Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) Hangi Hallerde Geçerlidir?
1. Giriş: “Mirastan Men” Gerçekten Mümkün mü?
Uygulamada sıkça “çocuğumu mirastan men edeceğim” veya “mirasçılıktan çıkaracağım” şeklinde beyanlarla karşılaşılır. Ancak Türk miras hukukunda mirasçılıktan çıkarma (ıskat), her istenildiğinde uygulanabilecek serbest bir tasarruf değildir. Kanun, özellikle saklı paylı mirasçıları koruma altına almıştır. Bu nedenle ıskat yalnızca kanunda sayılan sınırlı hallerde ve belirli şartlarla geçerli olur.
Mirasçılıktan çıkarma, miras bırakanın tek taraflı iradesiyle (çoğunlukla vasiyetname ile) saklı paylı mirasçının miras hakkını tamamen veya kısmen ortadan kaldırmasıdır. Ancak bu işlem sıkı bir yargısal denetime tabidir.
2. Iskatın Hukuki Dayanağı
Mirasçılıktan çıkarma, Türk Medeni Kanunu m. 510 ve devamında düzenlenmiştir.
Kanuna göre miras bırakan, saklı paylı mirasçısını ancak:
-
Kanunda belirtilen sebeplerden biri mevcutsa,
-
Bu sebebi vasiyetnamesinde açıkça belirtirse,
-
Ve sebep gerçek ve ispatlanabilir nitelikteyse
mirasçılıktan çıkarabilir.
3. Iskat Türleri: Cezai Iskat ve Koruyucu Iskat
Uygulamada ıskat iki temel şekilde değerlendirilir:
-
Cezai Iskat (TMK 510): Mirasçının kusurlu davranışı nedeniyle mirastan çıkarılması.
-
Koruyucu Iskat (TMK 513): Mirasçının borçları ve savurganlığı nedeniyle, saklı payın belirli şekilde korunması amacıyla yapılan düzenleme (uygulamada daha sınırlıdır).
Bu yazıda ağırlıklı olarak cezai ıskat ele alınmaktadır.
4. Cezai Iskat Sebepleri Nelerdir?
TMK’ya göre miras bırakan, saklı paylı mirasçısını ancak şu hallerde mirasçılıktan çıkarabilir:
a) Miras Bırakana veya Yakınlarına Karşı Ağır Suç İşleme
Mirasçı, miras bırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ıskat sebebi oluşur.
Burada “ağır suç” kavramı somut olayın niteliğine göre değerlendirilir. Kasten yaralama, öldürmeye teşebbüs, ağır tehdit, cinsel saldırı gibi fiiller tipik örneklerdir.
b) Miras Bırakana veya Ailesine Karşı Aile Hukukundan Doğan Yükümlülükleri Ağır Şekilde İhlal
Mirasçının bakım yükümlülüğünü yerine getirmemesi, uzun süreli terk, ağır hakaret ve aile bağlarını koparacak düzeyde davranışlar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Burada ölçüt “ağır ihlal”dir; basit aile içi tartışmalar ıskat için yeterli sayılmaz.
5. Iskatın Geçerli Olması İçin Şartlar
Iskatın geçerli sayılabilmesi için üç temel şart öne çıkar:
-
Şekil şartı: Iskat, mutlaka vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarrufla yapılmalıdır.
-
Sebebin açıkça yazılması: Miras bırakan, hangi nedenle ıskat ettiğini vasiyetnamede somut şekilde belirtmelidir.
-
Sebebin gerçekliği: İleri sürülen sebep gerçekte yoksa veya ispatlanamazsa ıskat geçersiz olur.
Özellikle “sebebin yazılmaması” uygulamada en sık görülen geçersizlik nedenidir.
6. Iskat Edilen Mirasçının Payı Ne Olur?
Iskat geçerli ise, mirasçının saklı payı dahil miras hakkı ortadan kalkar. Bu pay, kural olarak ıskat edilen mirasçının altsoyuna geçer.
Örneğin çocuk ıskat edilmişse, onun çocukları (torunlar) saklı pay hakkını talep edebilir. Bu düzenleme, ıskatın “tüm soy hattını cezalandırmaması” amacıyla getirilmiştir.
7. Iskat Her Zaman Tamamen Mirastan Çıkarma mıdır?
Cezai ıskat genellikle mirasçının miras hakkını tamamen kaldırır. Ancak miras bırakan, saklı payı tamamen kaldırmadan da belirli tasarruflarla mirasçının payını azaltabilir. Bu durumda tenkis ve saklı pay dengesi yeniden gündeme gelir.
8. Iskatın İptali Davası (Iskata İtiraz)
Iskat edilen mirasçı, ıskatın iptali için dava açabilir. Bu davada temel iddia şudur:
-
İleri sürülen ıskat sebebi gerçeğe aykırıdır veya ispatlanamaz.
Iskatın iptali davasında ispat yükü çoğu zaman davalı tarafta (ıskatı savunan mirasçılarda) somut delillerle ortaya konulmalıdır. Çünkü miras bırakanın iddiasının doğruluğu yargısal denetime tabi olacaktır.
9. Deliller: Iskat Sebebi Nasıl İspatlanır?
Iskat sebebinin ispatında şu deliller öne çıkar:
-
Ceza mahkemesi kararları, soruşturma dosyaları
-
Uzaklaştırma kararları, aile mahkemesi dosyaları
-
Hastane raporları (şiddet iddiası gibi durumlarda)
-
Tanık beyanları
-
Yazışmalar (WhatsApp, SMS, e-posta)
Burada önemli olan, ıskat sebebinin somut ve inandırıcı delillerle desteklenmesidir.
10. Iskat – Tenkis – Vasiyetnamenin İptali Ayrımı
Uygulamada ıskat çoğu zaman şu kurumlarla karıştırılır:
-
Tenkis davası: Saklı pay ihlali varsa açılır, tasarrufu tamamen ortadan kaldırmaz.
-
Vasiyetnamenin iptali: Ehliyetsizlik veya irade fesadı varsa gündeme gelir.
-
Iskat: Saklı paylı mirasçının miras hakkını kaldırmayı hedefler; ancak yalnızca kanuni sebeplerle.
Bu ayrımı doğru kurmak, dava stratejisini belirler.
11. En Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada ıskatla ilgili sık yapılan hatalar şunlardır:
-
“Sebepsiz mirastan men” yapılabileceği düşüncesi
-
Vasiyetnamede ıskat sebebinin hiç yazılmaması veya muğlak yazılması
-
Basit aile içi tartışmaların “ağır ihlal” sayılması
-
Ceza dosyası olmadan ağır suç iddiasına dayanılması
Bu hatalar, ıskatın iptaline yol açabilir.
12. Sonuç: Iskat İstisnai Bir Kurumdur
Mirasçılıktan çıkarma (ıskat), Türk hukukunda istisnai bir kurumdur ve saklı paylı mirasçıları koruyan sistem nedeniyle sıkı şartlara bağlanmıştır. Miras bırakanın her hoşnutsuzluk halinde mirasçıyı mirastan tamamen çıkarabilmesi mümkün değildir.
Iskatın geçerli olabilmesi için kanuni sebep bulunmalı, vasiyetnamede açıkça yazılmalı ve ispatlanabilir olmalıdır. Aksi halde ıskat, iptal davası ile ortadan kaldırılabilir ve saklı pay yeniden gündeme gelir.
Bu nedenle ıskat işlemleri hem vasiyetname düzenleme aşamasında hem de olası dava süreçlerinde uzmanlık gerektiren teknik bir miras hukuku alanıdır.
About Post Author
