Giriş: Çifte Vatandaşlık Aile Hukukunda Neden Özel Bir Rejim Gerektirir?

Günümüzde binlerce kişi hem Türk hem de yabancı bir ülkenin vatandaşlığını aynı anda taşımaktadır. Bu kişilerin evlenme, boşanma, nafaka, velayet ve mal rejimi gibi aile hukuku işlemleri klasik Türk aile hukukundan çok daha karmaşık hale gelmiştir. Çünkü:

• Aynı kişi için iki farklı milli hukuk geçerli olabilir,

• Tarafların yaşadığı ülke farklı olabilir,

• Çocuklar farklı ülkelerin vatandaşı olabilir,

• Boşanma davası bir ülkede açılırken nafaka davası başka ülkede açılabilir,

• Verilen kararın Türkiye’de geçerli olması için tanıma–tenfiz gerekebilir.

Bu nedenle çifte vatandaşlarda uygulanacak hukuk, MÖHUK m.14, uluslararası sözleşmeler ve Yargıtay içtihatları ışığında 2025 yılı açısından önem taşımaktadır.

---

1. Çifte Vatandaşlarda Boşanma Hangi Hukuka Göre Yapılır?

MÖHUK m.14’e göre boşanma davalarında uygulanacak hukuk belirlenirken şu sırayla hareket edilir:

A. Ortak Milli Hukuk

Eşler aynı iki vatandaşlığa da sahipse (örneğin her ikisi de hem Türk hem Alman vatandaşıysa), “ortak milli hukuk” esas alınır.

Bu durumda mahkeme Türk hukukunu uygular.
Yargıtay’a göre:

“Türk vatandaşı olan çifte vatandaşlarda Türk hukuku öncelikle uygulanmalıdır.”

B. Ortak Vatandaşlık Yoksa: Ortak Mutad Mesken Hukuku

Eşler aynı çifte vatandaşlığa sahip değilse, birlikte yaşadıkları yer hukuku uygulanır.

Örnek:
Türk–Alman evli çift Almanya’da yaşıyorsa → Alman hukuku uygulanabilir.

C. Ortak Mutad Mesken de Yoksa: En Sıkı Bağlı Hukuk

Tarafların evlilik bağının en güçlü olduğu ülke dikkate alınır.

Kriterler:

• Uzun süre yaşadıkları ülke,

• Çocukların bulunduğu ülke,

• Malların bulunduğu yer.

---

2. Çifte Vatandaşlarda Nafaka Davalarında Uygulanacak Hukuk

Nafaka davaları boşanmadan ayrı değerlendirilir.

A. Türk Vatandaşlığı Baskın Hukuktur

Çifte vatandaş bir tarafın Türkiye ile bağlantısı varsa, Türk mahkemeleri çoğunlukla:

• iştirak nafakası,

• yoksulluk nafakası,

• tedbir nafakası

konusunda Türk hukukunu uygulamaya eğilimlidir.

B. Uygulanacak Hukuk Sözleşmeleri (1996 ve 2007 Lahey Sözleşmeleri)

Türkiye bu sözleşmelere taraf olduğundan:

• Nafaka alacaklısının mutad meskeni hukuku,

• Kamu düzeni istisnası,

• Çocuğun üstün yararı
  esas alınır.

C. Nafaka Kararının Türkiye’de İcrası

Yabancı nafaka kararı Türkiye’de tenfiz edilmeden icra edilemez.
Bu, çifte vatandaş bir eşin yabancı ülkeden aldığı nafaka kararını Türkiye’de icra ettirmek istediğinde büyük önem taşır.

---

3. Çifte Vatandaşlarda Velayet Uyuşmazlıklarında Uygulanacak Hukuk

Velayet, uluslararası özel hukukun en hassas alanıdır.

A. Çocuğun Mutad Meskeni Belirleyicidir

2025 uygulamasında velayette esas:

“Çocuğun mutad meskeni neredeyse o ülke hukuku uygulanır.”

Örnek:
Türk–Amerikan çocuğu ABD’de yaşıyorsa → ABD hukuku uygulanacaktır.

B. Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi

Çocuğun haksız yere Türkiye’ye getirilmesi hâlinde Türkiye:

• derhal iade davası açar,

• geçici velayet tedbirleri alabilir.

C. Yargıtay’ın 2024–2025 İçtihadı

Yargıtay, çifte vatandaş çocuklarda:

• Çocuğun eğitim düzeni,

• Sosyal çevresi,

• Psikolojik gelişimi

gibi kriterleri öncelikli kabul etmektedir.

Velayet hukuku katı vatandaşlık mantığına değil, çocuğun üstün yararına dayanır.

---

4. Çifte Vatandaşlarda Mal Rejimi Hangi Hukuka Tabidir?

Mal rejimi boşanmadan bağımsız bir konudur.

A. Tarafların Hukuk Seçimi Geçerlidir

Evlilik sözleşmesi varsa hangi ülke hukukunun uygulanacağı belirlenmiştir.

B. Hukuk Seçimi Yoksa MÖHUK m.15 Uygulanır

• Ortak mutad mesken hukuku,

• Ortak milli hukuk,

• En sıkı bağlı hukuk
  sırasıyla uygulanır.

Örnek:
Türk–Kanada çifti Kanada’da yaşamışsa → Kanada mal rejimi kanunları uygulanabilir.

---

5. Çifte Vatandaşlık ve Yargı Yetkisi: Hangi Ülke Mahkemesi Bakacak?

Çifte vatandaşların boşanma, nafaka ve velayet davalarında genellikle:

• Türkiye
  ve

• Vatandaşlığı bulunan yabancı ülke

yetkili olabilir.
Bu nedenle yetki yarışı (forum shopping) sık görülür.

Taraflar stratejik olarak:

• Daha hızlı,

• Daha uygun mal paylaşımı olan,

• Daha az nafaka yükümlülüğü içeren
  ülkede dava açabilir.

---

6. Yabancı Ülkede Verilen Kararların Türkiye’de Tanınması

Çifte vatandaşlar hakkında yabancı ülkede verilen:

• Boşanma,

• Nafaka,

• Velayet
  kararları Türkiye’de doğrudan geçerli değildir.

Tanıma – evliliğin sona ermesi için

Tenfiz – nafaka ve velayet kararının icrası için

zorunludur.

---

7. En Çok Görülen Sorunlar

Çifte vatandaşlık içeren aile hukukunda en sık yaşanan problemler:

• Farklı ülkelerde açılan paralel davalar,

• Velayetin farklı ülkelerde farklı kişiye verilmesi,

• Nafaka kararının icra edilmemesi,

• Tanıma–tenfiz reddi,

• Çocuğun yurt dışına kaçırılması,

• Mal paylaşımında farklı hukuk rejimlerinin çatışması,

• Yetki ve uygulanacak hukukun yanlış belirlenmesi.

Çifte vatandaşlık uyuşmazlıkları en yüksek hata riski taşıyan aile hukuku süreçleridir.

---

Sonuç: Çifte Vatandaşlarda Aile Hukuku Çok Katmanlı Bir Yapıya Sahiptir

2025 yılı uygulamasında çifte vatandaşlık içeren aile hukuku davalarında:

• Yetki,

• Uygulanacak hukuk,

• Velayet kriterleri,

• Nafaka düzenlemeleri,

• Mal rejimi,

• Tanıma–tenfiz süreçleri

birbirinden bağımsız ama birbirine bağlı şekilde değerlendirilmelidir.

Doğru hukuki stratejiyle bu uyuşmazlıklar hem Türkiye’de hem yurt dışında hızlı ve güvenli şekilde çözülebilir.