Ölenin Kredi Kartı Borçları, Kefaletleri ve Ticari Borçlarının Mirasçılara Etkisi

1. Giriş: Ölümle Birlikte Borçlar da Miras Kalır mı?

Miras denilince çoğu kişinin aklına taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, altınlar gelir. Oysa terekeyi yalnızca malvarlığı değerleri değil, aynı zamanda borçlar da oluşturur. Miras hukuku sistemimizde kural, murisin hem alacaklarının hem borçlarının mirasçılara geçmesidir.

Bu sebeple, ölen kişinin kredi kartı borçları, kredi sözleşmelerinden doğan borçları, kefil olarak imzaladığı sözleşmeler ve ticari faaliyetlerinden kaynaklanan borçları, belirli şartlarla mirasçıların karşısına çıkar. Buradaki kritik nokta, mirasçıların bu borçlardan hangi kapsamda, hangi oranlarda ve hangi hukuki imkanlarla sorumlu olacağıdır.

2. Temel Hukuki Çerçeve: Mirasın Geçişi, Reddi ve Terekenin Borçları

2.1. Mirasın ölümü takip eden anda kendiliğinden geçmesi

Türk hukukunda miras, murisin ölümüyle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer. Yani mirasın geçişi için mahkeme kararı veya ayrı bir işlem gerekmez. Bu geçişin içinde:

Taşınmazlar
Banka mevduatı
Alacak hakları
Devam eden davalar
Ve borçlar yer alır.

Dolayısıyla mirasçı, mirası hiç reddetmez ise, murisin borçlarından da kural olarak sorumlu hale gelir.

2.2. Terekenin borçları ve mirasçıların sorumluluğunun kapsamı

Mirasçı, mirası kayıtsız şartsız (basit) kabul ettiğinde, murisin borçlarından kendi malvarlığıyla da sınırsız şekilde sorumlu hale gelebilir. Bu nedenle, borca batık tereke söz konusu olduğunda, mirasçıların önünde önemli bir seçenek olarak mirasın reddi veya resmi tasfiye/defter tutma mekanizmaları bulunmaktadır.

Özetle:

Tereke borca batıksa, mirasçı mirasın reddi yoluyla borçlardan tamamen kurtulabilir.
Red süresi kaçırılmışsa ve miras basitçe kabul edilmişse, mirasçı tereke borçlarından kendi malvarlığıyla birlikte sorumlu olur.
Bazı hallerde, terekenin resmi defterinin tutulması ve tasfiye yoluna gidilmesi sağlanarak mirasçının sorumluluğu tereke ile sınırlandırılabilir.

Bu genel çerçeve, özelde kredi kartı borçları, kefaletler ve ticari borçlara da aynen uygulanır.

3. Kredi Kartı Borçlarının Mirasçılara Etkisi

3.1. Kredi kartı borcu mirasçıya doğrudan geçer mi?

Kredi kartı sözleşmesi, muris ile banka arasında yapılmış bir sürekli borç ilişkisidir. Kart hamili muris vefat ettiğinde:

Murisin ölüm tarihine kadar oluşmuş kullanım borçları,
İşletilmiş faizler,
Gecikme faizleri ve masraflar,
terece borcu olarak ortaya çıkar.

Mirasçılar, mirası reddetmedikleri takdirde, bu borçlardan tereke oranında ve miras payları nispetinde sorumlu tutulur. Pratikte bankalar, vefattan sonra:

Mirasçıları tespit etmeye çalışır,
Mirasçılara karşı icra takibi başlatabilir,
Tereke üzerinde haciz işlemlerine girişebilir.

Kredi kartı borcu, mirasçının bireysel kredi kartı borcuna dönüşmez; ancak miras sebebiyle, tereke borcu olarak mirasçının sorumluluk alanına girer.

3.2. Ek kart ve aile bireylerinin sorumluluğu

Ölen kişinin kredi kartına bağlı ek kart kullanıcıları da önemli bir tartışma alanıdır. Uygulamada:

Asıl kart hamili muristir.
Ek kart kullanıcısı, sözleşmeye göre belirli ölçüde sorumluluk taşıyabilir.

Genellikle bankalar, ek kart hamillerinden de tahsil yoluna gitmek isteyebilir. Ancak ek kart hamillerinin sorumluluğu, çoğu kez kartı asıl kart sahibinin talimatına istinaden ve onun hesabına kullanmaları nedeniyle tartışmalıdır. Burada sözleşme hükümleri, imzalar ve bankacılık mevzuatı birlikte değerlendirilmelidir.

Murisin kredi kartı borcunun mirasçılara yansıması ise şu şekilde olur:

Murisin hesabına ait tüm kullanım borçları tereke borcudur.
Mirasçılar, mirası reddetmedikleri takdirde, bu borçtan payları oranında sorumludurlar.

Önemli olan, ek kart sahibinin, ayrıca kefil veya ortak borçlu sıfatıyla imzası olup olmadığıdır.

3.3. Kredi kartı borcunda sigorta güvencesi ve hayat sigortası

Bazı bankalar, kredi kartı veya kredi ürünleri için hayat sigortası sunmakta ve vefat halinde borcun sigorta kapsamında kapanacağını belirtmektedir. Burada:

Sigorta poliçesinin kapsamı,
Sigorta bedelinin hangi borçları karşıladığı,
Ölüm sebebinin teminat kapsamına girip girmediği,
ayrıntılı olarak incelenmelidir.

Hayat sigortası, borcun bir kısmını veya tamamını kapatmışsa, mirasçılar açısından tereke borcu azalacağından, sorumluluk da paralel şekilde düşer. Ancak sigorta yapılmamış ya da teminat sınırlıysa, kalan kısım tereke borcu olarak gündemde kalır.

3.4. Kredi kartı borcunu mirasçının reddetme imkanı

Mirasçı, borca batık bir terekeyle karşılaştığında:

Mirasın reddi
Resmi tasfiye (mahkeme kanalıyla terekenin tasfiyesi)
Defter tutulması talebi

gibi yollarla kendini koruyabilir. Özellikle yüksek kredi kartı borçları, kamu borçları, ticari borçlar ve kefaletlerle dolu bir tereke söz konusuysa, mirasın kabulü mirasçı için ciddi risk doğurur.

Mirasın reddi halinde mirasçı, murisin kredi kartı borçlarından da tamamen kurtulur; banka ancak tereke malvarlığı nispetinde tahsil yoluna gidebilir, mirasçının şahsi malvarlığına yönelemez.

4. Kefaletler (Kefillikler) ve Mirasçılara Etkisi

4.1. Murisin kefil olduğu kredi sözleşmeleri

Uygulamada sık karşılaşılan durumlardan biri de murisin:

Bir yakınını,
Bir şirket kredisini,
Ticari krediyi

güvence altına almak için kefil olmasıdır. Kefalet sözleşmesi, muris ile alacaklı (çoğu zaman banka) arasında imzalanır. Murisin vefatından sonra kefalet borcu ne olur?

Kural olarak, kefalet borcu da murisin kişisel bir borcu olduğundan, diğer borçlar gibi terekeye dahil olur. Mirası kabul eden mirasçılar, kefalet borcundan da miras payları oranında sorumlu hale gelir.

4.2. Kefalet borcunun niteliği: Müteselsil kefalet, adi kefalet, rücu

Kefalet borcunun kapsamı, kefaletin türüne göre farklılık gösterir:

Müteselsil kefalette alacaklı, borçluya gitmeden doğrudan kefile yönelebilir.
Adi kefalette ise önce asıl borçluya başvurma şartı vardır.

Murisin kefaleti müteselsil nitelikteyse, mirasçılar da bu müteselsil sorumluluğun içine girer. Alacaklı banka, asıl borçludan tahsil edemediğinde doğrudan mirasçılara icra takibi yöneltebilir.

Mirasçılar borcu öderse, rücu hakkı gündeme gelir:

Mirasçı, ödediği tutar kadar asıl borçluya rücu edebilir.
Bu rücu alacağı da, ayrı bir alacak hakkı olarak doğar.

Pratikte, asıl borçlunun da ödeme güçlüğü içinde olması nedeniyle, rücu alacağının tahsili çoğu kez güçtür.

4.3. Kefalet borcunun mirasçılar arasında paylaştırılması

Mirasçılar arasında sorumluluk, kural olarak miras payı oranındadır. Örneğin:

Murisin üç çocuğu varsa ve her biri 1/3 oranında yasal mirasçıysa,
Kefalet borcunun 300.000 TL olduğu durumda,
Her bir mirasçı teorik olarak 100.000 TL’den sorumludur.

Alacaklı bankanın icra takibinde genellikle tüm mirasçılara birden yönelmesi ve takibi müştereken yapması mümkündür. Mirasçılardan biri kendi payından fazlasını öderse, diğer mirasçılara karşı iç ilişki kapsamında rücu hakkı doğar.

4.4. Kefalet borcu için mirasın reddi ve resmi tasfiye

Mirasın reddi, kefalet borcu için de etkili bir koruma yoludur. Mirası reddeden mirasçı:

Murisin kefalet borcundan dolayı şahsi malvarlığıyla sorumlu olmaz,
Tereke malvarlığı kapsamındaki sorumluluk devam eder,
ancak reddeden mirasçıya doğrudan takip yapılamaz.

Bunun yanında, tereke borca batık ise, mirasçıların terekenin resmi tasfiyesini talep etmesi, hem kefalet borçları hem diğer borçlar açısından sorumluluğu tereke malvarlığı ile sınırlayan bir mekanizma sunar.

5. Ölenin Ticari Borçları ve Şirket Ortaklıklarından Doğan Sorumluluk

Ticari hayatta faaliyet gösteren murislerin, ölüm sonrası en karmaşık miras dosyaları ortaya çıkabilmektedir. Özellikle:

Şahıs işletmeleri,
Limited şirket ortaklıkları,
Anonim şirket hissedarlıkları,
Esnaf ve tacir sıfatı,
mirasçılar açısından farklı sonuçlar doğurur.

5.1. Şahıs işletmesi ve esnaf/tacir borçları

Muris, şahıs işletmesi şeklinde ticari faaliyette bulunuyorsa, işletmeye ilişkin borçlar doğrudan murisin borcu niteliğindedir. Bu durumda:

Ticari krediler,
Çek, senet, fatura borçları,
Vergi ve SGK prim borçları,
tamamı tereke borcu olarak mirasçıların karşısına çıkar.

Mirasçılar mirası kabul ettiklerinde:

Bu ticari borçlardan da sorumlu olurlar.
Tüzel kişilik perdesi olmadığı için, işletme borçları ile şahsi borçlar arasında ayrım yapılamaz; hepsi murisin malvarlığının parçasıdır.

5.2. Limited şirket ortağının ölümü ve mirasçıların durumu

Limited şirketlerde ortağın ölümü halinde:

Ortağa ait paylar miras yoluyla geçer.
Şirket sözleşmesinde aksi düzenleme yoksa, mirasçılar şirket ortağı sıfatını kazanabilir.
Veya şirket sözleşmesindeki hükümler uyarınca mirasçılara bedel ödenerek payların devri sağlanabilir.

Borçlar yönünden:

Limited şirket, borçlarından kural olarak kendi malvarlığı ile sorumludur.
Ortaklar, ilke olarak şirket borçlarından dolayı üçüncü kişilere karşı sorumlu değildir; sadece taahhüt ettikleri sermaye borcunu yerine getirmekle yükümlüdür.
Ancak kamu borçlarında (vergi, SGK primleri gibi) ve bazı istisnai durumlarda, kanuni temsilciler ve ortakların sınırlı da olsa sorumluluğu söz konusu olabilir.

Muris, aynı zamanda şirketin müdürü veya kanuni temsilcisi ise, vergi borçları ve SGK prim borçları açısından şahsi sorumluluk doğmuş olabilir. Bu durumda, mirasçılar mirası reddetmezse, kanundan doğan bu sorumluluklar da tereke borcu kapsamında gündeme gelir.

5.3. Anonim şirket hissedarı murisin borçları

Anonim şirketlerde:

Pay sahipleri, şirket borçlarından doğrudan sorumlu değildir; sorumluluk sermaye koyma borcuyla sınırlıdır.
Murisin anonim şirket hissesi, mirasçılara geçer.

Burada murisin şahsi ticari borçları, kefaletleri ve kredi sözleşmelerinden doğan borçları ayrı; anonim şirketin tacir sıfatıyla üstlendiği borçlar ayrı değerlendirilir. Mirasçı:

Murisin şahsi borçlarından, mirası kabul ettiği ölçüde sorumlu olur.
Anonim şirket borçlarından ise kural olarak şahsi malvarlığıyla sorumlu olmaz; sadece pay sahibi sıfatıyla hak ve yükümlülükleri devralır.

5.4. Vergi, SGK ve kamu borçlarının mirasçılara etkisi

Murisin ticari faaliyetinden kaynaklanan:

Vergi borçları,
SGK prim borçları,
Belediyelere olan harç ve benzeri borçlar,
da tereke borçları arasındadır.

Mirasçılar, mirası reddetmedikleri takdirde:

Kamu borçları bakımından da sorumluluk üstlenmiş olurlar.
Kamu alacaklıları (vergi dairesi, SGK, belediye vb.) mirasçılar hakkında takip yapabilir.

Bu nedenle, ticari faaliyet yürütmüş ve ciddi kamu borçları bulunan murislerin miraslarında, mirasın reddi süresi ve resmi tasfiye imkanları özellikle önem taşır.

6. Mirasçıların Sorumluluğunu Sınırlama İmkanları

Ölenin kredi kartı borçları, kefaletleri ve ticari borçları karşısında mirasçılar tamamen çaresiz değildir. Hukukumuzda mirasçıya tanınan bir dizi koruma mekanizması vardır.

6.1. Mirasın reddi (reddi miras)

Mirasın reddi, mirasçının:

Murisin terekesini ve tüm borçlarını hiç kabul etmemesi,
Mirasçı sıfatından doğan tüm hak ve borçlardan çıkması,
anlamına gelir.

Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar:

Red süresi, kural olarak ölümü ve mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 3 aydır.
Red, sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla gerçekleşir.
Mirasın reddi halinde mirasçı, murisin kredi kartı borçları, kefaletleri ve ticari borçlarından tamamen kurtulur; alacaklılar sadece terekeye yönelebilir.

Borca batık tereke söz konusuysa, mirasın reddi özellikle önemlidir. Aksi halde mirasçı, terekeye giren mallar yetersizse, kendi malvarlığıyla bu borçları ödeme riskiyle karşı karşıya kalır.

6.2. Terekenin resmi tasfiyesi ve defter tutulması

Her zaman mirasın tamamen reddi amaçlanmayabilir. Mirasçı:

Bazı aktiflerin korunmasını,
Kendi sorumluluğunun tereke ile sınırlanmasını,
isteyebilir.

Bu durumda resmi tasfiye ve defter tutma müesseseleri devreye girer:

Mahkeme, terekenin defterini tutar, aktif ve pasifleri tespit eder.
Borçlar, tereke malvarlığından öncelikle ödenir.
Tasfiye sonunda artan değerler varsa mirasçılara geçer.

Bu yolla mirasçı, murisin kredi kartı borçları, kefaletleri ve ticari borçlarından kendi şahsi malvarlığıyla değil, tereke malvarlığıyla sınırlı şekilde sorumlu tutulur.

6.3. Zımni (örtülü) kabul ve reddin mümkün olmadığı haller

Bazı durumlarda mirasçı, mirası fiilen kabul etmiş sayılabilir. Örneğin:

Terekenin mallarını satma,
Miras payını devretme,
Terekenin tamamını benimsediğini gösteren davranışlar,

gibi hallerde, mirasın reddi ilerleyen süreçte mümkün olmayabilir. Bu nedenle, murisin ölümü sonrası özellikle borçlardan haberdar olduktan sonra, terekedeki mallar üzerinde tasarrufta bulunmadan önce hukuki durumun dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

7. Uygulamada Sık Karşılaşılan Senaryolar

Bu bölümde, ölenin kredi kartı borçları, kefaletleri ve ticari borçlarına ilişkin tipik durumları örnek senaryolarla açıklayalım.

7.1. Senaryo 1: Yüksek kredi kartı ve tüketici kredisi borcu olan memur

Muris, kamu görevlisi ve sabit maaşlı bir memur olsun. Hayattayken:

Birden fazla bankadan kredi kartı kullanmış,
İhtiyaç kredileri çekmiş,
Bir kısmını ödeyemeden vefat etmiş olsun.

Mirasçılar için tablo:

Bankalar, murisin vefatından sonra borç bakiyelerini hesaplar.
Tereke, çoğunlukla sınırlı malvarlığı ve yoğun kredi borçlarından oluşur.
Mirasçılar, terekenin borca batık olduğunu fark ederlerse, 3 aylık süre içinde mirasın reddi ihtimalini ciddi şekilde değerlendirmelidir.

Red yapılmadığı takdirde:

Bankalar mirasçılara icra takibi başlatabilir,
Mirasçıların maaş ve malvarlığına haciz uygulanabilir.

7.2. Senaryo 2: Küçük esnaf olan murisin çek ve senet borçları

Muris, veresiye satış yapan ve ticari çek kullanan bir esnaftır. Ölümünden sonra:

Piyasaya verdiği çekler dönmeye başlar,
Senet borçları icraya verir,
Vergi ve SGK prim borçları da birikir.

Mirasçılar, sadece dükkândaki malları ve bir miktar tahsil edilemeyen alacakları devraldıklarını düşünürken, alacaklılardan gelen takiplerle karşılaşabilirler. Terekenin aktif-pasif dengesine bakılmalı; borçlar malvarlığından fazla ise:

Mirasın reddi,
Olmadı, resmi tasfiye yolları düşünülmelidir.

7.3. Senaryo 3: Aile bireyi için kefil olan muris

Muris, bir aile ferdinin çektiği konut kredisine müteselsil kefil olmuştur. Asıl borçlu düzenli ödeme yapmamış, borç birikmiştir. Murisin vefatı sonrası:

Banka, asıl borçluya ve kefil mirasçılarına birlikte icra takibi başlatabilir.
Mirasçılar, kefalet borcunun varlığını ölüm sonrası bankadan gelen yazılarla öğrenebilir.

Mirasçı mirası reddetmemişse, banka murisin kefalet borcu nedeniyle mirasçılardan da tahsil yoluna gidebilir. Mirasçı borcu öderse, asıl borçluya rücu hakkı doğar; ancak asıl borçlunun ödeme gücü yoksa bu hak kağıt üzerinde kalabilir.

8. Mirasçılar İçin Pratik Öneriler ve Dikkat Edilecek Hususlar

Ölenin kredi kartı borçları, kefaletleri ve ticari borçlarıyla karşı karşıya kalan mirasçılar için bazı pratik öneriler şöyle sıralanabilir:

8.1. Terekenin durumunu hızlıca tespit edin

Bankalardan muris adına kayıtlı hesap ve kredi bilgilerini isteyin.
E-Devlet ve UYAP Vatandaş portalı üzerinden muris adına açılmış icra takipleri, davalar ve kamu borçlarını kontrol edin.
Murisin ticari faaliyet yürüttüğü yerlerde (vergi dairesi, esnaf odası, ticaret sicili vb.) sorgulama yapın.

8.2. Borca batıklık ihtimalinde acele karar vermeyin ama süreyi kaçırmayın

Borçların, tereke malvarlığından açıkça fazla olduğu görülüyorsa, mirasın reddi ciddi bir opsiyondur.
Ancak üç aylık süre geçirilirse, sonradan ortaya çıkan borçlar karşısında mirası reddetmek çoğu zaman mümkün olmaz.
Bu nedenle, bilgi toplama ve durum analizi süreye yayılmadan yapılmalıdır.

8.3. Bankalarla uzlaşma ve yapılandırma imkanlarını değerlendirin

Her ne kadar mirasın reddi en radikal çözüm olsa da, bazı durumlarda:

Tereke borca batık değilse,
Mirasçılar murisin taşınmazlarını ve ticari işletmesini devralmak istiyorsa,
bankalarla borcun yapılandırılması, faizlerin silinmesi veya makul bir ödeme planı üzerinde uzlaşılması da düşünülebilir.

8.4. Kefaletler ve ticari borçlar için uzman desteği alın

Kefalet sözleşmeleri ve ticari borçlar, çoğu zaman teknik ayrıntılar barındırır. Örneğin:

Kefaletin geçerlilik şartları,
Eş rızası gerekliliği,
Tacir sıfatının etkisi,
Şirket borcu ile kişisel borç ayrımı,
gibi noktalar, tek başına mirasçı tarafından değerlendirildiğinde hata riskini artırır.

Bir avukat desteğiyle:

Hangi borçların murise, hangilerinin şirkete ait olduğu,
Kefaletin geçerli olup olmadığı,
Sorumluluğun ne ölçüde mirasçılara geçtiği,
daha sağlıklı şekilde ortaya konabilir.

8.5. Mirasçılar arası anlaşma ve iç ilişki

Birden fazla mirasçının bulunduğu hallerde:

Borçların kim tarafından nasıl ödeneceği,
Terekenin hangi şartlarla paylaşılacağı,
Kimin mirastan feragat edeceği, kimin edeceği,

konularında yazılı bir aile içi protokol yapılması, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltabilir. Özellikle yüksek borçlu tereke dosyalarında, iç ilişkiyi düzenleyen sözleşmeler pratik bir çözümdür.

9. Sonuç: Ölenin Borçları Kader Değildir, Hukuki Haklarınızı Kullanın

Ölenin kredi kartı borçları, kefalet borçları ve ticari borçları, mirasçıların omzuna bir anda yük gibi binebilir. Ancak Türk miras hukuku sistemi, mirasçıyı korumak için:

Mirasın reddi,
Terekenin resmi tasfiyesi,
Defter tutulması,
İç ilişkide rücu hakları,

gibi pek çok hukuki araç sunmaktadır.