Özel Hastane Sözleşmelerinde Haksız Şartlar

Özel hastaneler ile hastalar arasında kurulan hukuki ilişki, çoğu zaman standart sözleşmeler üzerinden yürütülmektedir. Hastalar genellikle tedavi sürecinin aciliyeti, psikolojik baskı ve bilgi eksikliği nedeniyle kendilerine sunulan sözleşmeleri ayrıntılı biçimde inceleme imkânı bulamamaktadır. Bu durum, sözleşmelere haksız şartlar konulması riskini artırmaktadır. Özellikle ücretlendirme, sorumluluğun sınırlandırılması, iade hükümleri, ek hizmet bedelleri ve dava açma haklarına ilişkin düzenlemeler bakımından tüketici aleyhine dengesizlik yaratan hükümler uygulamada sıklıkla görülmektedir.

Bu kapsamlı çalışmada özel hastane sözleşmelerinde haksız şart kavramı; hukuki dayanakları, hangi şartların haksız sayılacağı, geçerlilik sorunu, denetim mekanizmaları, yargı uygulaması ve hasta hakları çerçevesinde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. Haksız Şart Nedir?

Haksız şart, bir sözleşmede taraflardan birinin aleyhine, dürüstlük kuralına aykırı biçimde ve taraflar arasındaki hak ve yükümlülük dengesini bozacak şekilde düzenlenmiş hükümdür.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre:

Tüketici ile müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tarafların hak ve yükümlülüklerinde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan şartlar haksızdır.

Özel hastane ile hasta arasındaki sözleşmeler çoğunlukla standart (matbu) metinlerden oluştuğu için haksız şart denetimine tabidir.

2. Özel Hastane ile Hasta Arasındaki Hukuki İlişki

Özel hastaneler ticari işletme niteliğindedir. Hasta ise sağlık hizmetini ticari veya mesleki olmayan amaçla alan gerçek kişidir. Bu nedenle hasta:

Tüketici,
Özel hastane ise hizmet sağlayıcıdır.

Bu ilişki tüketici işlemi niteliğindedir ve sözleşmeler haksız şart denetimine açıktır.

Ayrıca sözleşmeler:

Türk Borçlar Kanunu,
Hasta Hakları Yönetmeliği,
Sağlık mevzuatı,
Genel işlem şartları hükümleri

kapsamında da değerlendirilir.

3. Genel İşlem Şartları ve Özel Hastane Sözleşmeleri

Türk Borçlar Kanunu’na göre genel işlem şartları, bir sözleşmede karşı tarafa sunulmak üzere önceden hazırlanmış ve müzakere edilmemiş hükümlerden oluşur.

Özel hastane sözleşmeleri:

Önceden hazırlanır,
Hastaya imza için sunulur,
Çoğu zaman değiştirilemez.

Bu nedenle genel işlem şartı niteliği taşır ve içerik denetimine tabidir.

4. Haksız Şartların Unsurları

Bir hükmün haksız sayılabilmesi için şu unsurlar aranır:

1. Tüketici ile Kurulan Sözleşme Olması

Hasta tüketici sıfatını taşımalıdır.

2. Müzakere Edilmemiş Olması

Hüküm, hastayla birebir görüşülerek kararlaştırılmamış olmalıdır.

3. Dengesizlik Yaratması

Taraflar arasında açık bir hak ve yükümlülük dengesizliği oluşturmalıdır.

4. Dürüstlük Kuralına Aykırılık

Türk Medeni Kanunu’ndaki dürüstlük ilkesine aykırı olmalıdır.

5. Özel Hastane Sözleşmelerinde Sık Karşılaşılan Haksız Şartlar

Uygulamada aşağıdaki hükümler haksız şart olarak değerlendirilebilmektedir:

A) Sorumluluğun Tamamen Kaldırılması

Örneğin:

“Hastane hiçbir şekilde sorumlu değildir.”

Bu tür genel sorumsuzluk kayıtları geçersizdir. Ağır kusur ve hizmet kusuru bakımından sorumluluk sınırlandırılamaz.

B) İade Hakkının Kaldırılması

“Ödenen ücret hiçbir şekilde iade edilmez.”

Ayıplı hizmet veya hukuka aykırı tahsilat durumunda iade hakkının tamamen kaldırılması tüketici aleyhine ağır dengesizlik oluşturur.

C) Tek Taraflı Ücret Artışı Yetkisi

“Hastane ücretleri dilediği zaman değiştirme hakkına sahiptir.”

Belirsiz ve sınırsız artış yetkisi haksız şart niteliği taşıyabilir.

D) Yargı Yolunun Kısıtlanması

“Hasta dava açamaz, sadece hastane hakem heyetine başvurabilir.”

Tüketicinin dava hakkını sınırlayan hükümler geçersizdir.

E) Bilgilendirme Yükümlülüğünden Kaçınma

“Hasta tüm riskleri kabul etmiştir.”

Gerçek ve aydınlatılmış onam olmadan risk kabulü geçerli sayılmaz.

6. Haksız Şartların Hukuki Sonucu

Haksız şartlar:

Kesin hükümsüzdür.
Yazılmamış sayılır.
Sözleşmenin geri kalanı geçerli kalabilir.

Mahkeme, haksız şartı iptal eder ancak sözleşmenin tamamını ortadan kaldırmayabilir.

7. İspat Yükü

Bir şartın müzakere edildiğini ispat yükü:

Hastaneye aittir.

Hasta, hükmün standart olduğunu ileri sürdüğünde, hastane bunun özel olarak kararlaştırıldığını kanıtlamalıdır.

8. Ücret Hükümleri ve Haksız Şart Denetimi

Özel hastane sözleşmelerinde ücret hükümleri sıkça ihtilaf konusu olur.

Şu durumlar haksız şart olarak değerlendirilebilir:

Belirsiz ücret kalemleri
Sonradan eklenen hizmet bedelleri
SGK kapsamındaki işlemler için fazla tahsilat
Paket ücrete dahil hizmet için ayrıca ücret

Ücretin açık, net ve anlaşılır şekilde belirtilmesi zorunludur.

9. Bilgilendirme Eksikliği ve Haksız Şart

Aydınlatılmış onam alınmadan imzalatılan belgeler, hastanın gerçek iradesini yansıtmayabilir.

Özellikle:

Acil durumlarda,
Ameliyat öncesi stres ortamında,
Bilgi verilmeden imzalatılan formlar

hukuki geçerlilik açısından tartışmalıdır.

10. Haksız Şart Denetiminde Mahkemenin Rolü

Mahkeme:

Sözleşme hükümlerini re’sen inceleyebilir.
Haksız şartı kendiliğinden dikkate alabilir.
Tüketici lehine yorum ilkesini uygular.

Bu durum hasta lehine önemli bir güvencedir.

11. Zamanaşımı Süresi

Haksız şartlara dayanarak açılacak davalarda:

Ayıplı hizmet için 2 yıllık,
Genel alacak için 10 yıllık

zamanaşımı süresi uygulanabilir.

Haksız şartın ileri sürülmesi genellikle zamanaşımına tabi değildir; ancak alacak talebi zamanaşımına tabidir.

12. Arabuluculuk Süreci

Parasal uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartı olabilir.

Arabuluculuk başvurusu:

Zamanaşımını durdurur.
Süre sonrasında kaldığı yerden devam eder.

13. Tazminat ve Ücret İadesi İmkânı

Haksız şart nedeniyle:

Fazla ödenen ücret iade edilebilir.
Maddi zarar tazmin edilebilir.
Manevi tazminat talep edilebilir.

Özellikle yanlış bilgilendirme veya sorumluluk gizleme durumlarında manevi tazminat gündeme gelebilir.

14. Hasta Hakları Açısından Değerlendirme

Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca:

Hasta bilgi alma hakkına sahiptir.
Rıza verme hakkına sahiptir.
Adil ücretlendirme hakkına sahiptir.

Sözleşmeler bu hakları ortadan kaldıramaz.

15. Yargı Uygulamasında Eğilim

Mahkemeler genel olarak:

Tüketici lehine yorum yapmaktadır.
Belirsiz sözleşme hükümlerini geçersiz saymaktadır.
Sorumsuzluk kayıtlarını kabul etmemektedir.
Bilgilendirme eksikliğini ağır değerlendirmektedir.

Bu eğilim, hasta haklarının güçlenmesine katkı sağlamaktadır.

16. Haksız Şartlara Karşı Başvuru Yolları

Hasta:

Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurabilir.
Tüketici Mahkemesi’nde dava açabilir.
Sağlık Bakanlığı’na şikâyette bulunabilir.
SGK’ya başvurabilir.

Somut olayın niteliğine göre uygun yol belirlenmelidir.

17. Sözleşme İmzalamadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ücret kalemleri ayrıntılı incelenmelidir.
İlave ücret oranları sorulmalıdır.
Paket kapsamı netleştirilmelidir.
İade koşulları öğrenilmelidir.
Boş bırakılan alanlar doldurulmalıdır.

18. Sonuç

Özel hastane sözleşmelerinde haksız şartlar, hasta ile hastane arasındaki güç dengesizliğinin en somut göstergelerinden biridir. Standart ve müzakere edilmemiş hükümler yoluyla tüketici aleyhine ağır yükümlülükler getirilmesi hukuka aykırıdır.