Hukuka Uygun mu? SGK’lı Hastalardan Bağış Talebi, Geri Alma Yolları ve Dava Süreci

Özel hastanelerde son yıllarda sıkça gündeme gelen uygulamalardan biri, hastalardan veya hasta yakınlarından “bağış”, “destek bedeli”, “vakıf katkısı”, “gönüllü ödeme”, “yardım” gibi adlar altında para talep edilmesidir. Özellikle ameliyat öncesinde, yoğun bakım sürecinde veya taburcu aşamasında talep edilen bu ödemeler, çoğu zaman zorunluymuş gibi sunulmaktadır.

Peki özel hastanelerde bağış adı altında para alınması hukuka uygun mudur? SGK’lı hastadan bağış istenebilir mi? Bu ödeme geri alınabilir mi? Ceza hukuku açısından suç oluşturur mu?

Bu kapsamlı rehberde, “bağış” adı altında tahsil edilen bedellerin hukuki niteliği, hasta hakları, iade süreci ve dava yolları ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.

1. “Bağış” Kavramının Hukuki Tanımı

Bağış (hibe), Türk Borçlar Kanunu’na göre bir kişinin malvarlığından karşılıksız olarak başkasına kazandırmada bulunmasıdır. Bağışın temel unsuru karşılıksızlık ve gönüllülüktür.

Yani:

Zorunlu olamaz
Şarta bağlanamaz
Hizmet karşılığı olamaz
Baskı altında alınamaz

Eğer bir ödeme sağlık hizmetinin sunulması şartına bağlanmışsa, artık bu bağış değil ücret niteliğindedir.

2. Özel Hastanelerde Bağış Uygulaması Nasıl Yapılıyor?

Uygulamada karşılaşılan örnekler:

“Ameliyat için vakfa bağış yapmanız gerekiyor.”
“Yoğun bakım sürecinde destek bedeli alınmaktadır.”
“SGK ödüyor ama bağış yapmanız bekleniyor.”
“Bu bir zorunluluk değil ama yapılması gerekiyor.”

Çoğu durumda hastaya makbuz verilir; ancak ödeme fiilen zorunlu tutulur.

Bu tür uygulamalar hukuken ciddi sorunlar doğurur.

3. SGK’lı Hastadan Bağış Alınabilir mi?

SGK ile sözleşmeli özel hastaneler, 5510 sayılı Kanun ve Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümlerine tabidir.

Bu hastaneler:

SGK’nın belirlediği ücret sınırlarını aşamaz.
İlave ücret oranını geçemez.
Yasaklı işlemler için fark talep edemez.

“Bağış” adı altında alınan para, gerçekte sağlık hizmetinin karşılığıysa bu mevzuatın dolanılması anlamına gelir.

Bu durumda ödeme hukuka aykırıdır.

4. Bağış mı, Gizli Ücret mi?

Hukukta şekil değil içerik esastır. Ödeme bağış makbuzu ile alınsa bile:

Hizmetle bağlantılıysa
Hizmetin verilmesi için şart koşulmuşsa
Hastaya baskı yapılmışsa

bu bağış değil, gizli ücret sayılır.

Bu durumda hukuka aykırı tahsil söz konusudur.

5. Acil Durumlarda Bağış Talebi

Acil durumlarda özel hastaneler:

Hastayı kabul etmek zorundadır.
Müdahaleyi geciktiremez.
Ücret talep edemez.

Acil ameliyat öncesinde “bağış yapmanız gerekiyor” denmesi açıkça hukuka aykırıdır.

Bu durum idari yaptırım ve ceza sorumluluğu doğurabilir.

6. Yoğun Bakım Sürecinde Bağış Talebi

En hassas alanlardan biri yoğun bakımdır.

Hayati risk altındaki hastanın yakınlarından:

“Bağış yapmazsanız yoğun bakım süreci zor olur”
“Destek bedeli yatırmanız gerekiyor”

şeklinde talepler hukuka aykırıdır.

Bu tür uygulamalar hasta hakları ihlali oluşturur.

7. Tüketici Hukuku Açısından Değerlendirme

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre:

Haksız şartlar geçersizdir.
Şeffaflık esastır.
Tüketici aleyhine tek taraflı uygulamalar yasaktır.

Bağış adı altında zorunlu ödeme alınması haksız ticari uygulama niteliğindedir.

8. Ceza Hukuku Açısından Değerlendirme

Duruma göre şu suçlar gündeme gelebilir:

Görevi kötüye kullanma
Nitelikli dolandırıcılık
Haksız menfaat temini

Eğer bağış zorla alınıyorsa veya hizmet şartına bağlanmışsa ceza sorumluluğu doğabilir.

9. Bağış Ödendiyse Geri Alınabilir mi?

Evet.

Eğer bağış:

Gönüllü değilse
Hizmete bağlıysa
Baskı altında verilmişse

hukuken geri alınabilir.

Hukuki dayanaklar:

Sebepsiz zenginleşme
Haksız şart
İrade sakatlığı
Tüketici hukuku

10. İade Süreci Nasıl İşler?

1️⃣ Yazılı Başvuru

Hastaneye iade talebi gönderilir.

2️⃣ SGK Şikayeti

SGK’ya başvuru yapılır.

3️⃣ İl Sağlık Müdürlüğü

İdari inceleme başlatılır.

4️⃣ Tüketici Hakem Heyeti

Belirli parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda zorunludur.

5️⃣ Tüketici Mahkemesi

Dava açılır.

11. İspat İçin Gerekli Belgeler

Bağış makbuzu
Banka dekontu
Hastane yazışmaları
Tanık beyanları
Hasta dosyası

Ödemenin hizmete bağlı olduğunu gösteren her belge önemlidir.

12. Zamanaşımı Süresi

Genel olarak:

Sebepsiz zenginleşmede 2 yıl (öğrenmeden itibaren)
Tüketici işlemlerinde 5 yıl
Genel zamanaşımı 10 yıl

13. Vakıf Hastanelerinde Bağış

Vakıf üniversitesi hastanelerinde de benzer uygulamalar görülebilmektedir.

Ancak:

Kamu hizmeti niteliği dikkate alınır.
SGK mevzuatı yine bağlayıcıdır.
Bağış zorunlu tutulamaz.

14. Manevi Tazminat Mümkün mü?

Eğer:

Hasta yakınları baskı altına alınmışsa
Taburcu geciktirilmişse
Psikolojik mağduriyet oluşmuşsa

manevi tazminat talep edilebilir.

15. Yargısal Eğilim

Mahkemeler genellikle:

Şekle değil içeriğe bakmakta
Zorunlu bağışı ücret saymakta
Hasta lehine yorum yapmaktadır

16. En Sık Görülen Senaryolar

Ameliyat öncesi bağış şartı
Yoğun bakımda destek bedeli
SGK’lı hastadan vakıf katkısı
Taburcu aşamasında bağış talebi

Bu durumların çoğu hukuka aykırıdır.

17. Avukat Desteğinin Önemi

Sağlık hukuku ve SGK mevzuatı teknik alanlardır. Profesyonel destek:

Süreci hızlandırır
Hak kaybını önler
Delil toplanmasını kolaylaştırır

18. Sonuç: Bağış Adı Altında Alınan Para Geri Alınabilir mi?