ALMANYADA ÇALIŞMA İZNİ – Almanya’da Öğrenciler için Çalışma Sınırları: Saat Limitleri, Vergi, Sigorta (2026)
Almanya’da öğrenci oturumu ile (özellikle §16b AufenthG) çalışmanın 140 gün/280 yarım gün veya 20 saat/hafta modeli, “studentische Nebentätigkeit” istisnası, Mini-Job/Midijob eşikleri, vergi (Steuer-ID, Grundfreibetrag) ve sosyal sigorta (Werkstudentenprivileg, 26 hafta kuralı) etkileri bu rehberde.
Almanya’da Öğrenciler için Çalışma Sınırları: Saat Limitleri, Vergi, Sigorta
Almanya’da okuyan öğrencilerin önemli bir kısmı, yaşam masraflarını karşılamak, dil pratiği yapmak ve kariyer ağı kurmak için part-time çalışır. Ancak “öğrenciyim, istediğim kadar çalışabilirim” yaklaşımı, özellikle öğrenci oturumu ile Almanya’da bulunan üçüncü ülke vatandaşları (AB/AEA/İsviçre dışı – Türkiye dâhil) açısından ciddi riskler doğurabilir: oturumun uzatılmasında sorun, idari yaptırımlar, hatta oturumun geri alınması gibi sonuçlar gündeme gelebilir.
Bu yazıda, Almanya’daki öğrenci çalışmasının üç ana boyutunu birlikte ele alıyorum:
- Oturum/çalışma hakkı sınırları (gün hesabı ve haftalık saat modeli)
- Vergi düzeni (Steuer-ID, vergi kesintileri, yıllık istisna)
- Sosyal sigorta etkileri (Werkstudentenprivileg, minijob/midijob, sağlık sigortası)
Not: Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut durumda oturum kartınızın “Nebenbestimmungen” kısmı, yabancılar dairesinin (Ausländerbehörde) uygulaması ve iş sözleşmenizin niteliği belirleyici olur.
1) Önce statünüzü netleştirin: AB/AEA/İsviçre mi, “üçüncü ülke” mi?
A) AB/AEA/İsviçre vatandaşı öğrenciler
Genel olarak Alman öğrencilerle benzer şekilde çalışma imkânları vardır. Yine de sosyal sigorta ve öğrenci statüsünün korunması açısından 20 saat kuralı gibi pratik eşikler önemlidir (aşağıda).
B) AB/AEA/İsviçre dışı (Türkiye dâhil) – §16b ile öğrenci oturumu
Üçüncü ülke öğrencileri bakımından çalışma hakkı, Aufenthaltsgesetz (Residence Act) §16b üzerinden sınırlandırılır. Kanun metni açıkça, öğrenci oturumunun çalışmaya sınırsız izin vermediğini; belirli bir “çalışma kotası” olduğunu belirtir. (gesetze-im-internet.de)
2) Öğrenci oturumunda çalışma sınırı: 140 gün/280 yarım gün ve “haftalık model” (2026 güncel)
2.1. Temel kural: “Çalışma günü hesabı” – 140 tam gün / 280 yarım gün
Make-it-in-Germany (resmî bilgilendirme portalı) üçüncü ülke öğrencileri için şu çerçeveyi özetler: Yılda 140 tam gün veya 280 yarım gün çalışılabilir; 4 saate kadar olan gün “yarım gün” sayılır. (Make It In Germany)
Kanunun İngilizce metninde de aynı ilke “working day account” olarak yer alır: Yılda toplam 140 working day ve part-time günlerin en lehe yöntemle sayılması. (gesetze-im-internet.de)
Pratikte nasıl sayılır?
- Bir günde 0–4 saat çalışırsanız: 0,5 gün
- Bir günde 4 saati aşarsanız: 1 gün
Örnek:
Haftada 3 gün, her gün 3 saat çalışıyorsunuz → haftalık 1,5 gün; yılda 280 yarım gün kotasını daha “yumuşak” tüketirsiniz.
Haftada 5 gün, her gün 6 saat çalışıyorsunuz → haftalık 5 gün; kotayı çok hızlı tüketirsiniz.
2.2. 2024 sonrası kritik yenilik: “Haftalık saat modeli” ile sayım (20 saat/hafta)
§16b(3) artık yalnızca günlük saat hesabını değil, takvim haftası bazlı sayımı da düzenliyor. Kanun metnine göre istihdam, her takvim haftası için en lehe yöntemle şu şekilde sayılabilir: (gesetze-im-internet.de)
- Dönem içinde (semester/lecture period): Haftada en fazla 20 saat çalışılıyorsa, haftalık bazda sayım yapılabilir. (gesetze-im-internet.de)
- Dönem dışında (lecture-free / semester break): Çalışma saatleri nasıl dağılırsa dağılsın, haftalık sayım 2,5 çalışma günü olarak yapılır. (gesetze-im-internet.de)
Deutsches Studierendenwerk’in (öğrenci işleri kuruluşları çatı örgütü) 2024 tarihli bilgi notu da bu iki hesap yöntemini (gün hesabı vs hafta hesabı) açıkça anlatır; yabancılar dairesinin öğrencinin lehine yöntemi uyguladığını belirtir.
Bu ne anlama gelir?
- Dönem içinde 20 saat/hafta sınırına uyuyorsanız, bazı çalışma düzenlerinde “haftalık sayım” daha avantajlı olabilir.
- Dönem dışında tam zamanlı çalıştığınız bir hafta, günlük yöntemde 5 gün yazılacakken haftalık yöntemde 2,5 gün yazılabilir (öğrenci lehine). (gesetze-im-internet.de)
Uyarı: Haftalık modelin uygulanması “o hafta içinde 20 saat şartını” sağlama (dönem içi) gibi teknik koşullara bağlıdır. Her hafta için hangi yöntemin daha lehe olduğu ayrıca değerlendirilir. (gesetze-im-internet.de)
3) Kota dışı istisna: “Studentische Nebentätigkeit” (öğrenci yan işleri) sayılmayabilir
§16b(3) “Student jobs are not counted” diyerek bir istisna tanır. (gesetze-im-internet.de)
Berlin Eyaleti göç idaresinin bilgilendirmesi ise bu istisnayı somutlaştırır: Üniversite ve bilimsel kuruluşlarda öğrenci asistanlığı (wissenschaftliche Hilfskraft), öğrencilikle çok yakın bağlantılı yüksekokul çevresi görevler gibi işler 140 gün hesabına eklenmez. (Berlin)
Deutsches Studierendenwerk rehberi de, üniversitede/Studierendenwerk’te/AStA’da asistanlık gibi görevlerin ayrıca mümkün olabildiğini vurgular.
Özet:
- Garsonluk, market işi gibi “genel işler” çoğu zaman kota içinde sayılır.
- Üniversite asistanlığı / araştırma enstitüsüyle bağlantılı öğrenci işleri, şartları varsa kota dışında kalabilir. (Somut nitelendirme için oturum kartı şerhi ve Ausländerbehörde uygulaması belirleyicidir.)
4) Stajlar: Zorunlu staj / gönüllü staj ayrımı (çok önemli)
Öğrenciler en çok stajda yanılır: “Staj çalışmadan sayılmaz” genellemesi doğru değildir.
Deutsches Studierendenwerk dokümanına göre:
- Gönüllü stajlar (ücretli/ücretsiz fark etmeksizin) çalışma günü olarak kota hesabına dahil edilir.
- Programın zorunlu parçası olan stajlar (compulsory internships) ise kota hesabına dahil edilmez.
Dresden Welcome Center bilgi notu da, “Pflichtpraktikum”un (zorunlu staj) çalışma günü kotasına sayılmadığını ayrıca belirtir.
5) Serbest çalışma / freelance (Honorar, Freiberuf) öğrencide otomatik serbest değil
Make-it-in-Germany açık şekilde, öğrencilerin self-employed faaliyetinin kural olarak yabancılar dairesinin onayına tabi olduğunu ve çalışmanın eğitimi aksatıp aksatmayacağının değerlendirildiğini belirtir. (Make It In Germany)
DAAD da daha fazla çalışmak veya freelance/serbest çalışmak istenirse ayrıca izin gerekebileceğini vurgular. (DAAD)
Deutsches Studierendenwerk rehberi de §16b öğrencilerinin fee-based/self-employed çalışmayı ancak yabancılar dairesinin izniyle yapabileceğini yazar.
Pratik risk: “Fatura kesiyorum, ama haftada 5 saat” gibi görünen işler dahi, izin yoksa oturum açısından sorun doğurabilir. Serbest faaliyeti düşünüyorsanız işe başlamadan önce yazılı izin/uygunluk teyidi almaya çalışın.
6) Saat limitleri sadece göç hukuku değil: Sosyal sigorta bakımından da “20 saat” eşiği var
Burada iki farklı “20 saat” kavramı karışır:
- Göç hukuku (AufenthG §16b): Dönem içinde 20 saat/hafta modeli, çalışma günü hesabına alternatif bir sayım yöntemidir. (gesetze-im-internet.de)
- Sosyal sigorta (Werkstudentenprivileg): Öğrencinin “asıl faaliyeti eğitim” sayılmaya devam etsin diye 20 saat/hafta eşiği kullanılır. (Deutsche Rentenversicherung)
6.1. Werkstudentenprivileg nedir?
Deutsche Rentenversicherung (DRV) tanımına göre; öğrenci, öğrenimi yanında “minor değil” bir işte çalışsa bile, zaman ve emeği ağırlıklı olarak öğrenime gidiyorsa sağlık, bakım ve işsizlik sigortasında muafiyet gündeme gelebilir; bunun için genellikle haftalık çalışma süresinin 20 saati aşmaması esas alınır. (Deutsche Rentenversicherung)
Techniker Krankenkasse (TK) da işveren gözüyle aynı sonucu özetler: Werkstudent olarak çalışmada işveren sağlık-bakım-işsizlik primi ödemez; yalnızca emeklilik (renten) primi söz konusu olur. (Die Techniker)
6.2. 26 hafta / 182 gün kuralı (20 saatin aşılması ne zaman tolere edilir?)
TK’nın açıklamasına göre, bir “zaman yılı” içinde en fazla 26 hafta (182 gün) 20 saatin üstüne çıkma, belirli şartlarda (akşam/gece/hafta sonu veya ders olmayan dönemde) Werkstudent statüsünü bozmayabilir. (Die Techniker)
DRV de benzer şekilde, 20 saatin aşılması hafta sonu/akşam-gece çalışmasıyla ve 26 haftayı aşmayacak şekilde olursa muafiyetin korunabileceğini; yalnızca semesterferien’de yapılan çalışmaların ayrıca değerlendirildiğini belirtir. (Deutsche Rentenversicherung)
Sonuç:
- Göç hukuku kotasına uysanız bile, sosyal sigorta bakımından “tam sigortalı çalışan” statüsüne kayabilir ve net maaşınız düşebilir.
- Tersi de mümkün: Sosyal sigorta açısından Werkstudent kalsanız bile, göç hukuku kotasını aşarsanız oturum riski doğar.
7) Mini-Job / Midijob: 2026 eşikleri ve öğrenci açısından anlamı
7.1. Mini-Job sınırı (2026): 603 €
2026 itibarıyla Minijob aylık kazanç sınırı 603 €. Bu bilgi hem TK’nın 2026 güncellemesinde hem Minijob-Zentrale’nin kendi sayfalarında yer alıyor. (Die Techniker)
7.2. Midijob (Übergangsbereich) 2026: 603,01 € – 2.000 €
TK, 2026 için “Übergangsbereich/Midijob” aralığını 603,01 € ile 2.000 € olarak açıklar. (Die Techniker)
Öğrenci için pratik etkiler:
- Mini-job genellikle daha az sigorta kesintisiyle anılır; ancak bu, “sağlık sigortasına ihtiyaç yok” demek değildir. Öğrenci yine de Almanya’da sağlık sigortasını göstermek zorundadır; çalışma biçimi sadece hangi primlerin nasıl ödeneceğini etkiler.
- Midijob’da sosyal sigorta kapsamı genişler; belirli primler daha “kademeli” uygulanır (net maaş planlaması için önemli).
8) Sağlık sigortası: Öğrencilikte zorunlu, çalışmada statü değişebilir
Almanya’da öğrencilerin sağlık sigortası belgelendirmesi zorunludur. AOK da uluslararası öğrencilere yönelik sayfasında, kayıt (matrikülasyon) için sağlık ve bakım sigortası kanıtının gerekli olduğunu belirtir. (aok.de)
8.1. Öğrenci sağlık sigortası (KVdS) – 2026 örnek tutarlar
TK, 01.01.2026’dan itibaren “zorunlu sigortalı öğrenci” için aylık katkı tutarlarını tablo halinde yayınlıyor (yaş/çocuk durumuna göre değişiyor). Örneğin 23 yaş altı çocuksuz öğrenci için toplam aylık tutar 141,16 € olarak yer alıyor. (Die Techniker)
8.2. Çalışma saatini artırınca ne olur?
DSW rehberi, haftada 20 saatin üstüne çıkan çalışmalarda (özellikle sürekli nitelikteyse) sağlık sigortasının “çalışma üzerinden” doğabileceğini ve öğrencinin KVdS/family insurance kapsamının etkilenebileceğini belirtir.
Aynı nedenle, işe başlamadan önce sigorta kurumundan durum teyidi almak akıllıcadır.
9) Vergi boyutu: Steuer-ID, kesinti mantığı ve 2026 “vergiye tabi olmayan” eşik
9.1. Steuer-ID (Vergi Kimlik Numarası) olmadan süreç zor
DSW belgesi, Almanya’da çalışanın bir Steuer-ID’ye ihtiyaç duyduğunu; adres kaydından sonra genellikle posta ile geldiğini belirtir.
9.2. 2026 Grundfreibetrag: 12.348 €
Almanya Federal Maliye Bakanlığı (BMF), 2026 için yıllık Grundfreibetrag’ın 12.348 € olduğunu açıklıyor. (Bundesministerium der Finanzen)
Bu, basit ifadeyle, yıllık vergilendirilebilir geliriniz bu eşiğin altında kaldığında (kişisel durumunuza göre değişebilmekle birlikte) gelir vergisi doğmaması veya yıl içinde kesilmiş vergilerin iade potansiyeli anlamına gelir.
9.3. Mini-job vergilendirmesi: 2% “Pauschsteuer” seçeneği
Minijob-Zentrale, minijobun işveren tarafından %2 pauschal (birleşik) vergiyle veya çalışanın Lohnsteuerklasse’ına göre bireysel vergilendirmeyle vergilendirilebileceğini belirtir. (minijob-zentrale.de)
Bu ayrım önemlidir:
- %2 pauschal vergi uygulandıysa çoğu durumda çalışan ayrıca beyan yüküyle karşılaşmaz (işverence yöntem seçilir).
- Bireysel vergilendirmede yıl içinde kesinti yapılabilir; yıl sonunda beyanla iade doğabilir.
Pratik öneri: Yıl içinde kısa süreli daha yüksek çalışıp sonra düşük çalıştıysanız, toplam yıllık geliriniz 12.348 € altında kalıyorsa “fazla kesilen verginin” iadesi ihtimali artar. (Somut hesap için vergi danışmanı/ELSTER süreci değerlendirilebilir.)
10) Oturumun uzatılması ve finansman ispatı: “Çalışıyorum” demek tek başına yetmeyebilir
Oturum uzatmalarında “geçim kaynağı” ispatı gündeme gelir. Make-it-in-Germany, 2026 için öğrencinin ikinci gelirinden kendi geçimini kanıtlamada aylık 992 € eşiğini (belirli durumlarda) referans gösterir ve somut durumda yabancılar dairesiyle görüşülmesini önerir. (Make It In Germany)
11) Sık yapılan hatalar ve risk yönetimi: kısa kontrol listesi
11.1. En sık hatalar
- Gönüllü stajın kota dışı sanılması (oysa çoğu gönüllü staj gün sayılır).
- “Mini-job yapıyorum, o yüzden 140 gün hesabı yok” zannedilmesi (yanlış: minijob sadece ücret/prim rejimidir; göç hukuku kotası ayrı). (gesetze-im-internet.de)
- Freelance/honorar işin izin gerektirdiğinin gözden kaçırılması. (Make It In Germany)
- Aynı anda birden fazla işte toplam saat/gün takibinin yapılmaması.
11.2. Uyum kontrol listesi
- Oturum kartınızın ek sayfasında (Zusatzblatt) çalışma şerhini okuyun.
- Çalıştığınız her gün/saat için basit bir çalışma günlüğü tutun (işveren bordrolarıyla uyumlu).
- Dönem içi/dönem dışı haftalarda 20 saat eşiği ve “haftalık sayım” farkını ayrı takip edin. (gesetze-im-internet.de)
- Stajın zorunlu mu gönüllü mü olduğunu yazılı belgeleyin.
- Serbest iş/honorar düşünüyorsanız başlamadan önce Ausländerbehörde’den izin prosedürünü öğrenin. (Make It In Germany)
- Sağlık sigortası statünüz için (KVdS / iş üzerinden sigorta) sigorta kurumundan teyit alın. (Die Techniker)
12) Kısa SSS (Sık Sorulan Sorular)
S: Haftada 22 saat çalışırsam ne olur?
C: Göç hukuku açısından dönem içi 20 saat modelinin dışına çıkabilirsiniz; o hafta “gün hesabı” yöntemi devreye girebilir ve kotayı daha hızlı tüketirsiniz. Sosyal sigorta açısından da Werkstudent statüsü riskli hale gelebilir; 26 hafta kuralının şartları ayrıca aranır. (gesetze-im-internet.de)
S: Semesterferien’de tam zamanlı çalışmak serbest mi?
C: Göç hukuku bakımından §16b’de “dönem dışı haftalık sayım” 2,5 gün/hafta olarak öngörülür ve öğrencinin lehine yöntem seçilebilir; ama yine de yıllık kota tüketilir. Sosyal sigorta bakımından ise dönem dışı çalışmanın 20 saat üstü etkisi ayrıca değerlendirilir. (gesetze-im-internet.de)
S: Üniversitede HiWi olarak çalışıyorum; 140 gün sayılır mı?
C: “Studentische Nebentätigkeit” kapsamına giriyorsa kota dışında kalabilir. Berlin göç idaresi bu tür örnekleri sayar. (Berlin)
S: Minijob yapıyorum; vergi öder miyim?
C: Minijob vergiye tabidir; işveren %2 pauschal vergi veya bireysel vergilendirme seçebilir. (minijob-zentrale.de)
Ayrıca yıllık toplam geliriniz 2026 Grundfreibetrag olan 12.348 € altında kalıyorsa, kesinti olduysa iade ihtimali doğabilir. (Bundesministerium der Finanzen)
Sonuç
Almanya’da öğrenciyken çalışma konusu tek bir kurala indirgenemez: Göç hukuku kotası (§16b), sosyal sigorta statüsü (Werkstudentenprivileg) ve vergi rejimi (Grundfreibetrag/Minijob vergisi) aynı anda yönetilmelidir. En sağlıklı yaklaşım; oturum şerhinizi esas alıp, çalışma gün-saatlerinizi düzenli kaydetmek, stajın niteliğini belgelemek ve freelance gibi gri alanlarda yazılı izin/teyit almaktır.
About Post Author
