Havayolu Çalışanları Kıdem Tazminatı Alabilir Mi?

Havayolu taşımacılığı, Türkiye ekonomisinin ve küresel mobilitenin kalbinde yer alsa da, bu sektörde çalışanların hukuki statüsü oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Pilotlar, kabin memurları ve yer hizmetleri personeli için “Kıdem tazminatı alabilir miyim?” sorusunun cevabı, çalışanın ayağının yerden kesilip kesilmediğine bağlı olarak değişmektedir.

Bu makalede, havayolu çalışanlarının iş hukuku karşısındaki durumunu, kıdem tazminatı haklarını ve uçuş personelinin İş Kanunu kapsamı dışında kalmasının yarattığı hukuki sonuçları detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Havayolu Çalışanları Hangi Kanuna Tabi?

Türkiye’de işçi ve işveren arasındaki ilişkiyi düzenleyen temel metin 4857 sayılı İş Kanunu’dur. Ancak bu kanunun “İstisnalar” başlıklı 4. maddesi, bazı iş kollarını kanun kapsamı dışında bırakmıştır. Bu maddenin (a) bendi açıkça şunu söyler: “Deniz ve hava taşıma işlerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz.”

Bu istisna nedeniyle havayolu sektörü iki ana gruba ayrılır:

Yer Tesislerinde Çalışanlar: Havalimanı operasyon, check-in, apron, güvenlik ve teknik bakım gibi yer hizmetlerinde çalışanlar İş Kanunu’na tabidir.
Uçucu Personel: Pilotlar, kabin memurları (hostes/steward) ve uçuş sırasında görevli teknisyenler “hava taşıma işi” yaptıkları gerekçesiyle İş Kanunu kapsamı dışındadır.

Yer Hizmetleri Çalışanlarının Kıdem Tazminatı Hakkı

Havacılığın yer tesislerinde yürütülen işlerde çalışan personel için süreç oldukça nettir. İş Kanunu’na tabi oldukları için, 1475 sayılı (eski) İş Kanunu’nun halen yürürlükte olan 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatı alabilirler.

Şartlar:

Aynı işverene bağlı iş yerinde en az 1 yıl çalışmış olmak.
İş sözleşmesinin emeklilik, askerlik, kadın işçinin evlenmesi (1 yıl içinde) veya işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın feshedilmesi.

Bu personel, her bir yıllık çalışması karşılığında son brüt ücreti üzerinden kıdem tazminatı almaya hak kazanır.

Uçucu Personel (Pilot ve Kabin Memuru) Kıdem Tazminatı Alabilir mi?

İşte asıl karmaşa burada başlamaktadır. İş Kanunu kapsamı dışında kalan uçucu personel, kural olarak İş Kanunu’ndaki kıdem tazminatı hükümlerinden yararlanamaz. Ancak bu durum, uçucu personelin hiçbir hakka sahip olmadığı anlamına gelmez.

1. Türk Borçlar Kanunu (TBK) Güvencesi

İş Kanunu’na tabi olmayan uçucu personel, genel kanun niteliğindeki Türk Borçlar Kanunu’nun “Hizmet Sözleşmesi” hükümlerine tabidir. TBK’da doğrudan “kıdem tazminatı” adıyla bir düzenleme yoktur. Ancak Yargıtay, uçucu personelin mağduriyetini gidermek adına çok kritik bir içtihat geliştirmiştir.

2. Yargıtay’ın “Makul Tazminat” Yaklaşımı

Yargıtay, uçucu personelin iş sözleşmesi haksız yere feshedildiğinde veya personel haklı bir nedenle (mobbing, ücret ödenmemesi vb.) istifa ettiğinde, İş Kanunu’ndaki kıdem tazminatı miktarını referans alarak bir “tazminat” ödenmesi gerektiğine hükmetmektedir. Buna hukuk literatüründe genellikle “makul tazminat” veya “hizmet tazminatı” denilmektedir.

Önemli: Eğer uçucu personel bir Sendika üyesiyse ve havayolu şirketi ile Sendika arasında bir Toplu İş Sözleşmesi (TİS) imzalanmışsa (Örneğin Türk Hava Yolları personeli), bu sözleşmede uçucu personelin de İş Kanunu’ndaki kıdem tazminatı hükümlerinden yararlanacağı kararlaştırılabilir. Bu durumda uçucu personel, doğrudan İş Kanunu’ndaki gibi haklarına kavuşur.

Uçucu Personel İçin Tazminat Türleri

İş Kanunu’na tabi olmayan bir pilot veya kabin memuru, sözleşmesi sona erdiğinde şu tazminatları talep edebilir:

İhbar Tazminatı: Borçlar Kanunu m. 432 kapsamında belirlenen bildirim sürelerine uyulmazsa ödenir.
Kötü Niyet Tazminatı: Sözleşmenin hakkın kötüye kullanılması yoluyla (örneğin sendikalaşma nedeniyle) feshi halinde talep edilebilir.
Haksız Fesih Tazminatı: Belirli süreli bir sözleşme, süre bitmeden haksız feshedilirse bakiye süreye ait ücretler istenebilir.

2026 Yılı Güncel Durumu ve Emeklilik Hakları

2026 yılı itibarıyla, sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını dolduran ancak yaş bekleyen havayolu çalışanları için de yeni kapılar açılmıştır. Yargıtay’ın güncel kararları, tıpkı İş Kanunu’na tabi işçiler gibi, uçucu personelin de 15 yıl 3600 gün (veya işe giriş tarihine göre 7000 gün) şartını sağladığında sözleşmeyi feshedip tazminat alabilmesinin önünü açmaktadır. Ancak bu durumun mutlaka uzman bir hukukçu ile analiz edilmesi gerekir; zira Borçlar Kanunu’ndaki bildirim süreleri ve fesih usulleri İş Kanunu’ndan farklılık gösterir.

Sonuç

Özetle, havacılık sektöründe kıdem tazminatı hakkı, çalışanın görev tanımına göre şekillenir:

Yer personeliyseniz: Doğrudan İş Kanunu kapsamındasınız ve kıdem tazminatı hakkınız yasal güvence altındadır.
Uçucu personelseniz: İş Kanunu’na tabi değilsiniz. Ancak ya Toplu İş Sözleşmesi sayesinde ya da Borçlar Kanunu ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde tazminat alabilirsiniz.

Havacılık sektörü çalışanları için en büyük risk, iş sözleşmesinde yer alan “cezai şart” maddeleridir. Pilot eğitim masrafları veya eğitim sonrası mecburi hizmet süreleri, kıdem tazminatı hesaplamalarından mahsup edilmeye çalışılabilir.

Single Blog Title