Amerika’da EB-5 Yatırımcı Programı: Sermaye Tutarı, İş Yaratma ve Bölgesel Merkez Modeli

Amerika’da kalıcı oturum hedefleyen yatırımcılar için en çok konuşulan yollardan biri EB-5 Yatırımcı Programıdır. Bu programın temel mantığı, ABD ekonomisine meşru kaynaklı sermaye getiren ve bu sermaye ile istihdam oluşturan yabancı yatırımcılara göçmenlik temelli bir yol açmaktır. USCIS’e göre EB-5 kategorisi, ABD ekonomisine sermaye yatırımı ve iş yaratımı yoluyla katkı sağlayan yatırımcılar ile onların eş ve 21 yaş altı evli olmayan çocuklarına daimi oturum sürecine erişim sağlar. EB-5, klasik çalışma vizelerinden farklı olarak işveren sponsorluğu yerine yatırım ve istihdam yaratma ekseninde çalışır. (uscis.gov)

Ancak uygulamada en büyük hata, EB-5’in yalnızca “belirli bir parayı ABD’ye göndermek” olduğu sanılmasıdır. Oysa bu programda üç ana omurga birlikte değerlendirilir: yatırım tutarı, en az 10 tam zamanlı iş yaratılması ve yatırımın uygun bir ticari yapı içinde yapılması. Ayrıca yatırımın doğrudan bir işletmeye mi yoksa Regional Center modeli üzerinden mi yapılacağı, dosyanın ispat mantığını ciddi biçimde değiştirir. Özellikle 2022 reformlarından sonra EB-5 dosyalarında form yapısı, proje onayı, bölgesel merkez denetimi ve vize rezervasyonu gibi başlıklar çok daha önemli hale gelmiştir. (uscis.gov)

EB-5 programının temel hukuki mantığı

EB-5, adından da anlaşılacağı üzere employment-based immigrant category içinde yer alan bir yatırımcı göçmenlik yoludur. USCIS, bu programın amacını ABD ekonomisini iş yaratımı ve sermaye yatırımı yoluyla desteklemek olarak tanımlar. Başvuru sahibi, uygun miktarda sermayeyi yeni bir ticari işletmeye yatırmalı ve bu yatırımın nitelikli çalışanlar için gerekli istihdamı oluşturduğunu veya oluşturacağını gösterebilmelidir. Programın özü, pasif servet transferi değil; ekonomik katkı ve ölçülebilir istihdam üretimidir. (uscis.gov)

Programın işlem akışı da bunu yansıtır. USCIS’in EB-5 süreç açıklamasına göre yatırımcı, yapısına göre Form I-526 veya Form I-526E ile göçmen yatırımcı dilekçesini sunar; vize numarası uygun olduğunda göçmen vizesi veya statü ayarı yoluyla koşullu daimi oturum elde eder; ardından koşulların kaldırılması için Form I-829 sunar. USCIS ayrıca yatırımın ve iş yaratma şartının, koşullu daimi oturumun ardından da belli bir süre korunmasını arar. Bu nedenle EB-5 sadece ilk başvuruda tamamlanan bir yatırım değil, iki aşamalı bir göçmenlik-investment uyum sürecidir. (uscis.gov)

Güncel EB-5 sermaye tutarı ne kadardır?

Bugün itibarıyla EB-5 için tek bir yatırım tutarı yoktur. USCIS Policy Manual ve USCIS’in EB-5 açıklama sayfalarına göre, 15 Mart 2022 ve sonrasında yapılan başvurularda standart minimum yatırım tutarı 1.050.000 dolar, belirli türdeki uygun alanlar ve altyapı projeleri için ise 800.000 dolardır. USCIS ayrıca bu tutarların otomatik olarak beş yılda bir enflasyona göre ayarlanacağını açıkça belirtmektedir. Bu nedenle internette görülen eski 500.000 dolar veya 900.000 dolar eşiği birçok dosyada artık güncel değildir. (uscis.gov)

Düşük tutar uygulaması her yatırım için geçerli değildir. USCIS’e göre 800.000 dolar eşiği, esas olarak Targeted Employment Area (TEA) kapsamındaki yatırımlar ve infrastructure project olarak kabul edilen yatırımlar için geçerlidir. Bunun dışındaki dosyalarda standart eşik 1.050.000 dolardır. Bu ayrım, dosyanın başından itibaren yatırım yeri ve proje türünün doğru sınıflandırılmasını zorunlu kılar. Yatırımcı, yalnızca proje broşüründe “TEA” yazıyor diye düşük eşiğe güvenmemeli; hukuki statünün ve destekleyici belgelerin gerçekten buna uyup uymadığını kontrol etmelidir. (uscis.gov)

TEA nedir ve neden önemlidir?

EB-5 bakımından Targeted Employment Area (TEA), yatırımcının daha düşük sermaye eşiğinden yararlanabildiği özel alanları ifade eder. USCIS’e göre TEA iki ana kategoriye ayrılır: rural area ve high unemployment area. Rural area, metropolitan statistical area dışında kalan ve ayrıca nüfusu 20.000 veya daha fazla olan şehir/kasaba dışı alanları ifade eder. High unemployment area ise USCIS ölçütlerine göre ilgili alanda işsizlik oranının ulusal ortalamanın en az %150’si düzeyinde olduğu yapıları kapsar. (uscis.gov)

Bu sınıflandırma sadece sermaye tutarı bakımından değil, vize tahsisi bakımından da önemlidir. USCIS Policy Manual’a göre 2022 reformuyla birlikte EB-5 vizelerinin belirli bir kısmı özel kategoriler için ayrılmıştır: %20 rural, %10 high unemployment, %2 infrastructure yatırımları için rezerv vize ayrımı vardır. Bu durum, özellikle yoğun başvuru dönemlerinde bazı projelerin göçmenlik stratejisi bakımından daha avantajlı hale gelmesine yol açabilir. Yani TEA analizi yalnızca “800.000 dolar olur mu” sorusu değildir; aynı zamanda vize erişimi ve dosyanın bekleme profili açısından da önem taşır. (uscis.gov)

EB-5’te “sermaye” ne demektir?

EB-5’te yatırım tutarı konuşulurken yalnızca nakit para düşünülmemelidir. eCFR’de yer alan 8 CFR 204.6 tanımına göre capital, nakit, ekipman, envanter, diğer somut mallar, nakde eşdeğer varlıklar ve belirli koşullarda borçlanmayı da kapsayabilir. Ancak borç kullanılıyorsa yatırımcı kişisel ve asli olarak sorumlu olmalı ve yeni ticari işletmenin varlıkları bu borcun teminatı olarak kullanılmamalıdır. Aynı düzenleme, hukuka aykırı yollarla elde edilen varlıkların sermaye sayılmayacağını da açıkça belirtir. (eCFR)

Bu tanımın pratik sonucu şudur: EB-5’te yalnızca para göndermek yeterli değildir; gönderilen fonun lawful source ile elde edildiği de gösterilmelidir. Ayrıca yatırımın hukuken gerçekten yatırımcıya ait ve işletmeye bağlanmış olması gerekir. Bu nedenle EB-5 dosyalarında kaynak açıklaması, para transferi izi ve “at risk” yapısı ayrı bir hukuki başlıktır. Özellikle bölgesel merkez projelerinde yatırımcıların çoğu sermayeyi proje yapısına fon olarak aktardığından, subscription agreement, escrow, loan structure ve kaynak belgeleri büyük önem taşır. (eCFR)

İş yaratma şartı: 10 tam zamanlı iş

EB-5’in kalbinde istihdam vardır. USCIS ve eCFR düzenlemelerine göre her yatırımcının yatırımı, en az 10 tam zamanlı iş yaratmalı veya belirli uygun yapılarda bu sonuca bağlanmalıdır. “Full-time employment” kural olarak haftada en az 35 saat gerektiren pozisyonu ifade eder. İş paylaşımı belirli şartlarla kabul edilebilir; fakat kısmi zamanlı işlerin birleştirilmesiyle tam zamanlı iş yaratılmış sayılması genel kural değildir. (uscis.gov)

Ayrıca her çalışan EB-5 hesabına dahil edilemez. eCFR’ye göre qualifying employee, ABD vatandaşı, lawful permanent resident veya ABD’de çalışmaya hukuken yetkili belirli göçmen statülerine sahip kişiler olabilir; fakat yatırımcının kendisi, eşi, çocukları ve nonimmigrant statüdeki kişiler bu sayıya dahil edilmez. Bu nokta özellikle küçük işletme dosyalarında kritik önemdedir; çünkü yatırımcı çoğu zaman kendi emeğini veya aile fertlerinin şirketteki rolünü istihdam hesabına katmak ister, fakat mevzuat buna izin vermez. (eCFR)

Doğrudan EB-5 modelinde bu 10 işin ispatı daha katıdır. Standalone yatırımcı genellikle işletmenin gerçekten yarattığı doğrudan istihdamı göstermek zorundadır. Buna karşılık bölgesel merkez modelinde iş yaratma hesabı daha geniştir; USCIS Policy Manual ve ilgili açıklamalara göre regional center investors may claim credit for direct and indirect job creation. Bu fark, neden birçok yatırımcının bölgesel merkez modelini tercih ettiğini açıklar. (uscis.gov)

Direct EB-5 ile Regional Center modeli arasındaki temel fark

EB-5 dünyasında en kritik ayrım, standalone/direct EB-5 ile Regional Center EB-5 arasındadır. USCIS’e göre 15 Mart 2022 sonrasında birden fazla EB-5 yatırımcının bir araya geldiği pooled investments yalnızca regional center programı altında mümkündür. Bu tek başına önemli bir yapısal farktır. Eğer yatırım birden çok göçmen yatırımcıyı aynı proje veya aynı yatırım havuzunda topluyorsa, dosyanın regional center rejimine girmesi gerekir. (uscis.gov)

Form yapısı da buna göre ayrılır. Standalone yatırımcılar Form I-526, regional center yatırımcıları ise Form I-526E kullanır. USCIS’in güncel sayfaları ayrıca regional center yapısında Form I-956 ile bölgesel merkez tanımlaması, Form I-956F ile proje/onay başvurusu ve Form I-956H ile projede yer alan kişilerin bona fides incelemesini düzenler. Bu, 2022 sonrasındaki regional center modelinin artık sadece ekonomik modelleme değil, aynı zamanda daha yoğun bir kurum denetimi rejimi altında ilerlediğini gösterir. (uscis.gov)

Bölgesel Merkez modeli nedir?

USCIS Policy Manual’a göre regional center programının amacı, belirli bir coğrafi alanda ekonomik büyümeyi teşvik etmektir. Bölgesel merkezler yatırımcıların fonlarını belirli projelerde toplayabilir ve yatırımcılar bu modelde doğrudan istihdama ek olarak indirect istihdam kredisi de kullanabilir. Bu yönüyle regional center modeli, özellikle büyük ölçekli gayrimenkul, turizm, enerji, sağlık, karma kullanım veya altyapı odaklı projelerde göçmen yatırımcıya daha esnek bir iş yaratma zemini sunar. (uscis.gov)

Bu modelin en büyük avantajı, istihdamın sadece şirket bordrosundaki doğrudan çalışanlarla sınırlı olmamasıdır. USCIS’in daha eski ama hâlâ açıklayıcı belgelerinde indirect ve hatta induced job kavramları açıklanmakta; Policy Manual da regional center yatırımcılarının direct ve indirect job creation üzerinden kredi alabileceğini göstermektedir. Pratikte bu, özellikle inşaat ve proje finansmanı temelli dosyalarda ekonomik modelleme yoluyla iş yaratımının daha yönetilebilir hale gelmesi anlamına gelir. (uscis.gov)

Bölgesel Merkez modeli risksiz midir?

Hayır. Regional center modeli, standalone EB-5’e göre bazı kolaylıklar sağlasa da, riskleri de beraberinde getirir. Öncelikle yatırımcı artık yalnızca kendi işletmesini değil, aynı zamanda regional center’ın kurumsal uyumunu, proje geliştiricisini, new commercial enterprise (NCE) yapısını ve job-creating entity (JCE) tarafını da dolaylı olarak taşımaktadır. USCIS’in 2024 politika güncellemeleri, regional center noncompliance ve yaptırımlar konusunu ayrıca vurgulamaktadır. Ayrıca USCIS, regional center’ların artık yıllık bildirim ve mali uyum yükümlülükleri altında olduğunu göstermektedir. (uscis.gov)

Buna ek olarak regional center’lar için EB-5 Integrity Fund ödemesi vardır. USCIS Policy Manual ve Integrity Fund sayfasına göre her yıl 1 Ekim’de regional center’lar bu fona ödeme yapmak zorundadır; tutar genel olarak 20.000 dolar, bazı küçük yapılar için 10.000 dolar seviyesindedir. USCIS, ödenmemesi halinde termination adımları atılabileceğini açıkça belirtmektedir. Yatırımcı açısından bu, proje seçiminin artık sadece getiri ve lokasyon meselesi olmadığını; aynı zamanda sponsorluk kurumunun düzenleyici uyum kabiliyetiyle de doğrudan ilişkili olduğunu gösterir. (uscis.gov)

Bölgesel Merkez programı hâlen yürürlükte mi?

Evet. USCIS Policy Manual’e göre EB-5 Regional Center Program, 2022 reformundan sonra 30 Eylül 2027 tarihine kadar yetkilendirilmiştir. Bu, programın bugün itibarıyla aktif olduğu anlamına gelir. Ancak göçmenlik pratiğinde “aktif” olmak tek başına yeterli değildir; yatırımcı ayrıca seçtiği regional center’ın güncel statüsünü, proje başvurularını, I-956F onay durumunu, yönetici kişilerin I-956H uyumunu ve yıllık bildirimlerini de incelemelidir. Çünkü programın devam etmesi, her merkez veya her proje bakımından aynı kalitede uyum bulunduğu anlamına gelmez. (uscis.gov)

İş yaratma ispatında neden “job cushion” önemlidir?

EB-5 pratiğinde 10 iş asgari eşiktir; bu yüzden proje yalnızca tam sınırda hesaplanıyorsa yatırımcı için risk artar. Resmi metinler doğrudan “job cushion” terimini normatif kural olarak koymasa da, USCIS’in yatırımcının en az 10 uygun tam zamanlı iş yaratıldığını veya yaratılacağını görmeyi beklediği açıktır. Regional center projelerinde ekonomik modelleme yoluyla direct ve indirect jobs sayılabildiği için, profesyonel due diligence sürecinde genellikle yatırımcı başına sadece tam 10 değil, bunun üzerinde güvenli bir tampon aramak mantıklıdır. Aksi halde maliyet aşımları, gecikmeler veya istihdamın beklenenden düşük çıkması I-829 aşamasında dosyayı zayıflatabilir. Bu, USCIS’in I-829 aşamasında yatırımın ve iş yaratmanın gerçekten yerine getirilip getirilmediğini incelemesinin doğal sonucudur. (uscis.gov)

Koşullu oturum ve I-829 aşaması neden kritik?

EB-5 yatırımcısı ilk anda doğrudan sınırsız green card almaz; USCIS süreci önce koşullu daimi oturum olarak işletir. USCIS’in I-829 ve EB-5 süreç sayfalarına göre yatırımcı, koşullu daimi oturum aldıktan sonra koşulların kaldırılması için I-829 sunar ve USCIS bu aşamada yatırımın sürdürülüp sürdürülmediğini ve iş yaratma şartının karşılanıp karşılanmadığını inceler. Policy Manual ayrıca yatırımın, yatırımcının koşullu daimi oturum tarihinden itibaren 2 yıl süreyle gerekli şekilde sürdürüldüğünü göstermeyi arar. Bu nedenle EB-5 dosyası, I-526/I-526E onayıyla biten değil; esasen I-829 ile tamamlanan bir dosyadır. (uscis.gov)

Bu aşama özellikle bölgesel merkez dosyalarında yatırımcının pasifliğini hukuken tehlikeli hale getirebilir. Çünkü proje seçimi yapıldıktan sonra “artık her şey bitti” yaklaşımı, yatırımcıyı eksik bilgiyle bırakabilir. Oysa proje ilerleyişi, istihdam tahminleri, fon akışı ve kurumsal uyum başlıkları I-829 perspektifinden de değerlendirilmelidir. İyi bir EB-5 planlaması, dosyaya yalnızca giriş stratejisi olarak değil, çıkış ve koşul kaldırma stratejisi olarak da bakar. (uscis.gov)

Hangi yatırımcı için hangi model daha uygundur?

Her yatırımcı için tek doğru model yoktur. Doğrudan EB-5, işletmeyi yakından kontrol etmek isteyen, istihdam yaratımını kendi organizasyonu içinde gösterebilecek ve bordro/operasyon ispatını daha klasik usulle yürütebilecek yatırımcılar için daha uygun olabilir. Buna karşılık bölgesel merkez modeli, özellikle büyük proje havuzlarına girmek, pooled investment kullanmak ve doğrudan istihdam dışındaki ekonomik etkiler üzerinden iş yaratma kredisi almak isteyen yatırımcılar için daha işlevsel olabilir. Ancak regional center modelinde göçmenlik riski, proje ve kurumsal uyum riskiyle daha fazla iç içe geçer. (uscis.gov)

Bu yüzden hukuki değerlendirme yapılırken yalnızca “hangi model daha kolay green card sağlar” sorusu değil, şu sorular birlikte sorulmalıdır: Yatırım tutarı hangi eşikte olacak? Proje TEA veya infrastructure niteliğini gerçekten taşıyor mu? 10 iş yaratımı doğrudan mı, dolaylı mı ispatlanacak? Projede yeterli job cushion var mı? Regional center ve proje belgeleri güncel mi? I-956F, I-956H ve yıllık uyum yükümlülükleri düzgün yürütülüyor mu? Bu sorulara net yanıt verilmeden yapılan EB-5 yatırımı, sermaye açısından büyük ama hukuken kırılgan olabilir. (uscis.gov)

Sonuç

Amerika’da EB-5 Yatırımcı Programı, bugün de güçlü bir göçmenlik-investment aracı olmaya devam ediyor; ancak artık çok daha teknik bir yapıda işliyor. Güncel sistemde standart yatırım tutarı 1.050.000 dolar, TEA ve altyapı yatırımlarında ise 800.000 dolardır. Her yatırımcı başına 10 tam zamanlı nitelikli iş yaratılması gerekir ve bu işlerin tanımı mevzuatta sıkı biçimde belirlenmiştir. Regional center modeli, direct ve indirect job credit avantajı sağlayabilir; fakat bu model aynı zamanda proje, sponsor kurum ve düzenleyici uyum risklerini de büyütür. (uscis.gov)

Bu nedenle EB-5 başvurusu, sadece “kaç para koyacağım” sorusuyla yönetilmemelidir. Asıl mesele, hangi projeye, hangi yapıda, hangi istihdam modeliyle ve hangi göçmenlik stratejisiyle girileceğidir. İyi planlanmış bir EB-5 dosyası, minimum yatırım eşiğini aşan dosya değildir; yatırımın, iş yaratmanın ve form/uyum mimarisinin baştan sona tutarlı kurulduğu dosyadır. Özellikle bölgesel merkez modelinde hukuki inceleme ne kadar güçlü yapılırsa, yatırımın hem göçmenlik hem sermaye boyutundaki riski o kadar iyi yönetilir. (uscis.gov)