Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir? (CMK m.231)

Giriş

Ceza yargılamasının temel amacı, işlenen suçun failine adil bir şekilde karşılık bulmasını sağlamak ve toplum düzenini korumaktır. Ancak her suç, cezaevine girmeyi zorunlu kılacak kadar ağır olmayabilir. Bazen failin kişiliği, sabıkasız oluşu, olayın özellikleri ve topluma yeniden kazandırılma ihtiyacı dikkate alınarak, alternatif kurumlara başvurmak daha isabetli olur. İşte bu amaçla Türk ceza hukukunda yer alan en önemli kurumlarından biri Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)’dır.

HAGB, özellikle ilk defa suç işleyen kişilere tanınan ikinci bir şans olarak nitelendirilir. Ancak uygulaması, şartları ve doğurduğu sonuçları itibarıyla çokça tartışılmış; Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında defalarca değerlendirilmiştir.

HAGB’nin Hukuki Dayanağı

1. CMK m.231 Düzenlemesi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, belirli koşulların varlığı halinde, sanık hakkında verilen mahkûmiyet hükmünün açıklanması geri bırakılabilir.

2. Tanım

Basit bir ifadeyle HAGB, sanık hakkında verilen cezanın kesinleşmiş bir hüküm haline gelmesinin ertelenmesidir. Sanık belirlenen denetim süresini iyi halli geçirirse hüküm hiç açıklanmaz ve dava düşer.

HAGB’nin Şartları

1. Ceza Sınırı

Sanığa verilen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ya da adli para cezası olması gerekir. Daha ağır cezalar için HAGB uygulanmaz.

2. Sabıka Durumu

Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı mahkûm olmamış olması gerekir. Bu şart, kuruma sadece “ilk defa suç işleyen” kişilerin erişebilmesini sağlar.

3. Zararın Giderilmesi

Suçtan doğan zarar, fail tarafından tamamen giderilmelidir. Mağdurun zararı tazmin edilmemişse HAGB kararı verilemez.

4. Hâkimin Kanaati

Hâkim, sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine ulaşmalıdır. Bu kanaat oluşmazsa, sanık tüm şartları sağlasa bile HAGB uygulanmayabilir.

5. Sanığın Kabulü

Sanığın HAGB kararı verilmesini kabul etmesi gerekir. Zira bu karar, sanık açısından bazı sonuçlar doğurur ve zorla uygulanamaz.

HAGB’nin İşleyişi

1. Denetim Süresi

HAGB kararı verilirse sanık hakkında beş yıl denetim süresi uygulanır. Bu süre içinde sanık kasıtlı bir suç işlemezse, hüküm açıklanmaz ve dava düşer.

2. Yükümlülükler

Hâkim, sanığa denetim süresinde bazı yükümlülükler yükleyebilir:

Belirli yerlere gitmemek,
Belirli kişilerle görüşmemek,
Eğitim programına katılmak,
Kamuya yararlı bir işte çalışmak.

Bu yükümlülükler, denetimli serbestlik müdürlüğü aracılığıyla takip edilir.

3. İhlal Durumu

Sanık denetim süresinde kasıtlı bir suç işlerse veya yükümlülüklere uymazsa, hüküm açıklanır ve ceza infaz edilir.

HAGB’nin Hukuki Sonuçları

1. Adli Sicile İşlenmez

HAGB kararı verilirse bu durum adli sicile işlenmez, sadece adli arşiv kaydında tutulur. Vatandaşın aldığı sabıka kaydında bu bilgi görünmez.

2. Hak Yoksunluğu Doğurmaz

Mahkûmiyet hükmü açıklanmadığı için HAGB, sanık açısından memuriyete engel olmaz.

3. Dava Düşmesi

Denetim süresi başarıyla tamamlanırsa dava düşer, sanki hiç mahkûmiyet olmamış gibi kabul edilir.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu birçok kararında, HAGB’nin sanık açısından bir hak olmadığını, mahkemenin takdirine bağlı olduğunu vurgulamıştır.
Anayasa Mahkemesi ise HAGB kararlarının adil yargılanma hakkı, temyiz hakkı ve masumiyet karinesi ile ilişkisini değerlendirmiştir. Özellikle HAGB kararlarına karşı itiraz yolunun yeterli olup olmadığı tartışılmıştır.

Uygulamada Sorunlar

HAGB kararının otomatik verildiği yanılgısı: Oysa hâkim takdir yetkisini kullanır.
Sanıkların kabul etmeksizin karara zorlandığı iddiaları.
HAGB kayıtlarının kamu kurumlarınca görülebilmesi nedeniyle fiilî hak kayıpları yaşanması.

Örneğin;

Sanık Ahmet, ilk defa işlediği hakaret suçundan 1 yıl hapis cezası almıştır. Mahkeme cezasını HAGB kapsamında değerlendirmiştir. Ahmet denetim süresinde suç işlemezse dava düşecek ve sabıka kaydı temiz kalacaktır. Ancak denetim süresinde kasıtlı bir suç işlerse, hüküm açıklanacak ve cezası infaz edilecektir.

Sonuç

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), Türk ceza adalet sisteminin bireyi topluma yeniden kazandırma amaçlı en önemli kurumlarından biridir. CMK m.231’de düzenlenen bu kurum sayesinde sanık, cezaevine girmeden bir şans daha elde eder.

HAGB, yalnızca iki yıl veya daha az cezalar için uygulanabilir.
Sanığın sabıkasız olması, zararı gidermesi ve hâkimin kanaati şarttır.
Adli sicile işlenmez, memuriyete engel olmaz.
Denetim süresinde ihlal olursa hüküm açıklanır.

HAGB’nin doğru anlaşılması, hem sanıkların hem de mağdurların haklarının korunması bakımından önemlidir.

Single Blog Title