Gümrükte El Koyma ve Müsadere Kararı Aynı Şey midir?/ İstanbul Avukat

Giriş

Gümrük işlemleri sırasında karşılaşılan en önemli yasal müdahalelerden biri, eşyanın el konulması ve/veya müsadere edilmesidir. Ancak uygulamada, bu iki kavram sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır. Gümrük işlemi sırasında bir eşyaya el konulması ile o eşyanın müsadere edilmesi arasında çok önemli hukuki farklar bulunmaktadır. Bu farkların bilinmemesi, hak kayıplarına, itiraz süresinin kaçırılmasına ve hatta geri dönüşü olmayan mal kayıplarına yol açabilir.

Bu makalede “El koyma ve müsadere nedir, aralarındaki farklar nelerdir?”, “Gümrükte hangi durumlarda el koyma yapılır?”, “Hangi şartlarda müsadere kararı verilir?” ve “El konulan veya müsadere edilen mal için hangi haklara sahibim?” gibi sorular, Türk hukuk sistemi ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde kapsamlı şekilde cevaplandırılacaktır.

---

1. El Koyma Nedir?

a) Tanım

El koyma, ceza soruşturması sırasında delil elde etmek, suçun izini sürmek veya suçtan kaynaklı eşyayı korumak amacıyla, bir eşya veya mala geçici olarak el konulması işlemidir.

b) Hukuki Dayanak

El koyma, esas olarak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK)’nun m.123–134 hükümleri arasında düzenlenmiştir.
Ayrıca gümrük işlemleri bakımından 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu da özel hükümler içerir.

c) Özellikleri

• Geçici bir koruma tedbiridir.

• Eşya mahkeme kararıyla veya savcılık talimatıyla alıkonulur.

• Yargılama sonuçlanmadan eşya iade edilebilir.

• El koyma, müsadere anlamına gelmez.

---

2. Müsadere Nedir?

a) Tanım

Müsadere, bir suçla bağlantılı olarak kullanılan ya da suçtan elde edilen eşyanın devlet lehine kalıcı olarak alınmasıdır. Bu işlem, ceza mahkemesi kararıyla hükümle birlikte verilir.

b) Hukuki Dayanak

Müsadere işlemi, Türk Ceza Kanunu (TCK) m.54 – 55’te düzenlenmiştir.
TCK m.54: Suçta kullanılan veya suçun konusunu oluşturan eşya müsadere edilebilir.
TCK m.55: Suçtan elde edilen kazançlar müsadere edilir.

c) Özellikleri

• Kalıcıdır.

• Eşyanın mülkiyeti devlete geçer.

• Mahkeme kararı gereklidir.

• Eşyanın sahibine iadesi mümkün değildir (istisnalar dışında).

---

3. El Koyma ile Müsadere Arasındaki Farklar

---

4. Gümrük Uygulamasında El Koyma Süreci

a) Hangi Hallerde El Koyma Yapılır?

• Kaçakçılık şüphesi varsa

• Gümrük beyannamesinde usulsüzlük varsa

• Sahte belge kullanımı tespit edilirse

• Eşyaya vergi ziyaı nedeniyle işlem uygulanıyorsa

b) Kim Karar Verir?

• Gümrük idaresi tarafından tespit edilen olaylar savcılığa bildirilir.

• Savcılık tarafından arama/el koyma talep edilir.

• Sulh Ceza Hâkimi tarafından onaylanır.

c) Eşya Hangi Süreyle Elde Tutulur?

• Ceza yargılaması sonuçlanana kadar.

• Mülkiyet ilişkisi tartışmalı ise, mülkiyetin kimde olduğu belirlenene kadar.

---

5. Gümrükte Müsadere Kararı Ne Zaman Verilir?

a) Yargılama Sonunda Verilir

Müsadere kararı ancak ceza davası sonucunda mahkeme tarafından verilir.
Eğer kişi hakkında mahkûmiyet kararı verilir ve suça konu eşya varsa müsadere edilir.

b) Müsadere Edilebilecek Eşyalar

• Kaçak eşya

• Sahte fatura, belge, etiket

• Sahte menşe belgeleri

• Taşımada kullanılan araçlar (şartlı)

c) İstisna: İyiniyetli Üçüncü Kişi

TCK m.54/4: Eğer eşyayı elinde bulunduran kişi iyiniyetli ise, müsadere kararı verilemez.

---

6. El Konulan veya Müsadere Edilen Mala Karşı Haklar

a) El Koymaya İtiraz

• 7 gün içinde Sulh Ceza Hâkimliği’ne başvuru yapılabilir (CMK m.128).

b) Eşya İadesi Talebi

• Sahipliğin ispatı halinde CMK m.131’e göre eşya iade edilebilir.

c) Müsadere Kararına İstinaf / Temyiz

• Mahkeme kararına karşı bölge adliye mahkemesine (istinaf),

• Oradan da Yargıtay’a (temyiz) başvuru hakkı vardır.

d) Tazminat Talebi

• Haksız müsadere veya iade edilmeyen eşya için tam yargı davası açılabilir.

---

7. Sonuç ve Değerlendirme

Gümrük uygulamalarında el koyma ile müsadere, benzer gibi görünse de hukuken farklı kurumlardır. El koyma geçici bir önlemken, müsadere kalıcı bir ceza yaptırımıdır. Mahkeme kararı olmadan yapılan kalıcı el koymalar hukuka aykırıdır.

Bu nedenle, gümrük işlemleri sırasında eşyaya el konulmuşsa veya müsadere tehdidi söz konusuysa:

• Hızlı ve usulüne uygun itiraz

• Sahipliğin ispatı

• Avukat desteğiyle yargı sürecinin takibi

son derece önemlidir. Özellikle eşyanın ticari değeri yüksekse, sürecin titizlikle takip edilmemesi, telafisi mümkün olmayan zararlara yol açabilir.