Kasten Öldürmenin Daha Ağır Cezayı Gerektiren Nitelikli Hali Olarak: Tasarlama

Yaşam hakkı; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde (AİHS) ve pek çok ulusal ile uluslararası metinde güvence altına alınan, insanın en temel ve vazgeçilmez hakkıdır. Türk Ceza Kanunu (TCK) da yaşam hakkının ihlalini ağır yaptırımlara bağlayarak bu koruma alanını somutlaştırmıştır. Bu bağlamda, TCK’nın 81. maddesinde düzenlenen “Kasten Öldürme” suçu, doğrudan yaşam hakkını koruma gayesine hizmet eder. Kanun’un 82. maddesinde ise bu suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri sayılmış olup; bu hallerin başında, suçun tasarlayarak (taammüden) işlenmesi gelmektedir.

Yargıtay İçtihatları Işığında Tasarlama

Yargıtay, bir olayda tasarlamanın varlığını tespit ederken belirli kriterlerin kümülatif (bir arada) bulunmasını aramaktadır. Bu kriterler; failin eylemi gerçekleştirmeye koşulsuz olarak karar vermesi, karar ile icra arasında makul bir sürenin geçmesi, failin bu süre zarfında kararında sebat etmesi ve eylemi belirli bir plan dahilinde gerçekleştirmisidir. Yargıtay, tasarlamanın mahiyetine ilişkin değerlendirmelerinde somut olayın özelliklerine göre bazen “soğukkanlılık” bazen de “plan kurma” teorisinden faydalanmaktadır.

Tasarlamaya İlişkin Doktrindeki Teoriler

Tasarlamanın içeriğine dair doktrinde öne çıkan iki ana görüş mevcuttur:

• Plan Kurma Teorisi: Bu teoriye göre fail; suç işleme kararı ile fiilin icrası arasında geçen sürede suçun yerini, zamanını, işleniş biçimini ve kullanılacak araçları belirlemişse tasarlama mevcuttur. Burada odak noktası, suçun hazırlığındaki sistematik planlamadır.

• Soğukkanlılık Teorisi: Bu görüşe göre fail, suç işleme kararından dönmeksizin geçen sürede ruhi bir sükunete ermiş ve eylemini soğukkanlılıkla icra etmişse tasarlama vardır. Failin eylemi gerçekleştirirken duyduğu hissizlik ve kararlılık, ondaki “subjektif tehlikeliliği” ve ruhsal kötülüğü simgeler.

Teorik Ayrımın Uygulamadaki Hukuki Önemi

Teoriler arasındaki tercih, özellikle Haksız Tahrik (TCK m. 29) hükümlerinin uygulanabilirliği noktasında kritik önem arz eder:

1. Plan Kurma Teorisi esas alındığında; failin bir plan yapması, olay öncesindeki haksız fiilin yarattığı hiddet veya elemin devam etmesine engel değildir. Dolayısıyla tasarlama ile haksız tahrik hükümleri bir arada uygulanabilir.

2. Soğukkanlılık Teorisi esas alındığında ise; failin ulaştığı sükunet hali ile haksız tahrikin gerektirdiği “hiddet ve şiddetli elem” hali birbiriyle çelişir. Bu iki ruh hali aynı anda bulunamayacağı için, soğukkanlılık teorisinin kabulü durumunda haksız tahrik indirimi uygulanması hukuken mümkün olmayacaktır.

Yaptırım: Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası

Kasten öldürme suçunun temel şeklinde (m. 81) fail, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak suçun, m. 82’de düzenlenen tasarlama gibi nitelikli hallerle işlenmesi durumunda ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına dönüşür. Bu iki ceza türü arasında; infaz rejimi, hücre hapsi süresi, sosyal haklar ve koşullu salıverilme süreleri bakımından hükümlü aleyhine ciddi farklar bulunmaktadır.