Haksız Rekabet Kurumu Nedir?

“Haksız rekabet kurumu”, serbest piyasa içinde rekabetin dürüstlük kuralı sınırları içinde yürütülmesini sağlayan, rakipleri olduğu kadar müşteriyi/tüketiciyi ve piyasa düzenini de koruyan hukukî mekanizmadır. Türk hukukunda temel düzenleme 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.54-63 arasındadır. Kanun, haksız rekabet hükümlerinin amacını “dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanması” olarak kurar; ayrıca, rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına aykırı davranış ve ticari uygulamaların hukuka aykırı olduğunu açıkça belirtir.

Haksız Rekabet mi, Rekabet Hukuku mu? (4054 ile Farkları)

• Haksız rekabet (TTK): Dürüstlük kuralına aykırı rekabet yöntemleri (yanıltıcı reklam, iltibas, karalama, sır ihlali vb.). Çoğunlukla özel hukuk yaptırımları (men, tespit, tazminat, düzeltme, tedbir) öne çıkar.

• Rekabetin korunması (4054 sayılı Kanun): Kartel, fiyat tespiti, hâkim durumun kötüye kullanılması gibi piyasa yapısını bozan davranışlara odaklanır; idari yaptırımlar (Rekabet Kurulu kararları ve para cezaları) gündemdedir.

  TTK’ya Göre Başlıca Haksız Rekabet Halleri (En Sık Görülenler)

  TTK, dürüstlük kuralına aykırı davranış ve ticari uygulamaları örnekleyerek sayar; özellikle dürüstlüğe aykırı reklam ve satış yöntemleri başta olmak üzere çeşitli kategoriler öne çıkar.
  Uygulamadaki tipik başlıklar şöyle özetlenebilir:

  1) Yanıltıcı Reklam ve Yanıltıcı Tanıtım

  “Tek yetkili”, “resmi distribütör”, “%100 orijinal”, “garantili” gibi iddiaların gerçeğe aykırı kullanımı; karşılaştırmalı reklamın manipülatif yapılması; sosyal medyada sponsorlu içeriklerin gerçeği çarpıtması.

  2) Rakibi Kötüleme (Karalama)

  Rakibi veya ürününü “kaçak/kalitesiz/sahte” gibi ifadelerle belgesiz ve ölçüsüz biçimde hedef almak; müşteri nezdinde güveni yıkmaya yönelik kampanyalar.

  3) İltibas (Karıştırılma) Yaratma

  Marka/işaret, ambalaj, mağaza tasarımı, web sitesi arayüzü, alan adı, sosyal medya hesap tasarımı gibi unsurlarla tüketicide “aynı işletme” izlenimi oluşturmak.

  4) Başkasının Emeğinden Haksız Yararlanma

  Ürün fotoğraflarının, katalog metinlerinin, reklam kurgusunun, kampanya dilinin kopyalanması; platformlarda rakibin içeriklerinin aynen kullanılması.

  5) İş Sırlarının İhlali

  Müşteri listeleri, fiyat stratejileri, tedarik koşulları, teklif şablonları, yazılım kodu gibi ticari değeri olan bilgilerin hukuka aykırı edinilmesi/kullanılması.

  6) Müşteri Çevresini Bozma / Dürüst Olmayan Yöntemler

  Sözleşme ilişkilerini bozmayı teşvik, çalışan/temsilci üzerinden müşteriyi etik dışı yöntemle koparma, sahte yorumlarla rakibin puanını düşürme gibi pratikler.

  ---

  Haksız Rekabette Kimler Dava Açabilir?

  TTK, sadece rakipleri değil; ekonomik menfaati zarar gören veya zarar tehlikesi bulunan kişileri de korur. Kanun açıkça müşterilerin de dava açabileceğini; ayrıca ticaret ve sanayi odaları, esnaf örgütleri, borsalar ve benzeri meslekî/iktisadî birliklerin belirli talepleri ileri sürebileceğini düzenler.

  ---

  Açılabilecek Davalar ve Talepler: Tespit, Men, Düzeltme, Tazminat

  Haksız rekabetle mücadelede temel hukukî araçlar şunlardır:

  • Tespit: Fiilin haksız rekabet oluşturduğunun belirlenmesi,

  • Men (Önleme/Durdurma): Devam eden fiilin durdurulması,

  • Sonuçların ortadan kaldırılması / Düzeltme: Yanıltıcı içeriğin kaldırılması, düzeltme metni yayımlanması, iltibas yaratan unsurların giderilmesi,

  • Maddi tazminat: Zarar + yoksun kalınan kâr,

  • Manevi tazminat: Şartları varsa (TBK m.49 çerçevesiyle bağlantılı şekilde) talep edilebilir.

  Pratik not: Dijital içeriklerde davanın “etkisi” çoğu zaman hızla azalır; bu yüzden aşağıdaki “ihtiyati tedbir” bölümü kritik önemdedir.

  ---

  İhtiyati Tedbir ve Delil Güvencesi: Dijital Dosyalarda Hayati Önemde

  Haksız rekabet iddialarında en etkili hamle çoğu zaman ihtiyati tedbirdir. Çünkü:

  • yanıltıcı reklam yayındaysa,

  • karalama içeriği viral oluyorsa,

  • iltibas yaratan alan adı/sosyal medya hesabı aktifse,

  “esas karar” beklenene kadar telafisi güç zarar doğabilir.

  Bu nedenle uygulamada delillerin hızla güvenceye alınması gerekir: noter tespiti, URL kayıtları, platform ekran görüntüleri, reklam kütüphanesi çıktıları, müşteri şikayetleri, satış iptalleri, analitik raporlar vb.

  ---

  Zamanaşımı: Haksız Rekabet Davası Ne Kadar Sürede Açılmalı?

  TTK’ya göre haksız rekabete dayalı davalar genel olarak öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde fiilin doğumundan itibaren 3 yıl içinde açılmalıdır; fiil aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımına tâbi bir suç niteliğindeyse, daha uzun süre hukuk davası bakımından da uygulanır.

  ---

  Ceza Boyutu: Haksız Rekabet Suçu Var mı?

  Evet. TTK sisteminde bazı haller bakımından cezai sorumluluk da öngörülmüştür. Genel çerçevede, şartları oluştuğunda 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası yaptırımı gündeme gelebilir (fiilin daha ağır başka bir suçu oluşturmaması kaydıyla).
  Uygulamada ceza başvurusu, özellikle iş sırlarının ihlali, sistematik aldatma veya ağır itibar saldırısı içeren dosyalarda ayrıca stratejik bir baskı unsuru olabilir; ancak her somut olayda ölçülülük ve ispat gücü dikkatle değerlendirilmelidir.

  ---

  Dava Şartı Arabuluculuk (Tazminat Taleplerinde)

  Haksız rekabet uyuşmazlıkları çoğu kez ticari dava niteliği taşıyabilir. Eğer talep bir miktar paranın ödenmesi (alacak/tazminat) ise, TTK m.5/A çerçevesinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartı olarak gündeme gelebilir.
  Buna karşılık yalnız men/tespit/düzeltme gibi para dışı taleplerde arabuluculuk tartışması somut talep sonucuna göre değerlendirilir.

  ---

  ---

  Sonuç

  Haksız rekabet kurumu, ticari hayatın “rekabet serbestisi” ile “dürüstlük” dengesini kuran temel mekanizmadır. Bir davranışın haksız rekabet sayılıp sayılmayacağı; aldatıcılık, dürüstlük kuralına aykırılık ve piyasa ilişkisini etkileme ölçütleriyle değerlendirilir. Uygulamada başarı için doğru nitelendirme + hızlı delil tespiti + ihtiyati tedbir stratejisi + doğru talep seti (tespit/men/düzeltme/tazminat) birlikte kurgulanmalıdır.