Amerika Hukukunda Oturum İzni Türleri: ABD’de Geçici Statüler, Green Card ve İnsani Koruma Rejimleri

Amerika hukukunda oturum izni türleri nelerdir? ABD’de vize, statü, Green Card, geçici çalışma ve öğrenci statüleri, aile ve iş temelli kalıcı oturum ile iltica, TPS ve parole rejimleri bu rehberde açıklanıyor.

Amerika hukukunda “oturum izni türleri” ifadesi, günlük dilde sık kullanılsa da teknik olarak tek bir belgeyi ya da tek bir hukuki statüyü ifade etmez. ABD sisteminde önce vize, sonra ülkeye kabul ve statü, ardından uygun olanlar için lawful permanent resident yani Green Card statüsü ayrımı yapılır. U.S. Department of State’a göre vize, yabancı kişinin ABD’ye giriş başvurusu yapabilmesini sağlayan bir seyahat belgesidir; vize tek başına ülkeye giriş garantisi vermez ve ABD’de ne kadar kalınacağına da tek başına karar vermez. Girişte son sözü DHS/CBP görevlisi söyler; yetkili kalış süresi I-94 kaydı veya “D/S” kaydı ile belirlenir. (Seyahat)

Bu yüzden Türkçe’de “oturum izni” denilen şeyi ABD hukuku bakımından doğru okumak gerekir. Bir kişi B-2 turist vizesiyle, F-1 öğrenci statüsüyle, H-1B çalışma statüsüyle, asylum başvurusu bekleyen geçici bir konumda ya da Green Card sahibi kalıcı oturum sahibi olarak ABD’de bulunabilir; bunların her biri hukuken farklı kategoridir. Department of State’ın vize kategorileri rehberi, ABD hukukunda hem çok sayıda nonimmigrant yani geçici statü bulunduğunu hem de ayrı bir immigrant visa / permanent residence rejimi olduğunu açıkça gösterir. (Seyahat)

Bu nedenle Amerika hukukunda oturum izni türleri incelenirken üç ana katmanı ayırmak gerekir: birincisi geçici kalış sağlayan nonimmigrant statüler, ikincisi kalıcı oturum sağlayan Green Card rejimi, üçüncüsü ise insani veya koruyucu nitelikteki özel statülerdir. Ayrıca her çalışma izni kalıcı oturum anlamına gelmez; her vize de “oturum kartı” değildir. Örneğin USCIS, Green Card’ın kişinin ABD’de kalıcı yaşama ve çalışma hakkının kanıtı olduğunu açıkça belirtirken, State Department geçici vizelerin amaca bağlı ve sınırlı olduğunu vurgular. (uscis.gov)

ABD’de vize, statü ve Green Card arasındaki fark

ABD sisteminde en temel hata, vize ile statünün aynı şey sanılmasıdır. State Department’ın resmî açıklamasına göre vizenin geçerlilik süresi, kişinin ABD’ye gelip giriş talebi yapabileceği dönemi gösterir; buna karşılık ABD içinde ne kadar kalınacağı giriş anında belirlenir. Hatta aynı kaynak, vize üzerindeki son geçerlilik tarihinin, ABD’de kalınabilecek son gün olmadığını özellikle vurgular. Yani bir kişinin pasaportunda geçerli vizesi bulunabilir ama I-94’ündeki süre dolmuşsa “out of status” hâline gelebilir. (Seyahat)

ABD’de “oturum”un pratik karşılığı çoğu zaman işte bu status kavramıdır. Örneğin bir kişi F-1 öğrenciyse ve I-94 kaydında “D/S” bulunuyorsa, eğitim programı sürdüğü müddetçe statüsünü koruyabilir; bir başka kişi B-2 ziyaretçi ise belirli tarihe kadar ülkede kalabilir. State Department ayrıca, ABD içindeyken USCIS üzerinden change of status almanın yeni bir vize almakla aynı şey olmadığını; kişi ABD’den çıkınca yeni kategori için ayrıca uygun vize başvurusu yapması gerekebileceğini belirtir. (Seyahat)

Green Card ise bambaşka bir düzeydir. USCIS’e göre Green Card, yani Permanent Resident Card, kişiye ABD’de kalıcı yaşama ve çalışma hakkının resmî kanıtını sağlar. Bu nedenle Green Card sahibi kişi artık “temporary visitor” veya “temporary worker” değil, lawful permanent resident statüsündedir. Bu statü vizeden daha güçlü, ama vatandaşlıktan farklı bir hukuki üyelik düzeyidir. (uscis.gov)

Geçici oturum niteliği taşıyan nonimmigrant statüler

ABD hukukunda en geniş grup, geçici kalış sağlayan nonimmigrant visa/status kategorileridir. Department of State’ın vize kategorileri rehberine göre bu kategoriler; ziyaret, eğitim, değişim programı, geçici çalışma, yatırım, medya, sanat, din görevliliği, transit, diplomatlık, suç mağdurları ve insan ticareti mağdurlarına kadar çok geniş bir alana yayılır. Aynı rehber, B-1/B-2, F, M, J, H, L, O, P, Q, R, E, TN, A, G, C, D, U ve T gibi çok sayıda kategori bulunduğunu göstermektedir. (Seyahat)

En bilinen geçici kategorilerden biri B-1/B-2 çizgisidir. B-1 iş amaçlı kısa süreli ziyaretler, B-2 ise turizm, tatil veya tıbbi tedavi gibi amaçlarla kullanılan ziyaretçi kategorisidir. Bunlar genel olarak kalıcı yerleşim için değil, sınırlı ve geçici amaçlar için tasarlanmıştır. State Department’ın kategori rehberi B-1’in business visitor, B-2’nin ise tourism, vacation, pleasure visitor ve medical treatment amaçlarıyla ilişkili olduğunu açıkça gösterir. (Seyahat)

Öğrenci ve değişim programı ekseninde ise F, M ve J kategorileri öne çıkar. Aynı resmî rehberde F ve M’nin akademik veya mesleki öğrenciler için, J’nin ise exchange visitor rejimi için kullanıldığı; bu alanlarda SEVIS altyapısının önem taşıdığı belirtilmektedir. Dolayısıyla ABD’de eğitim amacıyla kalış, turist statüsünden tamamen farklı bir hukuki rejime bağlıdır ve eğitim kurumu, program niteliği ve SEVIS uygunluğu belirleyicidir. (Seyahat)

Geçici çalışma kategorileri çok daha parçalıdır. Department of State’ın “Temporary Worker Visas” sayfasına göre geçici çalışma vizesi başvurusu yapılmadan önce çoğu durumda USCIS’in Form I-129, Petition for a Nonimmigrant Worker başvurusunu onaylaması gerekir. Aynı resmî sayfa, bazı temporary worker kategorilerinde yıllık başvuru/onay sınırları bulunduğunu da belirtir. Bu, ABD’de geçici çalışma hakkının tek tip değil; mesleğe, işverene ve kategoriye göre farklı kurallara bağlı olduğunu gösterir. (Seyahat)

Bu çalışma statülerinin en tanınanları arasında H-1B, H-2A, H-2B, H-3, L, O, P, Q ve R yer alır. State Department rehberine göre H-1B uzmanlık gerektiren meslekler, H-2A geçici tarım işleri, H-2B geçici veya mevsimlik diğer işgücü, L şirket içi transferler, O olağanüstü yetenek, P sanatçı/sporcu performansları, Q uluslararası kültürel değişim ve R din görevlileri için kullanılan kategorilerdir. Bu kategorilerin önemli bölümü önce USCIS, bazıları ise ayrıca Çalışma Bakanlığı veya başka ön onay süreçleri gerektirir. (Seyahat)

Yatırım ve serbest ticaret bağlantılı geçici kategoriler de vardır. State Department listesi E kategorisini treaty trader/treaty investor olarak; TN/TD kategorisini ise belirli serbest ticaret rejimleri çerçevesinde Meksika ve Kanada profesyonelleri için gösterir. Aynı listede Avustralya uzmanlık meslekleri için E-3 ve belirli ülkeler için H-1B1 benzeri alt kategoriler de yer alır. Bu, ABD’de geçici çalışma ve ekonomik faaliyet izninin yalnızca klasik işçi vizelerinden ibaret olmadığını ortaya koyar. (Seyahat)

Bazı nonimmigrant kategoriler daha koruyucu veya özel amaçlıdır. Department of State, U kategorisini suç mağdurları, T kategorisini insan ticareti mağdurları için; USCIS de I-918 form açıklamasında U statüsünü “temporary immigration benefits” sağlayan bir yapı olarak tanımlar. Bunlar klasik turist ya da öğrenci vizeleri değildir; ancak yine de hukuken nonimmigrant sınıfı içinde yer alırlar. Aynı şekilde tarihsel olarak V kategorisi de Green Card sahiplerinin belirli eş ve çocukları için aile birliğini korumaya dönük özel bir nonimmigrant araç olarak düzenlenmiştir. (Seyahat)

Geçici statülerde kalış süresi, uzatma ve statü değişikliği

Geçici statülerde en kritik konu, kişinin vize süresini değil yetkili kalış süresini takip etmesidir. State Department açık biçimde, I-94 kaydındaki admitted-until tarihi veya “D/S” kaydının ABD’de kalınabilecek resmi süre olduğunu, vize üzerindeki son tarihin bu işlevi görmediğini belirtir. Aynı kaynak, authorized stay dolmadan önce uzatma ya da statü değişikliği başvurusu yapılmazsa kişinin out of status hâline gelebileceğini de vurgular. (Seyahat)

USCIS’e göre belirli nonimmigrantlar kalış süresi uzatımı veya statü değişikliği için Form I-539 kullanabilir. Ancak USCIS aynı form sayfasında, bazı istihdam temelli sınıflandırmalarda uzatma ya da statü değişikliği taleplerinin I-539 ile değil Form I-129 ile yapılması gerektiğini açıkça belirtmektedir. Yani “ABD içindeyken statü değiştirmek” mümkündür; ama bunun hangi formla ve hangi kategori için yapılacağı sınıflandırmaya göre değişir. (uscis.gov)

USCIS ayrıca kalış uzatma başvurularının yetkili kalış süresi bitmeden önce yapılmasını, “Extend Your Stay” sayfasında ise genel olarak bitiş tarihinden en az 45 gün önce başvurulmasını tavsiye etmektedir. Bu tavsiye, özellikle turistten öğrenciye veya öğrenciden başka bir uygun kategoriye geçmek isteyen kişiler için pratiktir; çünkü statü ihlali bir kez doğduğunda, daha sonra Green Card veya başka göçmenlik başvurularında da sorun yaratabilir. (uscis.gov)

Kalıcı oturum: Green Card rejimi

ABD’de gerçek anlamda “kalıcı oturum izni”nin karşılığı Green Card sistemidir. USCIS’in Green Card sayfasına göre bu kart, kişiye ABD’de kalıcı yaşama ve çalışma imkânı verir. Aynı kurumun “Green Card Eligibility Categories” sayfası ise kalıcı oturuma giden yolların çok sayıda kategoriye ayrıldığını; bunların başlıca aile, istihdam, özel göçmen, mülteci/iltica, çeşitlilik vizesi ve diğer bazı özel başlıklar altında toplandığını göstermektedir. (uscis.gov)

Department of State’ın “Immigrate” sayfası da aynı resmi çerçeveyi doğrular: ABD göçmenlik hukuku, göçmen vizelerini esas olarak family ties, employment, adoption, special immigrant categories ve diversity visa başlıkları altında sunar. Aynı sayfa ayrıca USCIS’in göçmenlik dilekçelerini onaylayan veya reddeden kurum olduğunu, onay sonrası bazı dosyalarda National Visa Center (NVC) ve konsoloslukların devreye girdiğini belirtir. Bu kurumsal ayrım, kalıcı oturuma giden yolun yalnızca USCIS’ten ibaret olmadığını gösterir. (Seyahat)

USCIS’in “How to Apply for a Green Card” sayfasına göre çoğu başvuru sahibi Green Card sürecinde en az iki temel adım görür: bir immigrant petition ve ardından bir Green Card application. ABD içindekiler için bu ikinci adım çoğu zaman Form I-485 ile yürür. USCIS ayrıca “Adjustment of Status” sayfasında, adjustment of status’ın ABD içinden lawful permanent resident statüsüne başvuru yapılmasını sağlayan süreç olduğunu açıkça belirtmektedir. (uscis.gov)

Aile temelli kalıcı oturum

Aile temelli Green Card, ABD’de en yaygın kalıcı oturum yollarından biridir. USCIS’e göre ABD vatandaşının eşi, 21 yaşın altındaki evli olmayan çocuğu ve sponsor 21 yaşını doldurmuşsa ebeveyni, immediate relative çizgisinde Green Card için uygun olabilir. Bunun dışında USCIS family preference sayfası; F1, F2A, F2B, F3 ve F4 gibi kota ve sıra sistemine bağlı aile kategorilerini ayrıca düzenlemektedir. (uscis.gov)

Aile temelli dosyalarda kalıcı oturum hemen doğmaz; çoğu durumda süreç Form I-130 ile başlar. Department of State’ın göçmen vize süreci rehberi, ABD vatandaşı ve lawful permanent resident sponsorların aile temelli göçmenlikte I-130 sunduğunu açıkça anlatır. Immediate relative ile family preference arasındaki fark ise özellikle bekleme süreleri ve visa availability alanında önem kazanır. (Seyahat)

İstihdam temelli kalıcı oturum

İş temelli kalıcı oturum da ABD sisteminde güçlü bir ikinci damardır. USCIS’in “Green Card for Employment-Based Immigrants” ve ilgili EB sayfalarına göre istihdam temelli kalıcı oturum kategorileri EB-1, EB-2, EB-3, EB-4 ve EB-5 olarak yapılandırılmıştır. USCIS, EB-1’i olağanüstü yetenek, seçkin profesör/araştırmacı ve bazı çok uluslu yöneticiler; EB-2’yi ileri derece veya istisnai yetenek; EB-3’ü vasıflı işçi, profesyonel veya diğer işçiler; EB-4’ü özel göçmenler; EB-5’i ise göçmen yatırımcılar için açıklamaktadır. (uscis.gov)

USCIS ayrıca bazı istihdam temelli preference kategorilerinin ABD’li bir işverenden kalıcı iş teklifi gerektirdiğini, bazılarının ise böyle bir teklife ihtiyaç duymadan ilerleyebildiğini belirtir. Bu yüzden H-1B gibi geçici çalışma statüsü ile EB-2 veya EB-3 gibi kalıcı göçmenlik kategorileri birbirine bağlanabilir; ancak hukuken aynı şey değildir. Geçici çalışmadan kalıcı oturuma geçiş, ayrı bir petition ve çoğu zaman ayrı bir visa availability analizi gerektirir. (uscis.gov)

Çeşitlilik vizesi ve diğer kalıcı oturum yolları

ABD hukukunda aile ve iş dışında da kalıcı oturum yolları vardır. Department of State’a göre Diversity Visa (DV) programı, göç oranı düşük ülkelerden gelen kişiler için her yıl yapılan bir göçmenlik programıdır ve yıllık üst sınır 55,000 kişiye kadar çıkabilir. Bununla birlikte State Department 23 Aralık 2025 tarihli duyurusunda diversity immigrant visa issuances bakımından bir duraklatma ilan ettiğini de açıkladı; bu nedenle DV hukuken varlığını sürdürse bile pratik uygulama bakımından güncel resmî duyuruların ayrıca takip edilmesi gerekir. (Seyahat)

Buna ek olarak adoption, bazı special immigrant kategorileri ve başka özel kanuni yollar da mevcuttur. Department of State, “Immigrate” sayfasında adoption ve special immigrant başlıklarını aile ve istihdamdan ayrı sütunlar olarak göstermektedir. USCIS’in Green Card uygunluk sayfası da “special immigrant” ve “other categories” başlıklarının kalıcı oturuma giden resmî yollar arasında olduğunu doğrular. (Seyahat)

İnsani koruma ve koruma temelli oturum benzeri rejimler

ABD’de “oturum izni” denildiğinde çoğu zaman gözden kaçan üçüncü alan, insani koruma rejimleridir. Bunların bazıları doğrudan kalıcı oturum değildir; ama kişiye ABD’de yasal olarak kalma, başvuru yapma ya da sonradan Green Card’a geçiş imkânı sağlayabilir. Bu alanda en önemli başlıklar asylum, refugee, Temporary Protected Status (TPS) ve humanitarian parole olarak öne çıkar. (uscis.gov)

Asylum bakımından USCIS, kişinin ABD’de fiziksel olarak bulunması veya bir giriş noktasında olması gerektiğini ve affirmative asylum için genel olarak Form I-589 ile başvurulduğunu belirtmektedir. Aynı USCIS kaynakları, affirmative asylum başvurusunun kural olarak ABD’ye gelişten itibaren 1 yıl içinde yapılması gerektiğini de vurgular. Bu statü Green Card değildir; ancak USCIS’in asylee Green Card sayfasına göre asylum granted olduktan sonra en az 1 yıl geçmişse kişi kalıcı oturuma başvurabilir. (uscis.gov)

Refugee statüsü de benzer şekilde Green Card ile aynı şey değildir; ama kalıcı oturuma güçlü bir geçiş hattı oluşturur. USCIS’in refugee Green Card sayfası ve mülteciler/asylees broşürü, mültecilerin ABD’ye kabul edildikten sonra 1 yıl sonunda lawful permanent resident statüsüne geçmeleri gerektiğini açıkça belirtir. Bu, mülteci statüsünün geçici korumadan kalıcı oturuma dönüştürülebilen yapısını gösterir. (uscis.gov)

Temporary Protected Status (TPS) ise doğrudan kalıcı oturum yolu değildir. USCIS’e göre DHS, belirli ülkeleri; o ülkedeki koşulların kişilerin güvenli dönüşünü geçici olarak imkânsız kılması nedeniyle TPS için belirleyebilir. Bu statü, belirli ülke vatandaşlarına ve uygun kişilere ABD içinde geçici koruma sağlar; ancak kendi başına Green Card yaratmaz. Üstelik ülke listeleri, uzatma ve sona erme tarihleri değişebildiği için TPS tamamen “güncel duyuruya bağlı” dinamik bir rejimdir. (uscis.gov)

Humanitarian parole da yine kalıcı oturum değildir. USCIS’in resmî açıklamasına göre parole, ABD dışında bulunan kişiler için “urgent humanitarian reasons” veya “significant public benefit” gerekçeleriyle verilebilen, takdire bağlı ve geçici bir giriş/kalış mekanizmasıdır. USCIS policy manual de parole yetkisinin kanunen “temporarily” kullanılabildiğini vurgular. Bu nedenle parole, Green Card ile karıştırılmamalı; çoğu durumda yalnızca geçici bir hukuki köprü olarak görülmelidir. (uscis.gov)

Hangi rejim gerçekten “oturum izni” sayılmalıdır?

Türkçe pratikte herkes “oturum izni” dese de, ABD hukuku açısından en doğru ayrım şudur: Green Card gerçek kalıcı oturumdur; nonimmigrant statuses geçici ve amaca bağlı kalıştır; asylum, TPS, parole ve benzeri koruma rejimleri ise statü veya izin niteliği taşısa da aynı düzeyde kalıcı ikamet hakkı vermez. Bu nedenle yatırımcı, öğrenci, çalışan, turist, mülteci ve Green Card sahibi aynı hukuki sepete konulamaz. (uscis.gov)

Buradan çıkan çok önemli pratik sonuç da şudur: çalışma izni, her zaman kalıcı oturum anlamına gelmez. USCIS’e göre Green Card zaten başlı başına çalışma yetkisi kanıtıdır; buna karşılık geçici statülerde çalışma yetkisi kategoriye göre değişir ve bazen ayrıca EAD veya petition gerekir. Dolayısıyla “çalışma hakkım var, demek ki kalıcı oturumum var” şeklindeki düşünce ABD hukuku bakımından yanlıştır. (uscis.gov)

Statüden kalıcı oturuma geçiş ve kota meselesi

Birçok kişi ABD’ye önce geçici statüyle gelir, sonra uygun bir kategoriye geçerek Green Card almaya çalışır. USCIS adjustment of status sürecini bunun için kullanır; fakat family-sponsored ve employment-based preference kategorilerinde her zaman hemen dosya verilemez. Department of State’ın Visa Bulletin sistemi ve USCIS’in aylık filing charts duyuruları, belirli kategorilerde önce visa availability oluşması gerektiğini göstermektedir. 2026 Mart ayı için USCIS ayrıca hangi chart’ın kullanılacağını aylık olarak ilan etmektedir. (Seyahat)

Bu nedenle Amerika hukukunda oturum izni türlerini anlamak, yalnızca hangi kartın mevcut olduğunu bilmek değil; geçici statüden kalıcı oturuma geçiş mantığını da kavramak demektir. B-2 ile giriş yapmış olmak, F-1 öğrencilik, H-1B uzmanlık istihdamı, asylum, TPS veya parole gibi her başlangıç noktası Green Card’a aynı kolaylıkla bağlanmaz. Her kategori için ayrı usul, ayrı zamanlama ve bazen ayrı kota rejimi bulunur. (uscis.gov)

Sonuç

Amerika hukukunda oturum izni türleri tek bir izinden ibaret değildir. Doğru hukuki okuma; vize, ABD içindeki statü, kalıcı oturum (Green Card) ve insani koruma rejimleri arasında net ayrım yapmaktır. Geçici statüler içinde turist, öğrenci, değişim, çalışma, yatırım, sanat, din görevlisi ve mağdur koruma kategorileri bulunurken; kalıcı oturum tarafında aile, istihdam, özel göçmen, mülteci/iltica ve çeşitlilik temelli yollar öne çıkar. TPS ve humanitarian parole gibi mekanizmalar ise önemli koruma sağlar, fakat kural olarak Green Card ile aynı şey değildir. (Seyahat)

Bu nedenle ABD’de yaşamak isteyen biri için asıl soru “hangi vizeyi alayım?” değil, “benim amacım geçici kalış mı, eğitim mi, çalışma mı, aile birleşimi mi, koruma mı, yoksa kalıcı yerleşim mi?” sorusudur. Doğru kategori seçimi baştan yapılmazsa, kişi vize ile statüyü, çalışma izni ile kalıcı oturumu veya insani koruma ile Green Card’ı birbirine karıştırabilir. ABD göçmenlik hukukunda en güvenli yol, hedefe uygun kategoriyi ve o kategoriye ait usul zincirini baştan doğru kurmaktır. (Seyahat)