Özel Hastanelerde İlave Ücret (Fark Ücreti) İadesi: Tavan Sınır, Yazılı Onam ve Kalem Kalem Denetim Rehberi

Özel hastanelerde “fark ücreti” adıyla alınan ilave ücret hangi hallerde hukuka aykırıdır? 2 kat–3 kat tavan, yasaklı hizmetler, yazılı bilgilendirme ve iade yolları

1) “İlave ücret (fark ücreti)” nedir, nerede başlar nerede biter?

Özel hastanelerde en çok uyuşmazlık çıkaran nokta, hastaya sunulan hizmetin SGK tarafından finanse edilen kısmı ile SGK kapsamı dışında kalan / serbest fiyatlı kısım arasındaki çizginin bulanıklaştırılmasıdır.

İlave ücret, SGK’nın (Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)) sözleşmeli sağlık hizmeti sunucularında, SGK’nın ödediği bedelin üzerine, mevzuatın izin verdiği çerçevede alınabilen ek bedeldir. SGK, ilave ücret rejimini 5510 sayılı Kanun m. 73 ekseninde anlatır; ayrıca ilave ücretin yazılı onay ile alınabileceğini ve sonradan gerekçe üretilerek talep edilemeyeceğini açıkça belirtir.
Buna karşılık SGK’nın finansmanını sağlamadığı bir hizmet için istenen ücretin, teknik anlamda “ilave ücret” sayılmayacağı da yine SGK tarafından vurgulanır.

Bu ayrım pratikte şunu doğurur: Hastane “paket” diyerek her kalemi tek torbaya atıyorsa, önce hangi kalemin SGK kapsamına girdiği, hangisinin kapsam dışı olduğu ayrıştırılmalıdır. İade stratejisi, bu ayrıştırma üzerine kurulur.

2) İlave ücretin tavanı: “2 kat” kuralı ve istisnai hizmetlerde “3 kat” sınırı

2.1. Genel tavan mantığı (2 kata kadar)

SGK’nın açıklamasına göre, (kamu sağlık sunucuları dışındaki) sözleşmeli sunucularda, belirlenen bedelin iki katına kadar alınabilecek ilave ücretin tavanını belirleme yetkisi Cumhurbaşkanına tanınmıştır.
Uygulamada bu çerçeve “SGK işlem bedeli + mevzuatın izin verdiği oran” şeklinde çalışır. Hastane, bu tavanı aşamaz; aşarsa, aşan kısım iade tartışmasının çekirdeğini oluşturur.

2.2. “İstisnai sağlık hizmetleri” (3 kat sınırı)

SGK, SUT ekindeki “İstisnai Sağlık Hizmetleri Listesi”nde yer alan işlemler bakımından ilave ücretin işlem bedelinin üç katını geçemeyeceğini belirtir.
Ayrıca istisnai işlemlerde, hangi listeden ve hangi bedel üzerinden ilave ücret alınabileceğine dair teknik kural da SGK tarafından özetlenmiştir.

Pratik ipucu: “3 kat” lafı hastaneler tarafından bazen genişletilerek tüm kalemlere yayılmaya çalışılır. Oysa istisnai düzenleme, istisnai işlem bedeli odaklıdır; her ek kalemi otomatik meşrulaştırmaz. Bu yüzden fatura/epikriz/provizyon dökümünde “hangi işlem istisnai listede?” sorusu kritik.

3) İlave ücret alınması yasak olan (veya çok sık ihlal edilen) haller

SGK, bazı sağlık hizmetleri için “hiçbir ilave ücret alınamaz” diyerek net bir yasak listesi yayımlar. Bu listede özetle şunlar vardır:

Acil haller (yeşil alan muayenesi istisnası ayrık tutulmak üzere),
Yoğun bakım, yanık tedavisi,
Kanser tedavileri (radyoterapi/kemoterapi/radyoizotop),
Yenidoğan, organ-doku-kök hücre nakilleri,
Doğumsal anomalilere yönelik cerrahi, hemodiyaliz,
belirli kardiyovasküler işlemler ve SUT eki bazı listelerdeki işlemler.

3.1. “Acil” tartışması: 24 saat stabilizasyon ve bilgilendirme formu

SGK, acil serviste 24 saat içinde stabilizasyon esasını ve acil halin ne zaman sona ereceğini açıklıyor; acil girişimsel işlemler ve 24 saat içindeki acil gözlem hizmetleri için ilave ücret alınamayacağını belirtiyor.
Daha da önemlisi: Hastadan ilave ücret alınabilmesi için, acil halin sona erdiğine ve sonraki işlemlerin ilave ücrete tabi olduğuna dair “Acil Halin Sona Ermesine İlişkin Bilgilendirme Formu (EK-1/D)” ile imza karşılığı yazılı bilgilendirme zorunluluğuna işaret ediyor.

İade davasında güçlü argüman: Acilden giriş yapıldıysa ve EK-1/D ile gerçek anlamda bilgilendirme yapılmadan “fark” tahsil edildiyse, hem yasaklı hizmet hem de usul (bilgilendirme/onay) eksikliği birlikte ileri sürülebilir.

4) “Kampanya / paket / indirim” ile farkın maskelenmesi: Neden riskli?

Özel hastaneler çoğu zaman “ameliyat paketi”, “doğum paketi”, “check-up kampanyası” gibi paketlerle fiyatlandırma yapar. Paket modelinin kendisi tek başına yasadışı değildir; ancak şeffaflık bozulduğunda iki ana risk doğar:

SGK kapsamındaki kalemler ile kapsam dışı kalemler ayrıştırılmadığı için, aslında ilave ücrete tabi olmayan hizmetler “paket” içinde gizlenebilir.
“İndirim yaptık” söylemi, gerçekte tavanı aşan ilave ücreti veya yasaklı kalemleri meşrulaştırma aracı haline gelebilir.

Burada temel ölçüt şudur: Hastaya, hizmet öncesinde hangi kalem için ne kadar alınacağı anlaşılır biçimde bildirilmiş mi? Birden çok belge imzalatılıp “genel kabul” alınması, çoğu dosyada tartışmayı bitirmez; bilgilendirme somut ve kalem bazlı olmalıdır (aşağıda).

5) Yazılı bilgilendirme / yazılı onay: “Sonradan isteyemezsin” kuralı

SGK’nın en net cümlelerinden biri şudur: Sağlık hizmeti sunucusu, ilave ücrete ilişkin hasta veya yakınının yazılı onayını almak zorundadır; bu yazılı onay alınmadan işlem sonrasında herhangi bir gerekçe ileri sürerek ilave ücret talep edemez.

Bu cümle, iade dosyalarında “kilit”tir. Çünkü uygulamada en sık görülen senaryolar şunlar:

Taburcu olurken “ödeme yapmazsan çıkış olmaz” baskısıyla tahsilat,
İmzalar atıldıktan sonra “bir de şu çıktı” denilerek ek bedel,
“Onam formu” içine iliştirilmiş, kalem göstermeyen genel fark kabulü.

Dosya stratejisi: Onay varmış gibi görünen evrak varsa bile, “onayın kapsamı” sorgulanır:

Hangi işlem? Hangi tutar? Hangi tarihte? Hastaya gerçekten açıklanmış mı?
Onay, “boş/soyut” bırakılıp sonradan mı doldurulmuş?
Hastaya alternatif sunulmuş mu (başka kurum, sevk, kamu hastanesi vb.)?

6) “Fiyat listesi / taahhütname / onam” belgeleri fark ücretini otomatik haklı çıkarır mı?

Kısa cevap: Hayır. Bu belgeler ancak şeffaf, anlaşılır ve somut ise ispat gücü kazanır. Aksi halde:

Tüketici ilişkisinde haksız şart tartışmaları,
Bilgilendirme yükümlülüğünün ihlali,
Ücretin dayanağının belirsizliği (kalemlerin gösterilmemesi) gündeme gelir.

Bu noktada tüketici hukuku ekseninde “ayıplı hizmet / sözleşmeye aykırılık / bedel iadesi” seçenekleri de devreye girebilir.

7) Kalem kalem denetim: Fark hangi kalemlerden doğuyor?

İade taleplerinde en başarılı yöntem, “genel itiraz” yerine kalem analizi yapmaktır. SGK’nın yaklaşımı, “işlem bedeli” ve ilgili listeler üzerinden kurulduğu için, hastane faturasında görülen her kalem şu üç soruyla ayrıştırılır:

Bu kalem SGK tarafından finanse edilen bir işlem mi? (SUT listeleri / provizyon)
Bu kalem için ilave ücret alınması yasak mı? (acil/yoğun bakım/kanser vb.)
Yasak değilse bile, yazılı onay ve tavan şartlarına uyulmuş mu?

7.1. “Ayrıca faturalandırılamaz” kalemleri unutmayın

SGK, bazı listelerde yer alan işlemlerin bedellerine ilave olarak, ayrıca faturalandırılabilen tıbbi malzeme/ilaç/kan bileşenleri gibi kalemler ve belirli liste tutarlarına dahil işlemler için ayrıca ilave ücret alınamayacağını da belirtir.

7.2. “Gündelik yatak ücreti” ve otelcilik/temel hizmet ayrımı

Özel Hastaneler Yönetmeliği’ndeki düzenleme, “gündelik yatak ücretinin” kapsamına giren bazı hizmetlerin ayrıca fatura edilmemesi gerektiği yönünde tipik bir koruma mantığı taşır. Yönetmelikte, gündelik yatak ücretinin hangi unsurları kapsadığı ve buna rağmen ayrıca ücretlendirme yapılmasının problemli olabileceği anlaşılır.

Not: Uygulamada “VIP oda / refakatçi / otelcilik” kalemleri ayrıca tartışılır. Burada belirleyici olan, “konfor hizmeti” adı altında SGK kapsamındaki tıbbi işlemin gizlenip gizlenmediğidir.

8) Hastanın haberi olmadan ek işlem yapılması ve ek ücretin iadesi

Hastaya “rutin” denilerek yapılan ek tetkikler, konsültasyonlar, ek malzeme/implant kalemleri; sonradan “bunu da yaptık” diye ücretlendirilirse iki ayrı cepheden itiraz edilir:

Aydınlatılmış onam/bilgilendirme: Tıbbi işlemin kapsamı, alternatifleri ve maliyeti konusunda hasta bilgilendirilmelidir (özellikle mali boyut).
İlave ücret rejimi: Ek işlem SGK kapsamında ise, tavan + yazılı onay + yasaklı hizmet kontrolleri yapılır.

Bu tarz dosyalarda en güçlü deliller: epikriz, ameliyat notu, malzeme kayıtları, provizyon dökümü, ayrıntılı fatura ve hastanenin “onay” diye sunduğu belgelerin tarih/saat bütünlüğüdür.

9) Hak arama ve iade yolları: “En hızlıdan en etkilisine” pratik rota

Adım 1 — Belgeleri toplayın (dosyanın omurgası)

SGK, belirli şartlarda hastaya “sunulan hizmetleri ve varsa ilave ücreti gösterir belge (EK-1/B)” verilmesini zorunlu tutar.
Elinizde şu set mutlaka olsun: fatura, POS/ödeme dekontu, epikriz, provizyon/işlem dökümü, imzalatılan onam/taahhütnameler, acil ise EK-1/D.

Adım 2 — Hastaneye yazılı iade başvurusu

Kalem kalem itiraz ederek (tavan aşıldı / yasaklı hizmet / yazılı onay yok / acil bilgilendirmesi yok) iade talep edin. Bu aşama, sonraki süreçlerde “iyi niyetli çözüm denemesi” olarak da avantaj sağlar.

Adım 3 — SGK ve idari başvuru kanalları

Sözleşmeli sunucularda, fazla ilave ücret tahsilatı idari denetime de konu olabilir. Ayrıca Sağlık Bakanlığı ve CİMER üzerinden şikâyet/başvuru kanalları pratikte kullanılmaktadır (özellikle acil, yoğun bakım, kanser tedavisi gibi alanlarda).

Adım 4 — Tüketici Hakem Heyeti / Tüketici Mahkemesi

Parasal sınıra göre başvuru yolu değişir. T.C. Ticaret Bakanlığı, 1 Ocak 2026 itibarıyla 186.000 TL altındaki tüketici uyuşmazlıkları için Tüketici Hakem Heyeti başvurusu yapılabileceğini duyurmuştur.
Daha yüksek tutarlarda veya heyet kararına itiraz gibi hallerde yargı yolu gündeme gelir.

10) Yargıtay perspektifi: Yazılı onam ve tüketici ekseni

Sağlık hizmeti–ücret uyuşmazlıklarında yüksek yargının yaklaşımı, dosyanın niteliğine göre değişebilse de, pratikte iki tema öne çıkar:

Bilgilendirme ve onay: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/636 E., 2018/1762 K. sayılı kararında fark/otelcilik bedeli tartışması bağlamında “yazılı onay” ekseni öne çıkan bir uyuşmazlık örneğidir.
Görev ve tüketici ilişkisi: Özel hastane–hasta ilişkisinin somut olaya göre tüketici hukuku boyutu taşıyabileceğine dair örnek içtihat tartışmaları vardır (özellikle “ayıplı hizmet/zarar” iddialarında).

Uygulamada doğru strateji, “tek bir hukuki etikete” takılmak değil; SGK mevzuatı + tüketici hukuku + sözleşmeye aykırılık argümanlarını dosyaya uygun biçimde birlikte kurgulamaktır.

11) Sık sorulan sorular

Acil serviste benden ücret alındı, geri alabilir miyim?
Acil hal kapsamında ilave ücret yasağı ve 24 saat stabilizasyon ilkesi önemli. Ayrıca acil halin sona erdiğine dair EK-1/D ile yazılı bilgilendirme yapılmadan ilave ücret alınması mevzuata aykırılık iddiasını güçlendirir.

“Paket fiyat” dediler, kalem göstermediler. Bu normal mi?
Şeffaflık yoksa ve SGK kapsamındaki kalemler gizleniyorsa, tavan/yasak/onay denetimi yapılamaz hale gelir. Bu da iade talebini güçlendirir.

Onam formu imzaladım; yine de iade isteyebilir miyim?
Evet, çünkü belirleyici olan “onamın kapsamı ve bilgilendirmenin somutluğu”dur. Genel/soyut ifadelerle, tutar ve kalem göstermeden alınan imzalar her zaman tartışmaya açıktır.

Hakem heyetine mi mahkemeye mi gideceğim?
2026 için 186.000 TL altı uyuşmazlıklarda hakem heyeti yolu açık.

12) Sonuç: İade dosyası “kalem analizi” ile kazanılır

Özel hastane fark ücreti ihtilaflarında başarı; “haksız aldılar” demekten çok, hangi kalem, hangi hukuki rejime tabi, hangi usul şartı eksik ve hangi tavan aşıldı sorularını cevaplayan, belgeli ve planlı bir dosya kurgusundan geçer.
SGK’nın yazılı onay zorunluluğu, acil hal bilgilendirme formu, yasaklı hizmet listesi ve istisnai hizmetlerde 3 kat kuralı; doğru kullanıldığında iade talebini ciddi biçimde güçlendirir.

Single Blog Title