ALMANYADA ÇALIŞMA İZNİ – Kündigung
Almanya’da İş Akdi Feshi (Kündigung) Sonrası Haklar: Oturum Riski, İhbar ve Dava Stratejisi
1) Neden bu konu “saatli bomba” gibidir?
Almanya’da iş akdinin feshi (Kündigung) tebliğ edildiği anda iki paralel saat işlemeye başlar:
- İş hukuku saati: Feshin geçerliliğine itiraz (Kündigungsschutzklage) için çoğu durumda 3 haftalık süre.
- Göç/oturum saati: Oturumunuz işe bağlıysa, işin bitmesi “oturum şartlarında değişiklik” doğurabilir; ayrıca yabancılar dairesine bildirim yükümlülüğü doğabilir. Örneğin Almanya İkamet Yasası’nda (AufenthG) erken iş sonlanmasının öğrenilmesinden itibaren 2 hafta içinde bildirim yükümlülüğü öngörülebilir. (gesetze-im-internet.de)
Bu iki süreç birbirini etkiler: İş davanız güçlü olabilir ama oturum tarafında “zamanında bildirmediniz / geç kaldınız” gibi bir risk, dosyanın seyrini bozabilir. Bu yüzden strateji, tek bir “iş davası” değil; iş + oturum + sosyal sigorta koordinasyonudur.
2) İlk kontrol: Elinizdeki fesih geçerli bir “Kündigung” mı?
Almanya’da iş sözleşmesinin feshi kural olarak yazılı şekilde yapılmalıdır; pratikte “e-posta/WhatsApp/faks/SMS ile fesih” çoğu zaman geçersiz kabul edilir. (gesetze-im-internet.de)
Yapılacak ilk kontroller:
- Islak imza var mı? Fesih mektubu imzalı mı? (Sadece tarama imza, e-posta eki vs. risklidir.)
- Tebliğ tarihi net mi? 3 haftalık dava süresi çoğunlukla “fesih yazısının elinize geçtiği gün”den başlar.
- Yetkili imzalayan kim? Şirket adına imzalayan kişinin yetkisi tartışmalıysa dava stratejisinde kullanılabilir (özellikle vekaletsiz temsil iddiaları).
- Hangi fesih türü?
- Ordentliche Kündigung: İhbar süresine uyularak “normal fesih”.
- Außerordentliche fristlose Kündigung: “Derhal fesih” (haklı sebep gerekir). (gesetze-im-internet.de)
- Änderungskündigung: Şart değişikliği dayatmalı fesih.
- Aufhebungsvertrag: Karşılıklı sona erdirme sözleşmesi (farklı riskler doğurur).
Özellikle Aufhebungsvertrag (ikrah/yanıltma iddiaları hariç) çoğu kez “kendi rızasıyla ayrılma” görüntüsü verdiği için işsizlik ödeneği (ALG I) ve oturum tarafında ek risk çıkarabilir. Bu nedenle “imzalamadan önce” iki kez düşünülür.
3) İhbar (Notice) süreleri: Gerçek bitiş tarihini doğru hesaplamak
Normal fesihlerde ihbar süresi; kanun, toplu sözleşme veya iş sözleşmesinden gelebilir. Uygulamada temel referanslardan biri Alman Medeni Kanunu’ndaki (BGB) § 622 düzenlemesidir; örneğin kısa kıdemlerde 15’ine veya ay sonuna doğru “4 hafta” gibi çerçeveler görülebilir, kıdem arttıkça süre uzar. (gesetze-im-internet.de)
Stratejik önemi:
- İşveren ihbar süresini eksik uygularsa, bazı iddialar 3 haftalık feshe itiraz süresinden bağımsız şekilde gündeme gelebilir (uygulamada bu ayrım çok önemlidir).
- Oturum açısından, “iş fiilen ne zaman bitecek?” sorusu, yabancılar dairesine yapılacak bildirim ve “geçiş” planının temelidir.
4) Derhal fesih (fristlose Kündigung): Haklı sebep + süre kuralı
Derhal fesihte işverenin “önemli bir sebep”e dayanması gerekir; ayrıca BGB § 626(2) kapsamında işverenin feshe dayanak olayı öğrenmesinden itibaren 2 hafta içinde fesih hakkını kullanması gerektiği kabul edilir. (gesetze-im-internet.de)
Bu tür fesihlerde dava stratejisi genellikle iki ayaklıdır:
- Sebep gerçekten haklı mı? (İşverenin ispatı, delil standardı, orantılılık, önce uyarı (Abmahnung) gerekliliği gibi tartışmalar)
- Usul doğru mu? (Yazılılık, imza, işyeri temsilcileri, varsa işçi temsilciliğinin dinlenmesi vb.)
5) İş güvencesi (KSchG) ne zaman devreye girer?
Almanya’da “genel iş güvencesi” (Kündigungsschutz) belirli koşullarda doğar. Uygulamada genel çerçeve şu şekilde özetlenir:
- İşçinin aynı işverende en az 6 aydır çalışması ve
- İşyerinde belirli sayının üzerinde çalışan bulunması (çoğunlukla 10’dan fazla tam zamanlı eşdeğer) şartları aranır.
Bunlar yoksa “hiç hak yok” anlamına gelmez; yazılılık, ihbar, ayrımcılık, özel koruma halleri (hamilelik, ebeveyn izni, ağır engellilik gibi) gibi alanlarda yine ciddi savunma zemini olabilir.
6) Altın süre: 3 haftalık Kündigungsschutzklage kuralı
Feshe karşı en kritik hamle, çoğu senaryoda fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 3 hafta içinde İş Mahkemesi’ne (Arbeitsgericht) dava açmaktır. (bpr.rlp.de)
Bu süre kaçırılırsa, genel kural olarak fesih “başından beri geçerliymiş” gibi sonuç doğurabilir (KSchG mantığı). (bpr.rlp.de)
Dava dilekçesinde ana hedef ne olur?
Çoğu dosyada temel talep, feshin geçersizliği ve iş ilişkisinin sona ermediğinin tespitidir. Bu, pratikte şu iki sonucu doğurur:
- İşveren, dava riskini görünce uzlaşmaya daha açık hale gelir.
- İşçi, ücret/işe iade pazarlığında daha güçlü konumlanır.
“Mutlaka işe dönüş mü olur?”
Alman sisteminde çok sayıda dosya mahkeme sulhu ile biter. “Abfindung (tazminat/ikramiye benzeri toplu ödeme)” otomatik hak değildir; çoğu zaman müzakere ürünüdür.
Bu nedenle strateji “sadece dava açmak” değil; dava açıp doğru pazarlık zemini kurmak olmalıdır.
7) Delil ve hazırlık: İlk 72 saatte yapılması gerekenler
Fesih geldiğinde pratik checklist:
A) Belge seti oluşturun
- İş sözleşmesi + ekleri, görev tanımı, ücret bordroları
- Fesih mektubu (zarf/tebliğ kanıtı varsa saklayın)
- Uyarılar (Abmahnung), performans değerlendirmeleri, e-postalar
- Varsa işyeri temsilciliği yazışmaları
B) İşverenle yazışmada dikkat
- “Kabul ettim/istifa ediyorum” gibi beyanlardan kaçının.
- Mümkünse yazılı ve ölçülü ilerleyin; hedef “hak kaybı doğurmadan pozisyon almak”.
C) Çalışma belgesi (Arbeitszeugnis) talebi
İş ilişkisinin bitiminde işçinin yazılı çalışma belgesi talep hakkı olduğu genel kabul görür. (gesetze-im-internet.de)
D) Kullanılmayan izinler
İş ilişkisinin bitimi nedeniyle izin kullandırılamıyorsa, izinlerin paraya çevrilmesi (Urlaubsabgeltung) gündeme gelir (BUrlG § 7(4) mantığı). (gesetze-im-internet.de)
8) İşsizlik (ALG I) ve sosyal sigorta: “bildirim” cezadan kaçınır
İşten çıkarılma veya sözleşmenin biteceğini öğrenince, Almanya Federal İş Ajansı (Bundesagentur für Arbeit) uygulamasında iş arayan (arbeitsuchend) bildirimi kritik bir adımdır:
- İş ilişkisinin biteceği 3 ay önceden biliniyorsa en geç 3 ay önce,
- Daha kısa sürede öğrenildiyse en geç 3 gün içinde bildirim yapılması gerektiği vurgulanır. (Bundesagentur für Arbeit)
Bu bildirim, “işsiz (arbeitslos) kaydı” ve “işsizlik ödeneği başvurusu” adımlarından ayrıdır; yani tek hamleyle tüm süreç kapanmaz. (Bundesagentur für Arbeit)
Uygulama sonucu: Geç bildirim, ödenek tarafında finansal dezavantajlar doğurabilir. (Bundesagentur für Arbeit)
9) Oturum riski: İş bittiğinde hangi hukuki mekanizma çalışır?
Almanya’da birçok oturum türü istihdama bağlıdır. İş bittiğinde iki temel risk doğar:
- Bildirim yükümlülüğü
Erken iş sonlanmasının öğrenilmesinden itibaren yabancılar makamına bildirim yükümlülüğü öngörülebilir. AufenthG’de bu bildirimin 2 hafta içinde yapılması gereken durumlar düzenlenmiştir. (gesetze-im-internet.de) - Oturum şartlarının ortadan kalkması / kısaltma-iptal
İstihdam şartı, “geçimin temini” veya izin belgesindeki ek sayfa (Zusatzblatt) koşulları nedeniyle, makamlar oturum süresini kısaltma veya iptal yönüne gidebilir. AB Komisyonu’nun bilgilendirmesinde, yeterli geçim kaynakları yoksa oturumun geri alınması riskinden söz edilir. (Migration and Home Affairs)
EU Blue Card (AB Mavi Kart) özelinde iki önemli nokta
- Mavi Kart genelde en fazla 4 yıl verilir; sözleşme daha kısaysa çoğu uygulamada sözleşme süresi + 3 ay şeklinde düzenlenir. (Migration and Home Affairs)
- İşsiz kalındığında, AB düzeyindeki bilgilendirmeye göre Mavi Kart sahibi 2 yıldan az süredir kart sahibiyse 3 ay, 2 yıldan fazla süredir kart sahibiyse 6 ay içinde yeni iş bulması beklenebilir; aksi halde kartın geri alınması ihtimali doğabilir. (Migration and Home Affairs)
Ayrıca bazı resmi bilgilendirme metinlerinde, Mavi Kart kapsamında ilk 12 ay içinde işveren değişikliği/koşul değişikliklerinin yetkili yabancılar makamına bildirilmesi gerektiği; bildirilmezse kartın geri alınmasına kadar gidebilecek sonuçlar olabileceği belirtilir. (india.diplo.de)
Şehir uygulaması farkı: Berlin örneği
Berlin LEA’nin “iş kaybı” bilgilendirmesinde, §18a/§18b nitelikli işçi oturumu veya Mavi Kart ile iş kaybında:
- LEA’ye 2 hafta içinde bildirim, (Berlin)
- Oturumun çoğu durumda bir süre daha geçerli kalabildiği, (Berlin)
- Sıklıkla iş arama için belirli bir süre tanınabildiği gibi pratik notlar yer alır. (Berlin)
Bu metin Berlin’e özgüdür; ancak başka eyaletlerde de benzer mantıkla “bildirim + geçiş planı” beklenir.
10) İş davası ile oturum stratejisini nasıl “birleştirirsiniz”?
Burada amaç, aynı anda üç hedefi güvenceye almaktır:
- İş davasında süreyi kaçırmamak (3 hafta) (bpr.rlp.de)
- Yabancılar dairesine bildirim ve geçişi yönetmek (2 hafta) (gesetze-im-internet.de)
- Agentur für Arbeit bildirimlerini yapmak (3 gün/3 ay) (Bundesagentur für Arbeit)
Pratik önerilen akış
- Gün 0–3: Fesih evrakını kontrol edin (yazılılık/tebliğ), Agentur için “arbeitsuchend” bildirimini yapın. (Bundesagentur für Arbeit)
- İlk 2 hafta içinde: Oturumunuz işe bağlıysa, yabancılar makamına durumu bildirip (şehir prosedürüne göre) dosyaya “şeffaflık” koyun. (gesetze-im-internet.de)
- İlk 3 hafta içinde: Kündigungsschutzklage açarak işverenin fesih riskini somutlaştırın.
- Devamında: Yeni iş arayışını ve oturum geçiş seçeneklerini (ör. yeni iş sözleşmesiyle uzatma/iş değişikliği bildirimi, şehir uygulamasına göre “job-seeking” opsiyonları) birlikte yürütün. Berlin örneğinde Chancenkarte gibi seçeneklere de atıf yapılır. (Berlin)
11) Sık sorulan sorular (FAQ)
“Kündigung geldi, gerekçe yazmıyor. Bu normal mi?”
Birçok normal feshin mektupta gerekçe içermesi zorunlu değildir; asıl tartışma gerekçenin varlığı ve ispatı üzerinden mahkemede yürür.
“E-posta ile feshettiler; iş bitti mi?”
Uygulamada yazılılık şartı güçlüdür; e-posta/SMS gibi yöntemler çoğu durumda geçersiz kabul edilir.
Yine de “hiçbir şey yapmayın” değil; süreleri koruyacak şekilde profesyonel aksiyon alın.
“Oturumum hemen iptal olur mu?”
Her zaman “hemen” olmaz; ancak işin bitmesi, oturum koşullarını etkileyebileceği için bildirim + geçiş planı şarttır. (Migration and Home Affairs)
Mavi Kart özelinde işsizlik halinde belirli süreler içinde yeni iş bulma beklentisi bulunduğu belirtilir. (Migration and Home Affairs)
“Abfindung almak zorunlu mu?”
Genel kural olarak fesih halinde otomatik bir tazminat hakkı her dosyada doğmaz; çoğu kez sulh/uzlaşma pratiğiyle şekillenir.
12) Sonuç: Dosyayı “tek kulvar” sanmayın
Almanya’da Kündigung sonrası başarılı sonuç, çoğu zaman üçlü koordinasyonla gelir:
- Mahkeme süresi (3 hafta), (bpr.rlp.de)
- Yabancılar dairesi bildirimi (çoğu senaryoda 2 hafta), (gesetze-im-internet.de)
- Agentur bildirimleri (3 ay/3 gün). (Bundesagentur für Arbeit)
Bu üç adım doğru atılırsa; hem feshe karşı pazarlık gücü artar, hem de oturum tarafında “uyumlu ve öngörülü” bir dosya görüntüsü yaratılır.
About Post Author
