Noterlerin Hukuki Sorumluluğu ve Tazminat Davaları
Giriş
Noterler, kamu adına hukuki güvenliği sağlamak ve resmi işlemleri doğrulamakla görevli kamu görevlileridir. 1512 sayılı Noterlik Kanunu uyarınca noterlerin asli görevi; hukuki işlemlerin geçerliliğini, belgelerin doğruluğunu ve tarafların iradelerinin hukuka uygunluğunu garanti altına almaktır. Ancak noterlerin görevlerini ihmal etmeleri veya kanuna aykırı işlem yapmaları durumunda, hukuki sorumlulukları ve tazminat yükümlülükleri gündeme gelebilir.
Bu makalede noterlerin hukuki sorumluluğu, hangi durumlarda tazminat davası açılabileceği, sorumluluğun kapsamı, Yargıtay kararları ve uygulamadaki sorunlar ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Noterlerin Hukuki Statüsü
Noterler, devlet adına işlem yapma yetkisi olan kamu görevlileridir. Ancak noterlik kurumu bir kamu hizmeti olmakla birlikte, noterler bağımsız çalışan serbest meslek mensuplarıdır. Yaptıkları işlemler resmi belge niteliği taşır ve bu belgeler kesin delil kabul edilir.
Noterlik Kanunu m.1 uyarınca noterler, hukuki güvenliği sağlamak ve kanunların öngördüğü işlemleri yapmakla yükümlüdür. Dolayısıyla noter, hem devlete karşı kamu görevlisi sorumluluğu taşır hem de işlem taraflarına karşı özel hukuki sorumluluk doğurabilir.
2. Noterlerin Hukuki Sorumluluğu
Noterlerin sorumluluğu, Noterlik Kanunu m.162 ve devamında düzenlenmiştir.
m.162: “Noter, kusuruyla bir kimseye zarar verirse, zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Noter, yanında çalışan memur ve katiplerin kusurlarından da sorumludur.”
Bu maddeye göre noter:
-
Kendi kusuruyla verdiği zararlardan,
-
Çalışanlarının hatalarından,
-
Görevini yaparken ihmal veya dikkatsizlik sonucu oluşan zararlar nedeniyle sorumludur.
3. Noterlerin Sorumluluk Halleri
3.1. Sahte Evrak Düzenlenmesi
Noterin belge düzenlerken tarafların kimlik ve yetkilerini kontrol etme yükümlülüğü vardır. Sahte kimlik veya belgelerle yapılan işlemlerden dolayı noterin kusuru varsa tazminat sorumluluğu doğar.
3.2. Usulsüz Satış ve Vekalet İşlemleri
Taşınmaz satışına ilişkin vekaletnamelerde yetki sınırlarını kontrol etmeyen veya gerekli incelemeyi yapmayan noter sorumlu tutulur.
3.3. Vasiyetname ve Miras İşlemleri
Vasiyetnamenin usule uygun düzenlenmemesi, mirasçıların hak kaybına uğramasına yol açabilir. Bu durumda noter tazminat sorumluluğu ile karşılaşabilir.
3.4. Dikkatsizlik ve İhmal
Noter, işlemleri dikkatli yürütmek ve tarafları bilgilendirmek zorundadır. İhmali davranışlar tazminat davasına sebep olur.
Örneğin, yanlış tarih, eksik imza, hatalı kimlik bilgisi noter sorumluluğunu doğurur.
4. Noterlerin Tazminat Sorumluluğu
Noterlik Kanunu m.162’ye göre:
-
Zarar gören kişi, notere karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
-
Noter, kusurlu olduğu ölçüde zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
-
Noterlerin sorumluluğu için kusur aranır, yani noter kusursuz olduğunu ispatlayabilirse sorumlu tutulmaz.
5. Devletin Sorumluluğu ve Rücu
Noterlik Kanunu m.162/2:
Noterlerin mesleki sorumluluğundan dolayı açılan davalarda, zarar devlet tarafından ödenebilir. Devlet, ödemeyi yaptıktan sonra kusurlu notere rücu eder.
Bu durum, noterlik işlemlerinin kamu hizmeti niteliğini vurgulamaktadır.
6. Noterlik Sigortası
Noterler, meydana gelebilecek zararların tazmini için zorunlu mesleki sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Noterlik Kanunu m.162’ye eklenen hüküm uyarınca, sigorta şirketi noter kusurundan kaynaklanan zararları teminat altına alır.
7. Noter Aleyhine Açılabilecek Davalar
Noterlerin sorumluluğu nedeniyle açılabilecek davalar:
-
Maddi Tazminat Davası: Sahte vekalet veya hatalı işlem sonucu uğranan maddi zararın giderilmesi.
-
Manevi Tazminat Davası: Noter kusuru nedeniyle kişilik haklarının zedelenmesi.
-
Sorumluluk Davası: Zararın devlet tarafından ödendiği durumlarda rücu davası.
8. Noter Sorumluluğu İçin İspat
Noter aleyhine açılacak davalarda davacı:
-
Zararın varlığını,
-
Zararın noter işlemiyle bağlantısını,
-
Noterin kusurlu davranışını ispat etmelidir.
Bilirkişi raporları, işlem kayıtları ve tanık beyanları davada önemli delil teşkil eder.
9. Zamanaşımı Süresi
Noterlik Kanunu’nda özel bir zamanaşımı süresi belirtilmemiştir. Bu nedenle TBK m.72 uygulanır:
-
Zararı ve faili öğrenmeden itibaren 2 yıl,
-
Her halde 10 yıl içinde dava açılmalıdır.
10. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
-
Noterlerin tarafları yeterince bilgilendirmemesi.
-
Sahte evrakların dikkatli incelenmemesi.
-
Bilirkişi raporlarındaki çelişkiler nedeniyle uzun yargılama süreçleri.
-
Tazminat miktarlarının düşük belirlenmesi.
Sonuç
Noterler, kamu hizmeti niteliğinde görev yapmaları nedeniyle büyük bir sorumluluk taşır. Noterlik Kanunu, noterlerin hem kendi kusurlarından hem de çalışanlarının kusurlarından doğan zararlardan sorumlu olduğunu açıkça düzenlemiştir. Sahte evraklar, usulsüz vekaletnameler ve dikkatsizlik gibi durumlar noter aleyhine tazminat davalarına yol açabilir.
Yargıtay kararları, noterlerin özen borcunu ihlal etmeleri halinde sorumluluklarının kaçınılmaz olduğunu vurgulamaktadır. Zarar gören kişilerin haklarını koruyabilmeleri için noter işlemlerinde dikkatli olmaları ve gerektiğinde tazminat davası açmaları önemlidir.
About Post Author
