Tacir Sıfatından Doğan Hüküm ve Sonuçlar

Türk Ticaret Kanunu uyarınca bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişi tacir sıfatını kazanır. Hukuk düzeni tacirlere piyasaya uygun birtakım özel haklar tanırken; kamu güvenini ve ticari hayatın istikrarını korumak amacıyla genel hükümlere nazaran çok daha ağır sorumluluklar yüklemiştir.

Basiretli Bir İş Adamı Gibi Davranma Yükümlülüğü

TTK m. 18/2 gereğince her tacir, ticari işletmesiyle ilgili tüm faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır. Bu ilke, tacirin piyasa şartlarını, kur dalgalanmalarını ve üstlendiği taahhütlerin risklerini önceden öngörmesini zorunlu kılar. Basiretli davranma standardı nedeniyle tacir, aşırı borçlanma veya sözleşme şartlarının ağırlaşması gibi gerekçelerle borçlarından kolayca kurtulamaz.

İflasa Tabi Olma ve Şahsi Sorumluluk

Tacir sıfatının en ağır hukuki sonucu iflasa tabi olmaktır. Tacirler, sadece ticari ilişkilerinden kaynaklanan borçları sebebiyle değil, şahsi nitelikteki borçları yüzünden de iflas takibiyle karşı karşıya kalabilir. İflas kurumunun varlığı, tacirin mali disiplinini korumasını ve borçlarını zamanında tasfiye etmesini amaçlar.

Sicil, Unvan ve Defter Tutma Mecburiyetleri

Ticaret siciline tescil ve ilan yaptırmak, korunmaya değer bir ticaret unvanı seçip kullanmak tacir için yasal bir zorunluluktur. Ayrıca işletmenin mali yapısını, gelir-gider dengesini ve ticari işlemlerini şeffaf bir biçimde yansıtan ticari defterlerin usulüne uygun tutulması ve saklanması gerekir. Usulüne uygun tutulan defterler, taraflar arasındaki uyuşmazlıklarda lehe delil olarak kullanabilmektedir.

Şekle Bağlı İhbar ve İhtarlar

Tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshetmeye veya sözleşmeden dönmeye yönelik bildirimler sıkı şekil şartına bağlanmıştır. Bu bildirimler noter kanalıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla ya da güvenli elektronik imza kullanılarak Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) üzerinden yapılması geçerlilik şartıdır.

Ücret, Faiz ve Cezai Şartın İndirilememesi 

Tacir, ticari işletmesi kapsamında gerçekleştirdiği iş ve işlemler için sözleşmede açık bir hüküm olmasa bile uygun bir ücret ve faiz talep etme hakkına sahiptir. Bununla birlikte, basiretli iş adamı ilkesinin bir uzantısı olarak; imzaladığı sözleşmelerdeki cezai şart veya vekalet ücreti gibi bedellerin fahiş olduğunu ileri sürerek mahkemeden tenkis (indirim) talebinde bulunamaz.

Ticari ilişkilerin kurulması ve ihtilafların çözümü sırasında tarafların tacir niteliği, uygulanacak usul kurallarını ve ispat araçlarını kökten değiştirdiğinden, her adımın ticari işletme hukuku ilkeleri gözetilerek atılması gerekir.

Ticari Satış ve Mal İnceleme Yükümlülükleri

Tacirler arası ticari satışlarda alıcı, teslim aldığı malı kontrol etmek ve ayıp halinde yasal süreler içinde ( açık kayıplarda 2 gün, gizli ve muayene gerektiren hallerde 8 gün) satıcıya bildirimde bulunmak zorundadır. Bu sürelerin kaçırılması, ayıptan doğan hakların kaybına yol açar.