçimde anlatıldığı anlamına gelmez
Hasta “imzaladı” ≠ her durumda rızanın geçerli olduğu anlamına gelmez (özellikle estetikte beklenti yönetimi çok önemlidir)

6) İspat ve delil seti: Psikolojik zararı “dosyada görünür” kılmak

Mahkeme psikolojik zararı kendiliğinden ölçemez; siz dosyada görünür kılarsınız. En güçlü dosyalar, zaman çizelgesi + tıbbi kayıt + psikiyatrik kanıt üçlüsünü iyi kuran dosyalardır.

A) Ruhsal zararı ispatlayan deliller

Psikiyatri uzman raporu, tanı ve tedavi planı
Klinik psikolog/psikoterapi kayıtları (mahremiyet gözetilerek)
Ölçekler (BDI, BAI, PCL-5 vb. hekimin dosyaya aldığı ölçümler)
İlaç reçeteleri ve kullanım sürekliliği
İş göremezlik raporları, performans değerlendirmeleri, işyeri yazışmaları
Yakın çevre tanıkları (olay öncesi/sonrası değişim)

B) Tıbbi kusuru/aykırılığı ispatlayan deliller

Epikriz, ameliyat notu, konsültasyon kayıtları
Görüntüleme/lab sonuçları
Onam formu, bilgilendirme notları
Fotoğraf ve dönemsel görüntüler (özellikle estetikte)
Adli Tıp / bilirkişi raporları

C) Nedensellik bağı nasıl kurulur?

En sık hata: “Depresyon var” demek, ama ne zaman başladı, neden ağırlaştı, önce var mıydı sorularını açık bırakmak. Çözüm:

Olay öncesi psikiyatrik öykü yoksa bunu belgelemek (Aile hekimi kayıtları, SGK geçmişi, rapor yokluğu)
Olay sonrası ilk başvuru tarihi ile müdahale tarihi arasındaki yakınlığı göstermek
Tedavi sürecinin uzaması/tekrarlayan operasyonlar/kalıcı iz ve görünüm bozukluğu gibi tetikleyicileri somutlaştırmak

7) Dava yolu ve görevli mahkeme: Özel hastane–kamu hastanesi ayrımı

Özel hastane / özel klinik / hekim

Uygulamada birçok dosyada tüketici mahkemeleri gündeme gelir ve dava açmadan önce arabuluculuk başvurusu çoğu tüketici uyuşmazlığında dava şartıdır. 6502 sayılı Kanun’un 73/A maddesi bu çerçeveyi düzenler.
Estetik işlemlerde de tüketici mahkemesi pratiği yaygındır (somut sözleşme ilişkisi ve hizmet sunumu nedeniyle).

Kamu hastanesi

Kamu hastanelerinde idarenin hizmet kusuru tartışması ve tam yargı yolu gündeme gelebilir. Uyuşmazlığın niteliğine göre idari yargı yolu/başvuru prosedürü farklılaşabildiğinden dosyanın olay örgüsü ve taraf yapısı (kamu–özel ayrımı, hekim statüsü, hastanenin işletme modeli) doğru okunmalıdır.

Not: Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayda görev/yetki ve dava türü, dosyanın ayrıntısına göre netleştirilmelidir.

8) Zamanaşımı ve “zararın kapsamı net değilse” strateji

Ruhsal zarar bazı dosyalarda zamanla ağırlaşır veya kalıcı hale gelir. Bu yüzden zamanaşımı yanında zararın kapsamının sonradan netleşmesi meselesi de önemlidir.

Bedensel zararın kapsamı karar anında tam belirlenemiyorsa, hâkimin hükmü kesinleştikten sonra belirli süre içinde değiştirme yetkisini saklı tutabilmesine imkân veren düzenleme bulunmaktadır.
Bu, özellikle psikiyatrik tablonun kronikleştiği veya tedavinin uzun sürdüğü dosyalarda “kalıcı etki” tartışması açısından değerlidir.

9) Uygulamada iki senaryo: Dilekçede nasıl anlatılır?

Senaryo 1: Yanlış tedavi sonrası depresyon

Dilekçede amaç, depresyonu “soyut üzüntü” gibi değil; tıbbi tanı + işlev kaybı + yaşam kalitesi düşüşü olarak anlatmaktır.

İddia omurgası:

Tıbbi süreçte standarttan sapma (yanlış teşhis/ihmal/yanlış ilaç vb.)
Sapmanın somut sonucu (uzayan tedavi, komplikasyon, yoğun ağrı, belirsizlik)
Ruhsal bütünlüğe etkisi (tanı, tedavi, iş-özel hayat bozulması)
Maddi zarar kalemleri (terapi/ilaç/iş kaybı) TBK 54 çerçevesiyle
Manevi tazminat gerekçesi (TBK 56–58)

Senaryo 2: Estetik müdahale sonrası psikolojik çöküntü

Burada dosyalar genellikle daha “gözle görünür”dür: fotoğraf, iz, asimetri, tekrar operasyonlar, sosyal çekilme.

İddia omurgası:

Sözleşmesel ilişkinin niteliği ve beklentinin şekli (sonuç odaklı)
Sonucun gerçekleşmemesi + tekrar müdahaleler
Görünüm bozukluğu nedeniyle sosyal/mesleki kayıp
Ruhsal yıkımın tıbbi belgeleri
Yargıtay yaklaşımı: sonuç odaklı değerlendirme ve tazminat taleplerinin incelenmesi

10) Pratik kontrol listesi: Dosyayı güçlendiren 12 adım

Tüm tıbbi kayıtları tek dosyada toplayın (epikriz, ameliyat notu, reçete, kontrol).
Onam formlarını ve bilgilendirme belgelerini alın.
Olay öncesi psikiyatrik geçmiş varsa/ yoksa netleştirin.
Psikiyatri uzmanından tanı ve seyir raporu alın.
Terapi seanslarını ve faturaları düzenli saklayın.
İş gücü kaybını belgeleyin (bordro, prim, performans, gelir düşüşü).
Estetikte fotoğraf zaman çizelgesi oluşturun.
“Önce–sonra” yaşam değişimini tanıklarla destekleyin.
Bilirkişi sorularını hedefli kurun (kusur + nedensellik + zarar kalemi).
Tüketici dosyalarında arabuluculuk şartını kaçırmayın.
Manevi tazminat talebini “ölçüsüz” değil, dosyanın ağırlığıyla orantılı gerekçelendirin.
Zamanaşımı riskini baştan yönetin.

11) Sık sorulan sorular

Depresyon için tazminat alınır mı?
Evet; depresyon/anksiyete/travma, olayla nedensellik bağı kurulduğunda hem maddi (tedavi, gelir kaybı vb.) hem manevi tazminat talebine konu olabilir. Dayanak, haksız fiil ve kişilik/beden-ruh bütünlüğü korumasıdır.

“Komplikasyon” denmesi davayı bitirir mi?
Hayır. Komplikasyon iddiası her somut olayda ayrıca incelenir. Özellikle estetikte, Yargıtay uygulamasında sonuç odaklı değerlendirme ve tazminat taleplerinin esastan ele alınması gerektiği yönünde örnekler vardır.

Estetikte manevi tazminat daha mı kolay?
Birçok dosyada evet; çünkü görünüm bozukluğu, sosyal/mesleki kayıp ve psikolojik yıkım birlikte somutlaştırılabilir. HGK karar metinlerinde “ruhsal sıkıntı/bozulan psikoloji” iddiasının dava konusu yapılabildiği görülür.

Özel hastaneye dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
Tüketici mahkemesinde görülen birçok uyuşmazlıkta arabuluculuk dava şartıdır (istisnalar hariç).

Son söz

Yanlış tedavi ya da başarısız estetik müdahale sonrası “sadece moralim bozuldu” diye geçmeyin. Depresyon, travma, özgüven kaybı ve sosyal hayattan çekilme; hukuken manevi zarar olduğu gibi, çoğu vakada maddi kayıplara da dönüşür. Dosyanın kaderini; “yaşadım” demek değil, yaşadığını tıbben ve kronolojik olarak ispatlamak belirler.

Single Blog Title