Malulen Emeklilik
1. Giriş
Malulen emeklilik, çalışma hayatı boyunca sigortalı olarak çalışan bireylerin, sağlık durumlarındaki ağır bozulmalar nedeniyle çalışma gücünü önemli ölçüde kaybetmesi sonucunda sosyal güvenlik sisteminin sağladığı bir gelir güvencesidir.
Türkiye’de malulen emeklilik, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na dayanır ve sigortalıların sosyal risklere karşı korunmasını amaçlar.
Bu süreç, yalnızca tıbbi değerlendirmeyi değil, aynı zamanda idari ve hukuki bir denetimi de içerir. SGK tarafından yapılan red işlemleri, çoğu zaman sağlık kurul raporlarının farklı yorumlanmasından kaynaklanmakta ve bu durum sıklıkla itiraz ve dava süreçlerine konu olmaktadır.
2. Malulen Emeklilik Nedir?
Malulen emeklilik, sigortalının çalışma gücünün en az %60’ını kaybetmesi durumunda, SGK tarafından bağlanan emekli aylığıdır.
Kanuna göre bu durum, maluliyet tespiti ile belirlenir ve maluliyetin sigortalı olduktan sonra ortaya çıkması gerekir.
Yani doğuştan gelen hastalıklar, sigorta başlangıcından önce mevcut olup ilerleyici nitelikte olmayan durumlar genellikle malulen emekliliğe esas alınmaz.
Ancak sigortalı olduktan sonra ortaya çıkan ve çalışma gücünü ciddi şekilde sınırlayan rahatsızlıklar, malulen emeklilik hakkı doğurur.
3. Malulen Emekliliğin Hukuki Dayanakları
Malulen emekliliğin yasal çerçevesi aşağıdaki düzenlemelerle çizilmiştir:
-
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m. 25, 26, 27, 28)
-
Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği
-
SGK Genelgeleri ve Sağlık Kurulu Talimatları
-
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve 21. Hukuk Dairesi kararları
Bu hükümler, kimlerin malul sayılacağını, hangi hastalıkların kapsamda değerlendirileceğini ve hangi belgelerin isteneceğini düzenler.
4. Malulen Emeklilik Şartları
a. Sigortalılık Süresi
Malulen emeklilik için sigortalının en az 10 yıl sigortalı olması gerekir.
Ancak 1800 gün prim şartını doldurmuş ve başkasının bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılarda 10 yıl şartı aranmaz.
b. Prim Gün Sayısı
Malullük aylığı bağlanabilmesi için en az 1800 prim günü bulunmalıdır.
Bu primler uzun vadeli sigorta kollarına (malullük, yaşlılık, ölüm) ait olmalıdır.
c. Sağlık Kurulu Raporu ve Çalışma Gücü Kaybı
Maluliyet oranı en az %60 olmalıdır.
Bu oran, SGK tarafından yetkilendirilen hastanelerden alınan sağlık kurulu raporu ve SGK Sağlık Kurulu kararıyla kesinleşir.
d. Malullük Halinin Sigorta Sonrası Ortaya Çıkması
Hastalık veya engellilik hali sigortalı olduktan sonra başlamalıdır.
Bu noktada Yargıtay, sigortalı olduktan sonra ilerleyen hastalıkları da malullük kapsamında değerlendirmektedir.
Yargıtay 21. HD, 2017/3401 E., 2018/5676 K.
“Sigorta başlangıcından sonra ilerleyici nitelikte seyreden hastalığın maluliyet doğurması halinde, sigortalının malul sayılması gerekir.”
5. Malulen Emeklilik Rapor Süreci
1. Başvuru
Sigortalı, ikamet ettiği ildeki Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne başvurarak malulen emeklilik talebinde bulunur.
SGK başvuruyu aldıktan sonra, kişiyi yetkili hastaneye sevk eder.
2. Sağlık Kurulu Muayenesi
Yetkili hastane, sigortalının tüm tıbbi geçmişini, laboratuvar ve görüntüleme sonuçlarını değerlendirir.
Sonrasında, “çalışma gücü kaybı oranı” belirlenir.
3. SGK Sağlık Kurulu İncelemesi
Hastaneden alınan rapor, SGK Merkez Sağlık Kurulu’na gönderilir.
Bu kurul, raporun mevzuata uygun olup olmadığını denetler ve “malul sayılır / sayılmaz” şeklinde karar verir.
4. Sonuçlandırma
Karar olumlu ise sigortalıya malullük aylığı bağlanır;
olumsuz ise red kararı bildirilir. Red halinde sigortalı itiraz hakkına sahiptir.
6. Malullük Aylığı Hesaplama
Malullük aylığı, sigortalının prim gün sayısı, prime esas kazanç tutarı ve sigortalılık süresine göre hesaplanır.
Formül olarak:
Aylık = Ortalama Aylık Kazanç × Aylık Bağlama Oranı
Aylık bağlama oranı, prim gün sayısına göre değişir.
En az 1800 günü olan sigortalılarda genellikle %40-50 arası bir oran uygulanır.
Ek olarak, sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişiler varsa %10 aile yardımı yapılabilir.
7. SGK Red Kararı Halinde İtiraz Süreci
SGK, çoğu zaman hastalık oranının %60’ın altında olduğuna veya malullük halinin sigorta öncesi başladığına dayanarak red kararı verir.
Bu durumda izlenecek yol şöyledir:
1. İtiraz Komisyonuna Başvuru
Red kararına karşı 60 gün içinde SGK’nın Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz edilebilir.
İtiraz dilekçesi, raporun usulüne uygun olmadığını veya hastalığın ağırlaştığını gösterebilir.
2. Yeniden Sağlık Kurulu İncelemesi
SGK, yeni bir hastaneye sevk verebilir veya dosyayı doğrudan Yüksek Sağlık Kurulu’na gönderir.
Yüksek Kurul kararı kesin idari karardır.
3. Yargı Yolu (Dava Açılması)
Yüksek Sağlık Kurulu kararı da olumsuz olursa, artık yargı yolu açıktır.
Sigortalı, SGK’ya karşı Sosyal Güvenlik Kurumu aleyhine dava açabilir.
8. Yargıtay Kararları Işığında Malulen Emeklilik
Yargıtay içtihatları, malulen emeklilik davalarında sigortalı lehine önemli yorumlar getirmiştir.
Yargıtay 21. HD, 2019/4830 E., 2020/1109 K.
“Sigorta başlangıcından sonra ortaya çıkan, ilerleyici ve tedaviye rağmen işgücü kaybına yol açan hastalıklar maluliyet kapsamında değerlendirilmelidir.”
Yargıtay 10. HD, 2016/2878 E., 2017/4179 K.
“SGK sağlık kurulu raporlarının yetersizliği halinde mahkeme, adli tıp veya üniversite hastanelerinden yeni bilirkişi raporu almalıdır.”
Bu kararlar, davalarda bilirkişi incelemesinin önemini ve SGK raporlarının mutlak kabul edilmemesi gerektiğini vurgular.
9. Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
-
Rapor alınan hastanenin SGK tarafından yetkili olmaması
-
Hastalığın yeterince belgelenmemesi (tıbbi epikriz eksikliği)
-
Malullük oranı düşük çıksa dahi itiraz edilmemesi
-
Rapor tarihinin sigorta başlangıcından önceki bulgularla karıştırılması
Bu hatalar, çoğu zaman hak kaybına neden olur. Özellikle itiraz süresi kaçırıldığında, dava açma imkânı sınırlanabilir.
10. Red Kararına Karşı Dava Süreci
a. Yetkili ve Görevli Mahkeme
Malulen emeklilik davaları, İş Mahkemelerinde görülür.
Görevli mahkeme, sigortalının ikametgahının bulunduğu yer İş Mahkemesidir.
b. Dava Dilekçesi ve Deliller
Dava dilekçesinde şu hususlar açıkça belirtilmelidir:
-
SGK kararının tarih ve numarası
-
Malullüğe ilişkin hastalık tanısı
-
Sağlık kurulu raporu örnekleri
-
İtiraz dilekçesi ve reddi
-
Tedavi belgeleri, epikriz, MR, biyopsi raporları
c. Bilirkişi İncelemesi
Mahkeme, davacıyı Adli Tıp Kurumu veya Üniversite Hastanesi Sağlık Kurulu’na sevk eder.
Buradan alınan yeni rapor, davanın seyrini belirler.
Eğer bu rapor SGK’nın kararını çürütürse, mahkeme malulen emeklilik hakkının tanınmasına karar verir.
11. Örnek Olay Analizi
Bir örnek üzerinden inceleyelim:
Davacı, 2008 yılında sigortalı olmuş ve 2020 yılında kronik böbrek yetmezliği tanısı konmuştur.
SGK raporunda %55 oran verilmiş, bu nedenle malul sayılmamıştır.
Davacı, Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz etmiş, sonuç yine olumsuz olmuştur.
İş Mahkemesinde açılan davada Adli Tıp Kurumu, “%70 oranında işgücü kaybı” belirlemiştir.
Mahkeme, SGK kararını iptal etmiş ve davacının malulen emekliliğe hak kazandığına hükmetmiştir.
(Kaynak: Yargıtay 21. HD, 2021/2556 E., 2022/1183 K.)
Bu örnek, adli bilirkişi raporunun ne kadar belirleyici olabileceğini göstermektedir.
12. Sonuç ve Değerlendirme
Malulen emeklilik, sosyal güvenlik hukukunun en hassas alanlarından biridir.
Sigortalının yaşam kalitesi ve geçim güvencesi doğrudan bu sürece bağlıdır.
SGK’nın idari red kararları, tıbbi değerlendirmelerin farklı yorumlanmasından kaynaklanabilir. Bu nedenle itiraz ve dava yolları, sigortalının anayasal hakkıdır.
Uygulamada, avukat desteğiyle hazırlanan detaylı tıbbi ve hukuki dosyalar, red kararlarının büyük bölümünde tersine çevrilebilmektedir.
Bu nedenle, malulen emeklilik talebinde bulunan kişilerin, hak kaybı yaşamamak adına süreci bilinçli yürütmeleri ve uzman hukuki destek almaları büyük önem taşır.
About Post Author
