§21 AufenthG kapsamında Almanya’da girişimci/şirket sahibi oturumunu uzatırken aranan kriterler: işin “başarılı” sayılması, ciro ve kârlılık analizi, istihdam etkisi, vergi ve SGK uyumu, sağlık sigortası, 45+ için emeklilik güvencesi, başvuru zamanı ve Fiktionswirkung.

---

Almanya’da Ticari Faaliyetle Oturum Uzatma: Ciro, Kâr, İstihdam ve Vergi Uyum Kriterleri

Almanya’da ticari faaliyete dayalı oturum izni (genellikle §21 AufenthG – Selbständige Tätigkeit) alan girişimcilerin en kritik aşaması, ilk iznin alınmasından ziyade uzatma (Verlängerung) dönemidir. Çünkü uzatmada idare “vaat” değil “performans” görmek ister: iş gerçekten yürüyor mu, geçiminizi sürdürülebilir biçimde sağlıyor musunuz, vergi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri düzenli mi, şirket/iş modeli Almanya’daki ekonomik mantığa uygun mu?

Bu yazıda, ticari faaliyetle oturum uzatırken pratikte öne çıkan dört başlığı—ciro, kâr, istihdam ve vergi uyumu—hukuki çerçeveye oturtarak anlatıyorum. Ayrıca başvurunun zamanlaması, Fiktionswirkung (geçici uzama etkisi), belge paketi ve red riskini azaltan dosya stratejisini de ekliyorum.

Not: Uygulamalar eyalet/şehir (Ausländerbehörde) bazında değişebilir. Aşağıdaki çerçeve, resmi kaynaklardaki genel kriterleri ve tipik idari pratikleri temel alır.

---

1) Hukuki temel: §21 AufenthG ve “başarılı iş + geçim güvenliği” mantığı

1.1. Oturumun süresi ve uzatma/yerleşim hattı

§21 kapsamında verilen oturum izni kural olarak en fazla üç yıla kadar düzenlenir; üç yıl sonunda belirli şartlarla süresiz yerleşim izni (Niederlassungserlaubnis) gündeme gelebilir. §21’in 4. fıkrası, üç yıl sonra (genel §9/2 şartlarından sapmayla) yerleşim izni verilebileceğini, bunun da işin başarıya ulaşması ve geçimin güvence altında olmasına bağlandığını ifade eder. (Gesetze im Internet)

BAMF da aynı mantığı net şekilde özetler: oturum en fazla üç yıl verilir; sonrasında faaliyet başarılı olmuşsa ve geçim güvence altındaysa yerleşim izni verilebilir. (BAMF)

Make-it-in-Germany portalı da uzatma için aynı “başarılı iş fikri + geçimin sağlanması” formülünü kullanır ve yine üç yıl sonra yerleşim izni hattını işaret eder. (Make it in Germany)

1.2. Uzatmanın ana sorusu

Uzatma incelemesinde idarenin ana sorusu şudur:

“Bu kişi/şirket, Almanya’da sürdürülebilir şekilde gelir üretiyor mu ve kamu yardımı olmadan (geçimini) karşılıyor mu; ayrıca düzenli ve uyumlu bir ekonomik aktör mü?”

Bu sorunun altına, sizin vurguladığınız dört kriter (ciro, kâr, istihdam, vergi uyumu) oturur.

---

2) Başvurunun zamanlaması: 4 ay kuralı, online başvuru ve Fiktionswirkung

2.1. Ne zaman başvurulur?

Berlin örneği üzerinden konuşursak (birçok idare benzer takvimle çalışır): uzatma başvurusu en erken 4 ay önce yapılabilir. (ServicePortal Berlin)
Bu, dosyayı “son haftaya bırakmama” gereğinin hukuki karşılığıdır.

2.2. Başvuru yapınca oturum kendiliğinden uzar mı?

Berlin hizmet sayfası, online başvurudan sonra alınan PDF onayın, mevcut oturumun bitiş tarihinden sonra da Almanya içinde geçerli olmaya devam ettiğini (Fiktionswirkung) ve başvuru gününde izin zaten bitmişse bu etkinin doğmayacağını açıkça yazar. (ServicePortal Berlin)

Bu konu, Aufenthaltsgesetz §81 ile de bağlantılıdır: başvuru üzerine “başvuru etkisine ilişkin belge” (Fiktionsbescheinigung) düzenlenmesi ve başvurunun belirli koşullarda geçici hukuki etki doğurması §81’de yer alır. (Gesetze im Internet)

Pratik sonuç:

• Başvuruyu izin süresi dolmadan yapmak hayati önemdedir.
• Süresi dolmuş izinle “sonradan başvuru” yapılırsa, geçici koruma etkisi her zaman otomatik doğmayabilir; bu da çalışma/seyahat/hesap açılışı gibi alanlarda ciddi risk yaratır.

---

3) Uzatmada “çekirdek kriter”: Geçimin sürdürülebilir biçimde sağlanması

Berlin’in uzatma sayfası, uzatma için temel şart olarak şunu yazar: Geçiminiz, serbest/ticari faaliyetten “kalıcı ve yeterli” biçimde sağlanmış olmalı. (ServicePortal Berlin)

Bu cümlenin içine ciro, kâr, istihdam ve vergi uyumu girer; ama hukuki çekirdek **“Lebensunterhaltssicherung”**dir.

3.1. Geçim güvenliği nasıl değerlendirilir?

İdare genellikle şu iki soruya somut belge ister:

1. Şirket/iş düzeyinde: faaliyet kârlı mı, nakit akışı stabil mi, gelecek dönem sürdürülebilir mi?
2. Kişi düzeyinde: bu faaliyet size ve (varsa) bakmakla yükümlü olduklarınıza yetecek düzenli geliri sağlıyor mu?

Bu nedenle “yüksek ciro” tek başına yetmeyebilir; “kâr düşük” veya “nakit akışı zayıf” ise uzatma riske girebilir.

---

4) Ciro (Umsatz): Neden önemli, ama neden tek başına yeterli değil?

4.1. Ciro idare için neyi gösterir?

Ciro, faaliyetin pazar karşılığı olduğuna dair hızlı bir sinyal verir: fatura kesiliyor mu, müşteri var mı, iş “gerçek” mi?

4.2. Ciroyu hangi belgelerle ispatlarsınız?

Uzatma dosyalarında ciroyu “kanıtlayan” tipik set:

• Satış faturaları (Rechnungen) ve sözleşmeler
• Banka hesap dökümleri (Geldeingänge)
• (Varsa) POS/ödeme kuruluşu raporları
• Aylık/çeyreklik gelir tablosu veya BWA (işletme değerlendirme raporu)
• Düzenli müşteri akışını gösteren sipariş/abonelik/çerçeve sözleşmeler

4.3. Yüksek ciro – düşük kâr paradoksu

İdare açısından riskli senaryo şudur: Ciro yüksek, ama masraflar (subcontractor, kira, pazarlama, iade/chargeback, lojistik) o kadar yüksek ki net kazanç düşük ve geçim yine “zor” görünüyor. Bu durumda dosyada sadece ciroyu değil:

• maliyet yapısını,
• fiyatlandırma stratejisini,
• kâra geçiş planını,
• bir sonraki yılın sipariş/kontrat görünürlüğünü
  anlatmanız gerekir.

---

5) Kâr (Gewinn): Uzatmada “asıl belirleyici” olabilen metrik

5.1. Hangi kâr?

Uzatma bakımından idarenin ilgilendiği kâr çoğu zaman şudur:

• Vergi öncesi/sonrası kâr değil,
• “Sizin geçiminizi karşılamaya yarayan, sürdürülebilir net gelir kapasitesi”.

Şirketinizin yapısına göre bu farklı görünür:

• Şahıs işletmesi: kâr doğrudan kişiye akar.
• GmbH/UG: şirket kârı ayrı; sizin geliriniz çoğu zaman maaş (Geschäftsführer-Gehalt) ve/veya dağıtım (Ausschüttung) ile oluşur.

Bu nedenle uzatma dosyasında “şirket kârlı” demekle yetinmeyip, sizin kişisel geçiminize yansıyan kısmı da göstermek önemlidir.

5.2. Kârı nasıl belgelersiniz?

Tipik belge paketi:

• Yıllık finansal tablolar / gelir-gider özeti
• Steuerbescheid’ler (kurumlar/gelir vergisi, ticaret vergisi)
• BWA ve SuSa (Summen- und Saldenliste)
• Muhasebeci/Steuerberater yazısı (işin durumu, trendler, riskler)
• İş planına göre gerçekleşen sapma analizi (neden, nasıl düzeliyor?)

Federal idare portalındaki “uzatma/başvuru” sayfalarında, §21 kapsamında audit report form ve geçim güvencesi gibi belgelerin talep edildiği görülür. (Bundesportal)
Bu, pratikte verilerin “muhasebe/denetim diliyle” sunulmasının beklendiğini gösterir.

5.3. “Kâr yok ama büyüme var” dosyaları

Start-up’larda ilk dönem kâr olmayabilir. Böyle bir dosyada kritik olan şudur:

• finansman (runway) kanıtı,
• müşteri ediniminin sürdürülebilirliği,
• gelirlerin artış eğrisi ve maliyet kontrol planı,
• kamu yardımı olmadan geçimin nasıl sağlandığı.

Kısacası, zarar açıklanabilir olmalı; zarar “kontrolsüz” görünmemeli.

---

6) İstihdam: Şart mı, avantaj mı?

§21 hattında istihdam yaratmak, çoğu zaman zorunlu bir “matematiksel eşik” değil; fakat uzatma/yerleşim değerlendirmesinde güçlü bir pozitif gösterge olabilir. Özellikle ticari faaliyetle oturumun başlangıç mantığında “ekonomik etki” (pozitif etki) vurgusu bulunduğundan, uzatmada da istihdam bir tür “başarı kanıtı” olarak okunur.

6.1. İstihdamın dosyaya katkısı

• İşin sürdürülebilirliğini artırır (tek kişilik kırılgan yapı azalır)
• Almanya ekonomisiyle bağ kurar (SGK/vergiler)
• İşin ölçeklendiğini gösterir

6.2. İstihdamı nasıl ispatlarsınız?

• İş sözleşmeleri
• Maaş bordroları ve ödeme dekontları
• Sosyal sigorta kayıtları (Sozialversicherungsmeldungen)
• Personel planı (kaç kişi, hangi pozisyon, hangi tarihte)
• Alt yüklenici (freelancer) çalışıyorsanız: sözleşmeler + fatura akışı

6.3. İstihdam varsa uyum yükü de artar

İstihdam, avantaj olduğu kadar “uyum riskini” de artırır: geç bildirim, yanlış bordro, prim borcu gibi konular bankacılıkta olduğu gibi göç hukukunda da olumsuz sinyal üretebilir. Bu nedenle istihdam dosyasında “sadece çalışan sayısı” değil, düzenli uyum da görünmelidir.

---

7) Vergi uyumu: Uzatmanın sessiz ama en keskin kriteri

Vergi uyumu, çoğu idarede iki düzlemde okunur:

1. Beyan/disiplin: zamanında beyan veriliyor mu?
2. Borç/disiplin: vergi borcu/prim borcu var mı, yapılandırma var mı, ödeme düzeni nasıl?

Berlin uzatma sayfası, geçim güvenliği ve (45+ için) emeklilik planı gibi şartları açıkça sayar. (ServicePortal Berlin) Bu şartların fiilen “temiz vergi geçmişi ve düzenli finansal kayıtlar” ile desteklenmesi beklenir.

7.1. Vergi uyumunu hangi belgelerle gösterirsiniz?

• Steuerbescheid’ler (Gelir/Kurumlar Vergisi, Gewerbesteuer)
• Umsatzsteuer-Voranmeldung özetleri ve ödeme dekontları
• Mali müşavir/Steuerberater yazısı: “beyanlar verilmiştir, borç yoktur / yapılandırma vardır, ödeme planı işler”
• Vergi dairesinden güncel yazışmalar (varsa)
• Ticari defter kayıtlarının düzeni

7.2. “Borç var ama yönetilebilir” senaryosu

Borç her zaman otomatik ret sebebi değildir; fakat gizlenen borç ve ödeme disiplininin olmaması ciddi sorundur. Eğer borç/yapılandırma varsa dosyada:

• borcun sebebini,
• yapılandırma kararını,
• ödeme planını ve bugüne kadar ödenen taksitleri
  şeffaf biçimde göstermelisiniz.

---

8) 45 yaş üstü için ek şart: “Yeterli emeklilik planı”

Berlin’in resmi uzatma şartları arasında açıkça yer alır: 45 yaşını geçmişseniz “adequate pension plan” kanıtı istenir. (ServicePortal Berlin)
Bu, yalnızca gelir değil, uzun vadeli sosyal güvenlik/özkaynak planlamasının da dosyaya girmesi gerektiği anlamına gelir.

Tipik kanıtlar:

• Rentenversicherung (zorunlu/özel) katkıları
• Özel emeklilik sigortası poliçeleri
• Birikim/varlık planı (meşru kaynak belgeleriyle)

---

9) Uzatma başvurusu için pratik belge paketi (checklist)

Şehirden şehre değişebilse de, aşağıdaki iskelet çoğu dosyada “temel paket” olarak çalışır:

9.1. Kimlik ve oturum belgeleri

• Pasaport + mevcut oturum kartı
• Biyometrik fotoğraf (istenirse)
• Online başvuru çıktısı / başvuru onayı (varsa)

9.2. İşin “başarısını” gösteren belgeler (ciro-kâr)

• İş planı (güncel versiyon) + gerçekleşen performans özeti
• BWA / gelir-gider raporları
• Faturalar, sözleşmeler, banka hareketleri
• (Şirket ise) yıllık finansal tablolar

9.3. Vergi uyumu

• Steuerbescheid’ler
• KDV ön bildirimleri ve ödeme dekontları
• Vergi/prim borcu yoktur yazısı veya ödeme planı

9.4. İstihdam (varsa)

• İş sözleşmeleri, bordrolar, SGK kayıtları

9.5. Geçim ve sigorta

• Sağlık sigortası (Krankenversicherung) kanıtı
• Kira sözleşmesi / yaşam giderleri (idareye göre)
• Kişisel geçimi gösteren net gelir hesaplaması

Federal hizmet portalında, §21 kapsamında audit report form ve geçim güvencesi gibi belgelerin talep edilebildiği görülür; bu nedenle “muhasebe/denetim formatında” sunum dosyanın hızını artırır. (Bundesportal)

---

10) Dosya stratejisi: Ciro–kâr–istihdam–vergi uyumunu tek anlatıya bağlayın

Uzatmada en sık yapılan hata, belgeleri “yığın” halinde sunup bir anlatı kurmamaktır. Oysa idare aslında tek bir hikâye arar:

1. İşin gerçekliği (müşteri/sözleşme/ciro)
2. Sürdürülebilirlik (kâr + nakit akışı + gelecek görünürlüğü)
3. Toplumsal/ekonomik entegrasyon (istihdam/vergiler/uyum)
4. Kişisel geçim güvenliği (kamu yardımı olmadan düzenli yaşam)

Bu anlatıyı kurmak için pratik bir yöntem:

• 2 sayfalık “iş özeti” (geçen yıl ne oldu, bu yıl hedef ne)
• 1 sayfalık “finans özeti” (ciro, brüt kâr, net kâr, kişisel net gelir)
• 1 sayfalık “uyum özeti” (vergi beyanları tam, borç yok/plan var)
• Ekler: faturalar, sözleşmeler, bankalar, vergi belgeleri, bordrolar

---

11) Kritik risk noktaları (red/g gecikme riskini artıran durumlar)

• Son dakikada başvuru ve izin süresinin kaçırılması (Fiktions etkisi doğmayabilir) (ServicePortal Berlin)
• Yüksek ciro ama düşük net gelir (geçim güvenliği zayıf görünür)
• Vergi/prim uyumsuzluğu (beyan eksikliği, borçların gizlenmesi)
• Belgesiz nakit akışı (banka kayıtlarında açıklamasız hareketler)
• İş planından büyük sapma (sapma açıklaması yapılmazsa “kontrolsüzlük” izlenimi)

---

12) Uzatmadan yerleşime: 3 yıl sonrası için dosyayı şimdiden kurun

Birçok girişimci, uzatmayı alıp rahatlıyor; oysa hedef çoğu zaman 3 yıl sonra süresiz yerleşim izni. §21(4) hattı ve BAMF’nin özeti, üç yıl sonunda “başarılı faaliyet + geçim güvencesi” eksenini tekrar eder. (Gesetze im Internet)

Bu yüzden daha ilk yıldan itibaren:

• muhasebe düzeni,
• vergi takvimi,
• sözleşme arşivi,
• istihdam kayıtları,
• banka hareketlerinin açıklanabilirliği
  gibi unsurları “yerleşim dosyasına” hizmet eder şekilde tutmak akıllıcadır.

---

Sonuç

Almanya’da ticari faaliyetle oturum uzatma, çoğu zaman “kaç fatura kestiniz” sorusundan daha kapsamlıdır: ciro işin gerçekliğini, kâr sürdürülebilirliği, istihdam ekonomik etkiyi, vergi uyumu ise güvenilirliği ve kurumsal disiplini gösterir. Resmi çerçeve, uzatma için özellikle geçimin serbest/ticari faaliyetten kalıcı biçimde sağlanmasını ve belirli yaş gruplarında emeklilik planı gibi ek güvenceyi şart koşar. (ServicePortal Berlin) Başvurunun zamanlaması ve Fiktionswirkung ise sürecin “teknik kaderini” belirler; bu yüzden uzatma dosyası hem güçlü hem de zamanında sunulmalıdır. (ServicePortal Berlin)