Çekte İbraz Süresi Kaç Gün? Şehir İçi/Şehir Dışı Süreler ve Sonuçları
GİRİŞ
Çek, uygulamada “vade aracı” gibi kullanılsa da hukuk tekniğinde özü itibarıyla görüldüğünde ödenmesi gereken bir kambiyo senedidir. Bu nedenle çekin en kritik kavramlarından biri ibraz ve buna bağlı ibraz süresidir. İbraz süresi; hem bankadan tahsil şansınızı, hem de çekten doğan bazı haklarınızı (özellikle ciranta/aval gibi diğer borçlulara yönelme imkânını) doğrudan etkiler.
1) İbraz Nedir? Çekte “Ödeme İçin Başvuru” Ne Anlama Gelir?
İbraz, çekin hamili tarafından muhatap bankaya (uygulamada çoğunlukla çekin üzerinde yazılı şubeye) götürülerek ödenmesinin istenmesidir. İbraz, basit bir “bankaya gitmek” gibi görünse de hukuken şu sonuçları tetikler:
-
Banka çek bedelini öderse borç sona erer (tahsil).
-
Banka ödeme yapmazsa “ödememe” durumu tespit edilir ve çekten doğan bazı başvuru hakları devreye girer.
-
Bazı haklar açısından ibrazın zamanında yapılmış olması şarttır.
Bu yüzden ibraz süresi, sadece “kaç gün içinde bankaya gideceğim?” sorusu değil; aynı zamanda “hangi haklarımı koruyacağım?” sorusudur.
2) Çekte İbraz Süresi Kaç Gün? Temel Süreler
Türk Ticaret Kanunu’nda (çek hükümleri içinde) ibraz süresi, çekin düzenlendiği yer ile ödeneceği yer arasındaki konuma göre belirlenir. Kural net:
2.1) Aynı Yerde Ödenecek Çek: 10 Gün (Uygulamada “Şehir İçi”)
Bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse muhatap bankaya 10 gün içinde ibraz edilmelidir.
Uygulamada buna çoğu zaman “şehir içi” denir. Ancak kritik olan, konuşma dilindeki “şehir içi” değil; çek üzerindeki düzenleme yeri ve ödeme yeri bilgilerinin aynı yer olarak kabul edilip edilmediğidir.
2.2) Başka Yerde Ödenecek Çek: 1 Ay (Uygulamada “Şehir Dışı”)
Çek, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse muhataba 1 ay içinde ibraz edilmelidir.
Uygulamada “şehir dışı” denilen senaryo genellikle budur: çek İstanbul’da düzenlenmiş, ödeme yeri (banka şubesi) Ankara’dır.
2.3) Ödeme Yeri Başka Ülkedeyse: 1 Ay veya 3 Ay (Yurtdışı)
Çek, ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenmişse süre uzar:
-
Aynı kıtadaysa: 1 ay
-
Ayrı kıtalardaysa: 3 ay
Kanun ayrıca, “Avrupa ülkesi – Akdeniz’e sahili ülke” gibi bazı durumlarda kıta değerlendirmesine dair pratik bir kabul de öngörür.
3) “Şehir İçi / Şehir Dışı” Ayrımı Nasıl Yapılır?
3.1) Çekte Hangi Yerler Esastır?
İbraz süresini belirlerken iki bilgiye odaklanırsınız:
-
Düzenleme yeri: Çekin düzenlendiği yer (çek üzerinde yer alır).
-
Ödeme yeri: Muhatap bankanın ödeme yeri (çoğunlukla çekin üzerinde yazılı şube/yer).
Kanun metni “şehir içi/şehir dışı” gibi belediye sınırı bazlı bir tarif yapmaz; “düzenlendiği yer” ve “ödeneceği yer” kavramlarını kullanır.
3.2) Aynı İl İçinde Farklı İlçeler: 10 Gün mü, 1 Ay mı?
Bu konu uygulamada tartışmalı dosyalar doğurabilir; çünkü çek üzerindeki “yer” bazen il, bazen ilçe, bazen şube adresi gibi yazılabilir. Pratik yaklaşım şudur:
-
Çekte düzenleme yeri il olarak yazılıysa ve ödeme yeri de aynı il içinde görünüyorsa, genellikle aynı yerde ödeme kabulüyle 10 gün hesabı yapılmaya çalışılır.
-
Ancak ödeme yeri, çek üzerinde farklı bir “yer” olarak açıkça ayrışıyorsa (özellikle farklı iller), 1 ay tartışmasız devreye girer.
Somut çekin üzerindeki ibareler (düzenleme yeri + muhatap şube yeri) ve bankanın çek yaprağındaki matbu bilgiler belirleyicidir. Uyuşmazlıkta, “yer” yorumunu mahkeme yapar; bu yüzden süre hesabını en güvenli ihtimale göre (daha kısa süreyi esas alarak) yapmak çoğu zaman hak kaybını önler.
4) İbraz Süresi Ne Zaman Başlar?
İbraz süresi, çekin üzerinde yazılı düzenlenme tarihinin ertesi gününden başlar.
Ayrıca kanun, bu kısımda yer alan süreleri hesaplarken başladığı günün sayılmayacağını açıkça söyler.
Örnek Mantık
Çek tarihi: 1 Mart
Süre başlangıcı: 2 Mart (1 Mart sayılmaz)
10 günlük süre: 2 Mart’tan itibaren sayılır.
5) İbraz Süresi Nasıl Hesaplanır? Gün, Ay ve Tatil Günleri
5.1) İbraz ve Protesto İş Gününde Yapılır
Çekin ibrazı ve (gerekiyorsa) protestosu, ancak iş gününde yapılabilir.
5.2) Son Gün Tatile Denk Gelirse Ne Olur?
Kanunen belirlenen sürenin son günü pazar ya da diğer bir tatil gününe denk gelirse, süre izleyen ilk iş gününün sonuna kadar uzar.
Burada kritik cümle: Aradaki tatil günleri süre hesabına dahildir. Yani tatiller “süreyi durdurmaz”; sadece son gün tatilse “taşır”.
5.3) “1 Ay” Nasıl Hesaplanır? 30 Gün mü?
TTK “1 ay” derken sabit 30 gün demek istemez; bu tür sürelerde genel hesap mantığı, takvim ayı üzerinden yürür. Sürenin “ay” olarak belirlendiği hallerde, başlangıç gününün sonraki ay içindeki karşılığına gidilir; karşılık yoksa ayın son günü esas alınır.
Bu kural, 31 çeken aylar/Şubat gibi farklılıklar nedeniyle özellikle önemlidir.
6) İleri Tarihli Çek ve Erken İbraz
Uygulamada çekler sıkça ileri tarihli düzenlenir. Ancak çekin hukuk mantığı “görüldüğünde ödeme”dir. Kanun; çek üzerinde yazılı düzenlenme gününden önce ödeme için ibraz edilirse, çekin ibraz gününde ödeneceğini kabul eder.
Bu düzenleme iki pratik sonuca yol açar:
-
Bankaya erken gidildiğinde banka, çekin üzerindeki tarihe rağmen ödeme işlemi yapabilir (çekin diğer koşulları uygunsa).
-
İbraz süresi hesabı ise kanunun açık dediği şekilde, çek üzerindeki tarihin ertesi gününden başlar.
7) İbraz Nereye Yapılır? Banka Şubesi, Muhatap ve Takas Odası
7.1) Muhatap Bankaya İbraz
Esas olan, çekin muhatabı olan bankaya ödeme için başvurmaktır.
7.2) Takas Odasına İbraz = Ödeme İçin İbraz Yerine Geçer
Çekin bir takas odasına ibrazı, kanunen ödeme için ibraz yerine geçer.
Uygulamada şirketlerin/avukatların “bankaya fizikî ibraz” yerine takas sistemi üzerinden işlem yapması sık görülür. Burada önemli olan: ibrazın tarihinin ispatlanabilir olmasıdır (takas kayıtları, banka çıktı/beyanları vs.).
8) İbrazda Amaç Sadece “Gitmek” Değil: İspat ve Belgelendirme
İbrazı doğru yönetmenin hedefi şunlardır:
-
İbrazın tarihinin netleşmesi (süre bakımından)
-
Bankanın ödeme yapmadığının belgelendirilmesi
-
Gerekirse başvuru haklarını kullanmak için gereken “ödememe tespiti”nin oluşması
Kanuna göre, zamanında ibraz edilmiş bir çek ödenmemişse ve ödememe hali;
-
protesto ile, veya
-
bankanın çek üzerine ibraz gününü de gösteren tarihli beyanıyla, veya
-
takas odasının “zamanında teslim edildiği halde ödenmediği” yönündeki tarihli beyanıyla
tespit edilirse hamil, çek borçlularına karşı başvurma haklarını kullanabilir.
Bu nedenle, pratikte bankadan alınan tarihli şerh/beyan hayati önem taşır.
9) İbraz Süresi Kaçırılırsa Ne Olur? En Kritik Sonuçlar
İbraz süresini kaçırmanın etkisi “çek artık hiçbir işe yaramaz” şeklinde karikatürize edilmemelidir. Ancak bazı haklar açısından ciddi kayıplar doğurabilir.
9.1) Başvurma Hakları (Ciranta, Düzenleyen, Aval vb.) Açısından Risk
Kanun, başvurma haklarını özellikle “zamanında ibraz edilmiş” ve ödenmemiş çek üzerinden kurar.
Bu şu anlama gelir: Zamanında ibraz edilmediğinde, çekten doğan başvuru mekanizmasının işletilmesi (özellikle cirantalara/diğer borçlulara yönelme ve bu sürecin ispatı) zorlaşır veya bazı senaryolarda kayba uğrayabilir.
9.2) Protesto ve “Protestoya Denk Tespit” İçin Son Tarih
Protesto veya buna denk tespit, kural olarak ibraz süresi geçmeden yapılmalıdır.
İbraz sürenin son gününde yapılmışsa, protesto/tespit işlemi izleyen iş gününde de yapılabilir.
9.3) Faiz, Masraf ve Komisyon Talepleri
Başvurma yoluna gidildiğinde, hamilin talep edebileceği kalemler arasında:
-
ödenmeyen bedel,
-
ibraz gününden itibaren faiz,
-
protesto/ihbar giderleri ve diğer giderler,
-
belirli sınır içinde komisyon
bulunur.
9.4) Çekten Cayma (Ödemeden Men Talimatıyla Karıştırılmamalı)
Çekten cayma, ancak ibraz süresi geçtikten sonra hüküm ifade eder.
Çekten cayılmamışsa muhatap banka, ibraz süresi geçtikten sonra da çeki ödeyebilir.
Bu düzenleme, ibraz süresi geçtikten sonra “bankanın ödeme yapıp yapmama alanının” ve “düzenleyenin cayma talimatının etkisinin” farklılaştığını gösterir. Pratikte ihtilafların önemli bir kısmı, bu zamanlamanın yanlış anlaşılmasından doğar.
9.5) Zamanaşımı: Çek Alacağı Sonsuza Kadar Takip Edilmez
Hamilin çek borçlularına karşı başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Bu madde, ibraz süresinin “sadece birkaç gün/aylık bir detay” olmadığını; sonraki yılları etkileyen bir temel tarih olduğunu gösterir.
9.6) “Çek Dışı” Yollara Kayma: Sebepsiz Zenginleşme / Temel İlişki
İbraz süresi, protesto ve başvurma mekanizması sorunlu hale geldiğinde uygulamada iki yol öne çıkar:
-
Çekin doğduğu temel borç ilişkisine (mal/hizmet/sözleşme) dayanarak talep,
-
Uygun şartlarda sebepsiz zenginleşme benzeri talepler
TTK, çek bakımından poliçeye ilişkin bazı hükümleri uygulanabilir kılar; bunlar arasında sebepsiz zenginleşmeden doğan haklara dair hüküm de sayılmıştır.
10) Mücbir Sebep Varsa Süre Uzayabilir mi?
Evet. İbraz veya protesto gibi işlemlerin, devlet mevzuatı veya aşılması imkânsız bir engel gibi mücbir sebeple yapılamadığı hallerde sürelerin uzamasından söz edilir. Ayrıca hamile, gecikmeden ihbar ve bazı kayıt yükümlülükleri getirilir.
Uygulamada bu iddia sık ileri sürülür; ancak ispatı ve prosedürü dikkat ister. “Ben gidemedim” demek genellikle yetmez; engelin niteliği, süresi ve bildirim adımları önemlidir.
11) Adım Adım: İbraz Süresi Nasıl Hesaplanır?
Aşağıdaki yöntem, pratikte hatayı minimize eder:
Adım 1 — Çek Üzerindeki Tarihi Al
-
Çek üzerindeki düzenlenme tarihi: T
Adım 2 — Başlangıç Gününü Bul
-
Süre başlangıcı: T + 1 gün (T sayılmaz)
Adım 3 — “Aynı yer mi, başka yer mi?” Kararını Ver
-
Düzenleme yeri = ödeme yeri → 10 gün
-
Düzenleme yeri ≠ ödeme yeri (Türkiye içinde) → 1 ay
-
Yurtdışı → 1 ay / 3 ay (kıta kriteri)
Adım 4 — Son Gün Tatil mi Kontrol Et
-
Son gün tatilse → bir sonraki ilk iş gününe sarkar
-
Aradaki tatiller “sayılmaya devam eder”
Adım 5 — İbrazı Belgelendir
-
Banka şerhi/beyan, takas odası kaydı, tarihli çıktı alın.
12) Örnek Hesaplamalar
Örnek 1: Şehir İçi (10 Gün)
-
Çek tarihi: 01.03.2026
-
Süre başlar: 02.03.2026
-
10 günlük süre: 02.03 dahil sayılarak ilerler; son günün tatile denk gelmesi halinde uzama kuralı uygulanır.
Örnek 2: Şehir Dışı (1 Ay)
-
Çek tarihi: 10.01.2026
-
Süre başlar: 11.01.2026
-
1 ay: Takvim ayı mantığıyla 11.02.2026 civarına gider; karşılık gelen gün yoksa ayın son günü dikkate alınır.
-
Son gün tatilse ilk iş gününe uzar.
Örnek 3: Son Gün Pazar
-
Sürenin son günü pazar → pazartesi mesai bitimine kadar uzar.
13) Sık Yapılan Hatalar
-
Yanlış süreyi esas almak: “Aynı il” zannedip 10 gün saymak ama ödeme yeri fiilen farklı “yer” olarak kabul edilebilecek durumlar.
-
İbrazı belgesiz bırakmak: Banka tarihli beyan yoksa ispat tartışması büyür.
-
Son gün tatil kuralını yanlış anlamak: Tatiller arada sayılır; sadece son gün tatile denk gelirse sarkar.
-
Protesto/tespit zamanlamasını kaçırmak: İbraz süresi geçmeden tespit yapılması kuralını gözden kaçırmak.
-
Çekten caymayı “hemen etkili” sanmak: Cayma kural olarak ibraz süresi geçince hüküm doğurur.
14) Sık Sorulan Sorular
Çek üzerinde yazan tarih gelmeden bankaya gidersem ne olur?
Kanun, çekin üzerinde yazılı günden önce ibraz edilirse, çekin ibraz gününde ödeneceğini kabul eder.
İbraz süresini kaçırırsam çek tamamen geçersiz mi olur?
“Geçersiz” demek doğru değil; ancak çekten doğan başvuru mekanizması, “zamanında ibraz” şartı nedeniyle ciddi şekilde etkilenebilir.
Banka ibrazdan sonra ödeme yapmazsa neye dayanacağım?
Ödememe halinin; protesto, banka beyanı veya takas odası beyanıyla tespit edilmesi, başvurma hakları açısından kritik önemdedir.
İbraz süresinden sonra banka ödeme yapabilir mi?
Evet; çekten cayma yoksa bankanın ibraz süresi geçtikten sonra da ödeme yapabilmesi mümkündür.
Çek alacağında zamanaşımı ne zaman başlar?
Başvurma haklarında 3 yıllık zamanaşımı, ibraz süresinin bitiminden itibaren işler.
15) Sonuç: Hak Kaybı Yaşamamak İçin “Yapılacaklar” Listesi
-
Çekin düzenleme yeri ve ödeme yerini okuyup “10 gün mü 1 ay mı?” kararını verin.
-
Süreyi, çek tarihinin ertesi gününden başlatın.
-
Son gün tatilse uzama kuralını uygulayın; aradaki tatillerin sayıldığını unutmayın.
-
İbrazı mutlaka belgelendirin (banka şerhi / takas kaydı).
-
Ödenmezse, tespit/protesto zamanlamasını ibraz süresiyle birlikte yönetin.
About Post Author
