Kanada Vatandaşlık Yasası Çifte Vatandaşlığa İzin Verir mi?

Giriş

Küreselleşme ile birlikte bireylerin birden fazla ülke ile bağ kurma eğilimi artmış, bu durum çifte vatandaşlık (dual citizenship) olgusunu hem hukuki hem de toplumsal açıdan daha önemli hale getirmiştir. Kanada, göçmen dostu politikaları ve kapsayıcı vatandaşlık uygulamaları ile dikkat çeken ülkelerden biridir. Peki, Kanada vatandaşlık hukuku çifte vatandaşlığa nasıl bakmaktadır? Kanada’da hem vatandaşlık başvurusunda bulunanlar hem de mevcut vatandaşlar için çifte vatandaşlık hakkı hukuken mümkün müdür?

1. Tanım: Çifte Vatandaşlık Nedir?

Çifte vatandaşlık, bir bireyin aynı anda iki farklı ülkenin vatandaşı olması anlamına gelir. Bu durum, bireyin her iki ülkeye karşı hak ve yükümlülüklerinin bulunduğu anlamına gelir. Ancak her ülkenin kendi vatandaşlık yasaları olduğundan, çifte vatandaşlık hakkının tanınması, ülkesel mevzuatlara göre farklılık gösterir.

2. Kanada Vatandaşlık Yasası’nın Çifte Vatandaşlığa Yaklaşımı

Kanada’da vatandaşlık meseleleri, esasen Citizenship Act (Kanada Vatandaşlık Yasası) çerçevesinde düzenlenmektedir. Mevcut yasa, bireylerin başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmasının Kanada vatandaşlığını otomatik olarak kaybettirmeyeceğini açıkça düzenlemektedir.

Kanada, çifte vatandaşlığı kabul eden ülkeler arasında yer almaktadır. Bu kapsamda:

• Kanada vatandaşı olan bir birey, başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanabilir.

• Başka bir ülkenin vatandaşı olan bir kişi, Kanada vatandaşlığına başvurduğunda önceki vatandaşlığından çıkmak zorunda değildir.

Hukuki Dayanak:
Kanada Vatandaşlık Yasası, 1977 yılında yapılan reformlarla birlikte “tek vatandaşlık” zorunluluğunu kaldırmış ve çifte vatandaşlığı tanıyan bir yapıya geçmiştir. 2015 yılında yürürlüğe giren reformlarla birlikte vatandaşlık iptali, yalnızca ciddi suçlar ve dolandırıcılıkla alınmışsa gündeme gelebilmektedir. Dolayısıyla, çifte vatandaşlık, başlı başına bir iptal sebebi değildir.

3. Kanada’da Doğumla ve Sonradan Vatandaş Olanlar Açısından Durum

a. Kanada’da Doğumla Vatandaş Olanlar (Jus soli):
Kanada’da doğan her birey, ebeveynlerinin vatandaşlık statüsüne bakılmaksızın Kanada vatandaşı olur. Bu kişi aynı zamanda ebeveynlerinin vatandaşı olduğu ülkeden de vatandaşlık alıyorsa, doğuştan çifte vatandaş sayılır.

b. Göçmenlik Yoluyla Vatandaşlık Kazananlar:
Bir kişi başka bir ülkenin vatandaşı iken Kanada’da göçmen statüsüyle yaşayıp, gerekli şartları sağladıktan sonra vatandaşlığa başvurursa, önceki vatandaşlığından çıkmak zorunda değildir. Bu kişi çifte vatandaş olur.

4. Çifte Vatandaşlığın Uygulamada Getirdiği Hukuki Sonuçlar

a) Haklar

• İki ülkede de pasaport alma hakkı

• İki ülkede mülk edinme ve yatırım yapma hakkı

• Eğitim ve sağlık gibi sosyal hizmetlerden yararlanma

• İki ülkede seçimlerde oy kullanma (ülkelere göre değişken)

b) Yükümlülükler

• Vergi yükümlülükleri: Kanada, ikamet bazlı vergilendirme yaptığı için, yalnızca Kanada’da ikamet eden kişiler gelir vergisine tabidir. Ancak çifte vatandaşlığın olduğu ülkede küresel gelir üzerinden vergilendirme yapılıyorsa, çifte vergilendirme anlaşmaları önem arz eder.

• Askerlik yükümlülüğü: Kanada’da zorunlu askerlik yoktur; ancak bireyin ikinci vatandaş olduğu ülkede zorunlu askerlik varsa, bu yükümlülük geçerli olabilir.

• Çifte vatandaşlığa sahip bireyin iki ülke arasında diplomatik koruma taleplerinde belirsizlik oluşabilir.

5. Diğer Ülkelerin Kanada’nın Bu Politikasıyla Uyumu

Her ülke Kanada gibi çifte vatandaşlığı kabul etmemektedir. Örneğin, Almanya, Hindistan, Çin gibi ülkeler tek vatandaşlık ilkesini benimseyerek Kanada vatandaşlığı alınması durumunda kendi vatandaşlıklarını sona erdirirler. Bu nedenle bireylerin hem Kanada hem de doğduğu ülkenin vatandaşlık rejimini incelemesi gerekir.

6. Kanada Devleti Nezdinde Olası Riskler

Kanada, vatandaşlık başvurularında kişilerin çifte vatandaşlığını genellikle bir sorun olarak görmez. Ancak;

• Eğer kişi, vatandaşlık başvurusunda yalan beyanda bulunmuşsa,

• Terör, savaş suçu gibi sebeplerle vatandaşlık kazanmışsa,
  vatandaşlık iptaline gidilebilir.

Ayrıca, gizli çifte vatandaşlık (dual nationality beyan edilmemesi) durumlarında güvenlik soruşturmaları ciddi sonuçlar doğurabilir.

7. Yargı Kararlarında Çifte Vatandaşlık

Kanada Federal Mahkemeleri, çifte vatandaşlığa dair uyuşmazlıklarda temel hak ve özgürlükleri gözeterek karar vermektedir. Örneğin, bir kişinin başka bir ülkenin vatandaşlığını alması sebebiyle Kanada vatandaşlığının geri alınamayacağı yönünde Kanada Yüksek Mahkemesi kararları bulunmaktadır.

8. Türkiye-Kanada Arasındaki Özel Durum

Türkiye Cumhuriyeti, çifte vatandaşlığı kabul eden ülkelerden biridir. Türk vatandaşları Kanada vatandaşlığını kazanarak çifte vatandaş olabilirler. Ancak nüfus müdürlüklerine bu durumu bildirmek ve Mavi Kart ya da ikili vatandaşlık kaydı yapmak gereklidir.

Sonuç ve Değerlendirme

Kanada, vatandaşlık hukukunda oldukça liberal bir yaklaşım benimseyerek çifte vatandaşlık hakkını tanımaktadır. Kanada vatandaşlığına sahip bir birey başka bir ülkenin vatandaşlığını alabilir ya da tam tersi şekilde yeni bir vatandaşlık kazanıldığında Kanada vatandaşlığı kaybedilmez. Ancak bu durum, ikinci vatandaş olunan ülkenin hukukuna göre farklı sonuçlar doğurabileceğinden, bireylerin hem Kanada vatandaşlık yasasını hem de diğer ülke vatandaşlık rejimini dikkatlice analiz etmesi gerekir.

Çifte vatandaşlık; hakların çeşitlenmesini sağlarken, vergisel yükümlülükler, askerlik ve diplomatik koruma gibi hususlarda karışıklığa yol açabilir. Bu nedenle profesyonel danışmanlık alınması, olası hak kayıplarının önüne geçecektir.

Hukuk Fakültesi Öğrencisi Gamze Akbulut