ALMANYADA ÇALIŞMA İZNİ – GmbH
Almanya’da GmbH Kurarak Çalışma: “Kendi Şirketinde Çalışma” Oturum Kapsamı
Almanya’da bir GmbH (Gesellschaft mit beschränkter Haftung) kurup “kendi şirketinde çalışmak” isteyen yabancılar (özellikle AB/AEA dışı ülke vatandaşları) açısından iki ayrı kulvar birbirine karışır: şirketler hukuku (GmbH’nin kurulması ve işletilmesi) ile yabancılar hukuku (oturum/çalışma hakkı). Pratikte en kritik hata şudur: “Şirketi kurdum, artık çalışabilirim.” Hayır—GmbH’nin kurulması çoğu zaman mümkün olsa bile, Almanya’da fiilen çalışmak/işletmeyi yürütmek için uygun oturum unvanının (Aufenthaltstitel) ayrıca ve doğru kurguyla alınması gerekir. Nitekim yatırım/kuruluş aşamalarının bir kısmı kısa süreli girişle yapılabilse de, bu durum tek başına uzun süreli oturum hakkını garanti etmez. (gtai.de)
Bu yazıda, GmbH kurarak çalışma izni mantığını; “kendi şirketinde çalışma”nın yabancılar hukuku bakımından hangi statüye oturduğunu; §21 AufenthG (selbständige Tätigkeit) ekseninde aranan kriterleri; dosyanın nasıl güçlendirileceğini ve en sık yapılan hataları kapsamlı biçimde ele alıyorum.
1) “Şirket ortağı” olmak ile “oturum/çalışma hakkı” aynı şey değildir
1.1. Ortak olmak (Gesellschafter) çoğu zaman serbesttir, ama “çalışmak” değildir
Almanya’da bir GmbH’nin ortağı (hissedar) olmanız, şirketler hukuku bakımından kural olarak mümkündür; hatta yabancıların ortak olmasına özel bir izin gerekmediği genel bilgi olarak IHK kaynaklarında da vurgulanır. (ihk.de) Ancak AB/AEA dışından geliyorsanız, şirketin yönetiminde yer almak, şirket adına sözleşme imzalamak, günlük işi sevk ve idare etmek gibi fiiller, yabancılar hukukunda “çalışma/iktisadi faaliyet” kapsamına girer ve uygun oturum unvanı olmadan başlamak risklidir.
1.2. “Kendi şirketinde çalışma” çoğu dosyada §21 (self-employment) eksenine oturur
Bir kişi hem şirketin ortağı hem de şirketi yöneten kişi ise (örneğin (majority) Gesellschafter-Geschäftsführer), uygulamada çoğu zaman “bağımlı çalışma”dan ziyade girişimci/serbest meslek ekseninde değerlendirilir. Germany Trade & Invest (GTAI) açıkça, Almanya’da şirket yöneten yabancı girişimciler ve özellikle GmbH’de çoğunluk hissedar olup aynı zamanda müdür olanların tipik olarak “self-employed” kabul edildiğini belirtir. (gtai.de)
Berlin Serviceportal da §21 kapsamında oturumun, yalnız şirket kurucuları ve tek başına işletme sahipleri için değil; sermaye şirketlerinin müdürleri ve kanuni temsilcileri için de (özellikle “girişimci sorumluluk” taşıyorlarsa) söz konusu olabileceğini net şekilde yazar. (ServicePortal Berlin)
2) Hukuki çerçeve: §21 AufenthG ve temel testler
Almanya’da şirket kurarak (ticari işletme) çalışmanın “ana omurgası” çoğunlukla Aufenthaltsgesetz §21’dir. Buradaki yaklaşım, iş fikrinin “kağıt üstünde” olmasıyla yetinmez; ekonomik ihtiyaç, etki ve finansman üzerinden somut bir dosya ister.
2.1. §21 (1) – Ticari işletme kurma / girişimcilik için üç temel kriter
Klasik formül hem Dışişleri (Federal Foreign Office) hem de yerel idare portallarında aynı çekirdekle görünür:
- Ekonomik ilgi veya bölgesel ihtiyaç (economic interest / regional demand)
- Ekonomi üzerinde olumlu etki beklentisi (positive impact)
- Finansmanın özkaynak veya kredi taahhüdü ile güvence altına alınması (Auswärtiges Amt)
Bu üçlü, dosyanın “omurgasıdır”. İçerik şu tür sorularla ölçülür: İş planı gerçekçi mi? Pazar ve müşteri erişimi var mı? Sermaye yeterli mi? İstihdama katkı var mı? Kurucunun tecrübesi nedir? IHK Region Stuttgart, değerlendirmede “iş fikrinin sürdürülebilirliği, girişimcilik tecrübesi, sermaye düzeyi, istihdam/çıraklık etkisi, inovasyon/araştırma katkısı” gibi başlıkların dikkate alındığını açıkça sayar. (ihk.de)
2.2. “Önce unvan, sonra faaliyet” prensibi
Uygulamada en tehlikeli kırılma, oturum unvanı gelmeden “fiilen çalışmaya” başlamaktır. IHK Region Stuttgart, açık biçimde “faaliyete başlamadan önce oturum unvanı bulunmalıdır; aksi halde hukuki sonuç doğurabilecek bir ihlal söz konusu olur” uyarısını yapar. (ihk.de)
2.3. 45 yaş üzeri: yaşlılık güvencesi (Altersversorgung) gündemi
§21 başvurularında 45 yaş üstü başvuruculardan, “yeterli yaşlılık güvencesi” kanıtı istenebileceği; Dışişleri makamı FAQ’larında açıkça yer alır. (Auswärtiges Amt) BAMF da aynı yönde, 45 yaş üstü için ek olarak “güvence altına alınmış yaşlılık sigortası/önlem” gereğine işaret eder. (bamf.de) Berlin Serviceportal ise 01.07.2025 itibarıyla yaşlılık güvencesi değerlendirmesine ilişkin uygulama notları da düşer. (ServicePortal Berlin)
3) GmbH kurmak: şirketler hukuku boyutu (ve oturum dosyasıyla bağlantısı)
Oturum dosyasını güçlendirmek için GmbH’nin yalnız “kurulduğu” değil, kuruluşun sağlam ve tutarlı kurgulandığı gösterilmelidir. Çünkü yabancılar dairesi çoğu zaman “girişimci sorumluluk” ile “kağıt üstü ortaklık” arasındaki farkı arar.
3.1. GmbH’nin çekirdeği: sermaye ve sorumluluk
GmbH’nin klasik avantajı sınırlı sorumluluktur; ancak bu koruma, pratikte ticaret siciline tescil ile anlamlı hale gelir (tescilden önce “GmbH i.Gr.” aşamasında riskler farklılaşır). IHK Düsseldorf, GmbH’nin bir “sermaye şirketi” olduğunu; asgari sermayenin 25.000 EUR olduğunu; tek payın asgari 1 EUR olabildiğini ve nakdi kuruluşta sicile tescilden önce belirli ödeme eşiklerinin bulunduğunu ayrıntılı yazar. (ihk.de) Asgari sermayenin 25.000 EUR olduğu kuralı ayrıca GmbHG §5’te yer alır. (gesetze-im-internet.de)
Oturum dosyasına etkisi: Sermaye yapısı “gerçek” olmalı; kaynak, transfer ve kullanım planı tutarlı olmalı. Özellikle “finansman güvence” kriteri (özsermaye/kredi) doğrudan bu başlıkla kesişir.
3.2. Kuruluş adımları: dosyaya yansıması gereken minimum iskelet
IHK Köln, GmbH/UG kuruluşunda tipik adımları net bir check-list şeklinde sıralar: temel verilerin belirlenmesi, IHK ile firma/unvan ve faaliyet konusu kontrolü, noter onayı, sermaye yatırımı, ticaret siciline tescil, Gewerbeanmeldung, vergi dairesi kaydı, Transparenzregister ve devam eden adımlar. (ihk.de)
Bu listeyi oturum dosyasına “belge seti” olarak çevirdiğinizde, genellikle şu tür evraklar önem kazanır:
- Taslak veya imzalı Gesellschaftsvertrag (şirket sözleşmesi)
- Noter belgeleri ve sicil süreç evrakı
- Banka hesabı / sermaye ödeme kanıtları
- Ticaret sicil kaydı (HR-Auszug) veya süreç kanıtları
- Gewerbeanmeldung (faaliyet kaydı)
- Vergi numarası/Finanzamt yazışmaları (kuruluşa göre)
4) “Kendi şirketinde çalışma” hangi rol ile yapılır? Geschäftsführer düğümü
4.1. Oturum idaresi neye bakar: “unternehmerische Verantwortung”
Berlin Serviceportal, §21 kapsamındaki oturumun kapital şirketlerinin müdürleri için de söz konusu olabileceğini, şartın “girişimci sorumluluk taşımaları” olduğunu açıkça belirtir. (ServicePortal Berlin) Bu ifade pratikte şunları çağırır:
- Şirketin stratejik kararlarını kim alıyor?
- Müdür (Geschäftsführer) yetkisi gerçek mi, yoksa “strawman” mı?
- Başvurucu şirketin piyasada varlık göstermesi için kritik rol oynuyor mu?
- Sadece nominal bir “yönetici” mi, yoksa işin kalbinde mi?
IHK Region Stuttgart da “juridik kişilerin yöneticileri için”, özellikle %50’den fazla pay veya girişimci sorumlulukla hareket etme gibi kıstasların altını çizer; salt sermaye katılımının yetmeyeceğini söyler. (ihk.de)
4.2. Çoğunluk hissedar + müdür senaryosu
GTAI, self-employed sayılabilecek örnekler arasında, GmbH’de çoğunluk hissedar olup aynı zamanda müdür olanları açıkça sayar. (gtai.de) Bu senaryoda “kendi şirketinde çalışma” çoğunlukla:
- girişimci oturumu (§21) +
- şirketin ticari faaliyeti +
- başvurucunun müdür olarak yönetimi
şeklinde kurgulanır.
4.3. Azınlık hissedar veya “sözleşmeli yönetici” senaryosu (riskli gri alan)
Eğer kişi şirketin azınlık ortağıysa ve fiilen “bağımlı çalışan” gibi konumlanıyorsa, dosya §21’den ziyade “employment” rejimine kayabilir (bu yazının ana ekseni §21 olduğu için detaylandırmıyorum). Burada temel risk şudur: yanlış kulvarda başvuru hem süreyi uzatır hem de ret gerekçesi üretir. Bu nedenle “kendi şirketinde çalışma” hedefinde rol tasarımı, baştan netleştirilmelidir.
5) §21 dosyası nasıl güçlendirilir? (İş planı, kanıt, kurum görüşü)
5.1. İş planı: “metin” değil, “ispat dosyası”
IHK Region Stuttgart, §21 değerlendirmesi için (özellikle yeni kurulumlarda) kompakt ama güçlü bir business plan, gelir projeksiyonu, yatırım planı, sermaye ihtiyacı planı gibi kalemlerin beklenebileceğini; mevcut şirketlerde ise bilanço/yıllık kapanışlar gibi finansal sürdürülebilirlik belgelerinin önemini vurgular. (ihk.de)
İş planı pratikte şu soruları cevaplamalıdır:
- Almanya’da hangi somut ihtiyacı karşılıyorsunuz?
- Hedef müşteri kim? Satış kanalı ne?
- Rakipler ve farklılaşma nedir?
- 12–24 ay nakit akışı nasıl?
- Finansmanın kaynağı ve zamanlaması net mi?
- Sözleşme/niyet mektubu/ön sipariş gibi pazar kanıtı var mı?
- Kurucunun tecrübesi ve network’ü nasıl?
5.2. IHK/HWK görüşü: “üç kriter” testinin dış doğrulaması
Berlin Serviceportal, bu kriterlerin incelenmesinde göç idaresinin (LEA) kural olarak IHK veya Handwerkskammer ile istişare ettiğini açıkça yazar. (ServicePortal Berlin) Stuttgart IHK da yerel uygulamada yabancılar dairesinin IHK’dan görüş istediğini belirtir. (ihk.de)
Bu nedenle dosyada:
- faaliyet konusu,
- finansman,
- pazar erişimi,
- istihdam planı
gibi unsurlar “IHK dilinde” anlaşılır ve sayısallaştırılmış olmalıdır.
5.3. Belgeler: “girişimci” olduğunuzu kanıtlayan set
IHK Region Stuttgart, IHK değerlendirmesi için örnek belge setini de sayar. Bu listede, özellikle GmbH kurarak çalışmayı hedefleyenler için kritik görünenler:
- Business plan / faaliyet açıklaması ve finansal belgeler,
- varsa ticaret sicil özeti,
- Gewerbeanmeldung,
- şirket sözleşmesi,
- sermaye kanıtı (öz/borç),
- özgeçmiş ve nitelik kanıtları,
- Geschäftsführer sözleşmesi ve maaş bilgisi,
- kira/lease sözleşmeleri,
- iş ilişkisi kanıtları. (ihk.de)
Bu, “kendi şirketinde çalışıyorum” iddiasının sadece sözle değil, rol-sözleşme-finansman üçgeniyle kurulmasını sağlar.
6) Gelir ispatı ve “geçim temini” (Lebensunterhalt): Maaş mı, temettü mü?
§21 başvurularında dosyanın en hassas yeri “geçimin güvence altına alınması”dır. Burada iki katman vardır:
- Şirketin yaşayabilirliği (işin ekonomik sürdürülebilirliği)
- Başvurucunun kişisel geçimi (şirketin sizi nasıl finanse edeceği)
Dışişleri makamı, iş fikri başarılı olup kişinin kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayabiliyorsa uzatma/kademeli ilerleme mümkün olabileceğini, ayrıca bazı durumlarda 3 yıl sonra yerleşik izne gidilebildiğini belirtir. (Auswärtiges Amt) BAMF da, en fazla üç yıla kadar verilen iznin ardından işin başarıyla yürütülmesi ve aile bireylerinin geçiminin güvence altına alınması halinde yerleşik iznin mümkün olacağını ifade eder. (bamf.de) GTAI aynı çerçeveyi “3 yıl + sürdürülebilir gelişim beklentisi + yeterli gelirle geçim” olarak özetler. (gtai.de)
Pratik yorum:
- Sadece “şirket cirosu” yetmez; sizin kişisel gelir modeliniz net olmalı.
- Geschäftsführer maaşı planlanıyorsa, bunun şirket nakit akışında yeri ve vergisel/sigorta etkisi düşünülmeli.
- Temettü (dividend) planlanıyorsa, “ne zaman dağıtılacak / ilk yıllarda dağıtım gerçekçi mi?” soruları gelir.
7) Süre, uzatma ve kalıcı oturum: “3 yıl” eşiği nasıl çalışır?
7.1. İlk izin süresi
§21 kapsamında verilen oturumun “azami üç yıla kadar” sınırlandığı hem kanun metni özetlerinde hem de idari açıklamalarda görünür. (gesetze-im-internet.de)
7.2. 3 yıl sonra Niederlassungserlaubnis (kalıcı oturum) ihtimali
Bazı iş kurma senaryolarında, iş başarılı yürüyorsa ve geçim kalıcı biçimde temin ediliyorsa 3 yıl sonrası yerleşik izne geçiş yolu, resmi kaynaklarda açıkça anılır. Federal yönetim portalının Berlin sayfası da “self-employed” olanların 3 yıl sonra yerleşik izne gidebileceğine dair not düşer. (Bundesportal) Dışişleri makamı da “manual trade/retail” gibi ticari işletme kurulumlarında 3 yıl sonra settlement permit imkanına işaret eder. (Auswärtiges Amt) (Somut şartlar eyalet ve dosya bazında değişebildiğinden, burada kritik olan “başarı + sürdürülebilirlik + geçim” üçlüsüdür.)
8) Başvuru süreci: Almanya dışından mı, Almanya içinden mi?
Genel kural, AB/AEA dışı bir kişi Almanya’ya uzun süreli amaçla gidecekse ulusal vize süreci üzerinden ilerler; daha sonra Almanya’da oturuma çevrilir. IHK Region Stuttgart, §21 oturumunun kural olarak girişten önce dış temsilcilikte talep edilmesi gerektiğini; Almanya içinden ise belirli koşullarda başvurulabildiğini yazar. (ihk.de)
Berlin özelinde süreç yönetimine dair pratik bir güncelleme de var: Berlin Eyalet Göç Dairesi (LEA), §21 kapsamındaki oturum başvurularının dijital/online yapılabildiğini ve bunun 04.02.2026 itibarıyla özellikle vurgulandığını duyuruyor. (Berlin) Berlin Serviceportal, online başvurudan sonra PDF onayıyla mevcut unvanın belirli koşullarda uzamış sayılmasına dair usul notlarını da içerir. (ServicePortal Berlin)
9) Türk vatandaşları için önemli bir dipnot: anlaşmalar ve istisna ihtimali
IHK Region Stuttgart, Almanya’nın bazı devletlerle yaptığı uluslararası anlaşmaların (meistbegünstigungs/wohlwollensklauseln) bazı dosyalarda §21(1) şartlarından bağımsız değerlendirme imkanı doğurabileceğini; listede Türkiye’nin de sayıldığını belirtir ve bunun yetkili makamca inceleneceğini ifade eder. (ihk.de)
Bu, otomatik bir hak gibi okunmamalıdır; ancak Türk vatandaşları bakımından “dosya stratejisinde” göz ardı edilmemesi gereken bir teknik başlıktır.
10) En sık yapılan hatalar (ve ret riskini büyüten noktalar)
- Rol belirsizliği: “Ortağım” denip fiilen müdürlük/çalışma yürütüldüğünün ispatlanamaması (veya tam tersi: bağımlı çalışan gibi kurgulanıp §21’e gidilmesi). (ihk.de)
- Finansman muğlaklığı: Sermaye var ama kaynağı/transferi/işletme planı belirsiz; kredi taahhüdü yok; nakit akışı gerçekçi değil. (Auswärtiges Amt)
- Pazar kanıtı yokluğu: Niyet mektubu, sözleşme, müşteri listesi, pilot proje, referans gibi “Almanya bağlantısı” üretilmemiş dosya.
- İzin gelmeden faaliyete başlama: Uygun unvan olmadan çalışma/işletme yürütme riski. (ihk.de)
- 45+ dosyalarda Altersversorgung ihmal edilmesi: Sonradan ek evrakla uzayan süreçler. (Auswärtiges Amt)
Sonuç
Almanya’da GmbH kurarak çalışma hedefi, “şirketi kurmak” ile bitmez; asıl mesele, “kendi şirketinde çalışma”nın yabancılar hukuku bakımından hangi statüde yürütüleceğini doğru oturtmak ve §21’in üçlü testini (ihtiyaç–etki–finansman) somut belgelerle karşılamaktır. Berlin uygulamasında olduğu gibi, doğru kurguda GmbH müdürleri de §21 kapsamında değerlendirilebilir; ancak bu, “girişimci sorumluluk” ve dosya bütünlüğü ister. (ServicePortal Berlin)
About Post Author
