TAPU SİCİLİ

I. TAPU SİCİLİ KAVRAMI VE SİCİLİN YAPISAL UNSURLARI

Türk Medeni Kanunu’nun 997. maddesi, taşınmazlar üzerindeki aynî hakların durumunu ve hukuki statüsünü kamuya açıklamak amacıyla ihdas edilen “Tapu Sicili” kurumunun tanımını ve kapsamını belirlemektedir. Bu madde ışığında tapu sicili, taşınmazlar üzerindeki hakların doğumunu, değişimini ve sona ermesini takip eden, devletin sorumluluğu altında tutulan resmi bir kayıtlar manzumesidir.

1. Sicilin İşlevi ve Kamusal Niteliği

Madde metninde yer alan “taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere” ifadesi, sicilin temel işlevinin taşınmaz mülkiyeti ve diğer sınırlı aynî haklar (irtifak, rehin, taşınmaz yükü) üzerinde bir aleniyet (publicity) sağlamak olduğunu ortaya koyar. Tapu sicili, taşınmaz hukukunda “zilyetlik” kurumunun yerini alan bir hukuki varsayım teşkil eder; zira taşınmazlar üzerindeki hak sahipliğinin ispatı zilyetlik ile değil, sicildeki tescil ile hüküm ifade eder.

2. Sicilin Maddi Yapısı ve Tamamlayıcı Unsurları

Hükmün ikinci fıkrası, doktrinde “Geniş Anlamda Tapu Sicili” olarak tanımlanan yapıyı de jure olarak sabitlemiştir. Buna göre sicil, yalnızca tek bir defterden ibaret olmayıp, birbiriyle organik bağ içinde bulunan şu unsurlardan oluşur:

• Ana Siciller: Taşınmazların temel hukuki statüsünün kaydedildiği Tapu Kütüğü ve bağımsız bölümlere özgülenen Kat Mülkiyeti Kütüğü.
• Tamamlayıcı Unsurlar: İşlemlerin öncelik sırasını belirleyen ve tescilin zaman içindeki etkisini tayin eden Yevmiye Defteri, tescilin hukuki sebebini teşkil eden Resmi Senetler ve diğer dayanak Belgeler ile taşınmazın geometrik ve teknik sınırlarını belirleyen Plânlar.

Bu unsurların bir bütün olarak kabul edilmesi, tescil işleminin hukuki sebebe bağlılığı (illilik ilkesi) ve tescilin kapsamının tayini açısından zaruridir. Zira tescilin anlamı ve sınırları, gerektiğinde dayanak belgeler ve plânlar üzerinden yorumlanmaktadır.

II. TAPU SİCİLİNİN NESNEL KAPSAMI VE TAŞINMAZ KAVRAMI 

Türk Medeni Kanunu, taşınmaz mülkiyetinin kapsamını belirlerken hem fiziksel (arazi) hem de hukuki (bağımsız ve sürekli haklar) kriterleri esas almıştır. Bu yaklaşım, modern eşya hukukunda mülkiyetin yalnızca toprak parçasına münhasır olmadığını, ekonomik değer ifade eden hakların da “taşınmaz” statüsünde sicillenerek bir ayni hak konusu haline getirilebileceğini gösterir.

1. Tapu Sicilinin Temel Unsurları

TMK metninde sayılan üç unsur, sicilin nesnel alanını oluşturur:

• Arazi: TMK m. 704 kapsamında taşınmaz mülkiyetinin asıl konusudur. Sınırları özel kanunlara (Kadastro Kanunu ve Tapu Kanunu) göre belirlenen, yer kabuğunun belirli bir parçasını ifade eder.
• Bağımsız ve Sürekli Haklar: Hukuki bir kurgu olarak, bazı irtifak haklarının ekonomik değerleri nedeniyle bağımsız bir taşınmaz gibi işlem görmesi sağlanmıştır. “Süreklilik” unsuru, hakkın en az 30 yıl süreli veya süresiz olmasını şart koşarak, bu hakların kalıcılığını tescil altına almaktadır.
• Bağımsız Bölümler: Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ana taşınmazın ayrı bir hukuki varlığa sahip olan parçalarıdır.

2. Bağımsız ve Sürekli Hakların Hukuki Niteliği

Maddenin ikinci fıkrası, sınırlı ayni hakların “taşınmaz” vasfı kazanabilmesi için “süreklilik” ilkesini öne çıkarır. Bu haklar (örneğin; üst hakkı veya kaynak hakkı), eğer en az 30 yıl süreli veya süresiz ise, tapu kütüğünde ayrı bir sayfa açılarak tıpkı bir arazi parçası gibi alım-satıma veya rehin işlemine konu olabilir. Bu düzenleme, taşınmaz değerlerinin menkul hükümlerinden kurtarılarak “gayrimenkul” statüsünde güvenceye alınmasına hizmet eder.

3. Özel Kanun Hükümlerinin Egemenliği

Madde metni, arazinin ve kat mülkiyetine konu bağımsız bölümlerin tescilini “özel kanun hükümlerine” havale etmiştir. Bu durum, eşya hukukunun genel hükümleri ile Kadastro Kanunu ve Kat Mülkiyeti Kanunu arasındaki hiyerarşik uyumun önemini vurgular. Özellikle kat mülkiyeti, kendi bünyesinde hem mülkiyet hem de yönetim haklarını barındıran, 998. madde ile tanımlanan “taşınmaz” kavramının genişletilmiş bir biçimidir.

Sonuç olarak, TMK m. 998, tapu sicilinin yalnızca “toprağı” değil, toprağa bağlı hukuki yetkileri de kapsayan geniş bir güvence mekanizması olduğunu kanıtlar niteliktedir.

III.  KAMU MALLARI VE SİCİL DIŞI TAŞINMAZLAR 

Türk eşya hukukunda kural, taşınmazların sicillenmesidir; ancak TMK m. 999 bu kurala, taşınmazın hukuki statüsü ve tahsis amacı (tahsis) üzerinden önemli bir istisna getirmektedir. Bu madde, özel mülkiyete konu teşkil edemeyecek taşınmazların sicil dışı tutulmasını emrederek, tapu sicilinin “özel mülkiyet odaklı” niteliğini teyit eder.

1. Sicile Kaydedilmeme Şartları: “Kamu Yararı” ve “Özel Mülkiyete Tabi Olmama”

Maddenin ilk fıkrası uyarınca, bir taşınmazın sicile kaydedilmemesi için iki kümülatif şart aranmaktadır:

• Özel Mülkiyete Tabi Olmama: Sahipsiz yerler (dağlar, kayalıklar, tepeler) ve orta malları (meralar, yaylaklar) bu kapsama girer.
• Kamunun Yararlanmasına Ayrılma: Kamu hizmetinde kullanılan veya kamunun doğrudan kullanımına sunulan yollar, meydanlar, köprüler ve parklar gibi “kamu malı” niteliğindeki taşınmazlardır..

2. İstisnai Tescil Hali: Sınırlı Aynî Hak Tesisi

Maddede yer alan “bunlara ilişkin tescili gerekli bir aynî hakkın kurulması söz konusu olmadıkça” ibaresi, bu genel yasağın tek istisnasını oluşturur. Bir kamu malı üzerinde, özel bir kişiye sınırlı aynî hak (örneğin bir üst hakkı veya irtifak hakkı) tanınması gerekiyorsa, bu hakkın tapu sicilinin sağladığı aleniyet ve güvenceden yararlanabilmesi için taşınmazın kütüğe kaydı zorunlu hale gelir. Bu durumda tescil, mülkiyeti değil, yalnızca o sınırlı aynî hakkı göstermek amacıyla yapılır.

3. Sicilden Çıkarılma (Terkin) ve Hukuki Dönüşüm

Maddenin ikinci fıkrası, taşınmazın hukuki niteliğindeki değişimin sicil üzerindeki etkisini düzenler. Doktrinde “Sicilin Güncelliği İlkesi” ile bağlantılı olan bu hükme göre:

• Özel mülkiyete konu bir taşınmazın kamulaştırılması ve ardından bir kamu hizmetine (örneğin yola) dönüştürülmesi durumunda, taşınmaz özel mülkiyet özelliğini yitirdiği için tapu kütüğünden çıkarılır (terkin edilir).
• Buradaki hukuki mantık, tapu kütüğünün işlevsiz kalmasıdır. Kayda tabi olmayan bir statüye geçen taşınmazın sicilde kalması, aleniyet ilkesine aykırı bir veri kirliliği yaratacaktır.

IV. TAPU KÜTÜĞÜNÜN YAPISI VE AYNI SİSTEM İLKESİ

Bu sistemde sicil, şahıslara göre değil, taşınmazların hukuki kimliğine göre tutulur.

1. Taşınmaz Esası ve Sayfa Düzeni

Maddenin birinci fıkrasında yer alan “Her taşınmaza kütükte bir sayfa ayrılır” ibaresi, her taşınmazın bağımsız bir hukuki birim olarak ele alındığını gösterir. Bu sayfa, taşınmazın “nüfus cüzdanı” mahiyetindedir. Sayfaların birbirini izlemesi, sicilin sürekliliğini ve takibini sağlar. Bir taşınmazın parçalanması (ifraz) veya birden fazla taşınmazın birleşmesi (tevhit) durumlarında bu sayfa düzeninin nasıl değişeceği, sicilin teknik bütünlüğünü bozmamak adına yönetmelik hükümlerine bırakılmıştır.

2. Kütük Sayfasının Maddi İçeriği: Tescilin Konusu Olan Haklar

Üçüncü fıkra, kütük sayfasındaki özel sütunlara nelerin tescil edileceğini numerus clausus (sınırlı sayı) ilkesiyle örtüşecek şekilde sıralar:

1. Mülkiyet: Hak sahipliğinin en geniş kapsamlı tezahürüdür.
2. İrtifak Hakları ve Taşınmaz Yükü: Taşınmazın hem pasifinde (yükümlülük) hem de aktifinde (lehine kurulan haklar) yer alan kısıtlı ayni haklardır.
3. Rehin Hakları: Taşınmazın teminat fonksiyonunu gösteren kayıtlardır.

3. Eklentilerin (Teferruat) Beyanı ve Güvence Fonksiyonu

Maddede “eklentiler” için özel bir rejim öngörülmüştür. TMK m. 686 uyarınca asıl şeyin akıbetine tabi olan eklentiler, malikin istemiyle beyanlar sütununa kaydedilebilir. Buradaki akademik nüans şudur: Eklentinin beyanlar sütununa yazılması, o eşyanın eklenti olduğu yönünde bir karine yaratır. Bu kaydın silinmesi için kütükteki hak sahiplerinin (örneğin rehinli alacaklıların) rızasının aranması, eklentinin taşınmazın değerini koruyucu etkisini ve üçüncü kişilerin bu beyana olan güvenini muhafaza etmeyi amaçlar.

4. Taşınmazların Toplu Kaydı (Yüzölçümü Birleştirme ve Toplu Rehin İlişkisi)

Maddenin son fıkrası, aynı malike ait bitişik olmayan taşınmazların tek bir sayfada toplanmasına (yüzölçümü birleştirme değil, kayıt birleştirme) imkan tanır. Bu düzenlemenin en kritik hukuki sonucu toplu rehin mekanizmasıdır. Ortak sayfaya kaydedilen taşınmazlardan birine konulan rehin, sayfadaki tüm taşınmazları kapsar. Bu durum, kredi teminat işlemlerinde işlem kolaylığı sağlasa da, taşınmazlardan birinin sayfadan ayrılması durumunda üzerindeki hakların saklı tutulması ilkesiyle üçüncü kişilerin ayni hakları korunur.

VI. TESCİLİN ZAMANSAL VE MEKÂNSAL BELİRLİLİĞİ: YEVMİYE DEFTERİ VE PLÂN

Hukuki belirlilik ilkesi, bir hakkın ne zaman doğduğunun ve hangi coğrafi sınırlar içinde geçerli olduğunun şüpheye yer bırakmayacak şekilde tespitini gerektirir.

1. Yevmiye Defteri: Tescilin “Zaman Damgası” 

Tapu sicil hukukunda “Sıra ilkesi” (Prior tempore potior iure) hâkimdir. Bir taşınmaz üzerinde birden fazla sınırlı aynî hak (örneğin birden fazla rehin) kurulduğunda, bu hakların birbirine karşı önceliği tescil tarihine göre değil, yevmiye defterine kayıt anına göre belirlenir.

• Derhal Kayıt Yükümlülüğü: Maddenin birinci fıkrası, istemlerin “derhâl” yevmiye defterine yazılmasını emrederek idari gecikmelerin hak kayıplarına yol açmasını engeller. Yevmiye defteri, tescilin hukuki etkisinin başladığı anı (geriye yürümeyi) belirleyen yasal bir referans noktasıdır.
• Belgelerin Saklanması: İkinci fıkra, tescilin dayanağı olan resmi senet ve diğer belgelerin özenle saklanmasını öngörür. Doktrinde bu, “İllilik (Sebebe Bağlılık) İlkesi”nin ispat aracıdır; tescilin geçerliliği ancak bu belgelerin varlığı ve sıhhati ile denetlenebilir.

2. Plân: Taşınmazın Geometrik Kimliği 

Aynî hakların “belirlilik” (specificity) ilkesi gereği, hakkın konusu olan taşınmazın sınırlarının santimetre hassasiyetinde bilinmesi şarttır. TMK m. 1003, tapu kütüğündeki yazılı verilerin, yer yüzündeki fiziksel karşılığını “Resmi Plânlar”üzerinden sabitler.

• Resmi Ölçüm Esası: Madde, gelişigüzel tarifler yerine “resmi bir ölçüme dayanan plânı” esas alır. Bu, taşınmazın hukuki sınırlarının mühendislik verileriyle (kadastro) örtüşmesini zorunlu kılar.
• Kamu Güveni ve Plân: Tapu sicilindeki kayıtlara olan güven, plânlar için de geçerlidir. Plândaki bir hata, taşınmazın yüzölçümünü veya sınırını etkileyeceği için devletin sorumluluğu (m. 1007) bu noktada da devreye girer.

VII. TAPU SİCİLİNİN YER İTİBARIYLA TUTULMASI VE YETKİ REJİMİ 

Taşınmaz hukukunda “yetki”, kamu düzenine ilişkin bir meseledir.

1. Yer İtibarıyla Yetki İlkesi (Forum Rei Sitae )

Maddenin birinci fıkrası uyarınca; her taşınmaz, hukukî durumuna dair kayıtların tutulması için bulunduğu bölgenin (ilçe tapu müdürlüğünün) siciline kaydedilir.

• Hukuki Güvenlik: Bu ilke, üçüncü kişilerin bir taşınmaz hakkındaki bilgilere, taşınmazın bulunduğu mevkide kolayca erişebilmesini sağlar.
• İstisna: Günümüzde gelişen teknoloji (TAKBİS – Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi) sayesinde “yetki alanı dışı tapu işlemi” mümkün hale gelse de, yasal olarak ana kayıtlar ve sicilin hukuki merkezi taşınmazın bulunduğu bölge olmaya devam etmektedir.

2. Sınır Aşan Taşınmazlar ve İşlem Koordinasyonu 

Bir taşınmazın coğrafi büyüklüğü veya idari sınırların değişmesi nedeniyle birden fazla tapu sicili bölgesine yayılması durumunda, “Sicil Dağılması Yasaktır” ilkesi devreye girer.

• Çifte Kayıt ve Atıf Sistemi: Taşınmaz, yayıldığı her bölgenin siciline ayrı ayrı kaydedilir. Ancak bu kayıtlar bağımsız değildir; her bir sicil, taşınmazın diğer bölgelerde de kayıtlı olduğunu belirtmekle yükümlüdür. Bu, taşınmazın hukuki bütünlüğünün parçalanmasını engeller.
• Başvuru ve İşlem Merkezi: Maddenin ikinci fıkrası, pratik bir çözüm getirerek işlem yetkisini “taşınmazın büyük kısmının bulunduğu bölgeye” tahsis etmiştir. Tescil istemleri bu merkezde kabul edilir ve hukuki etki buradan doğar.
• Bildirim Yükümlülüğü: Ana bölgede yapılan işlem, diğer bölgelere derhal bildirilir. Akademik açıdan bu durum, bir “maddi fiil” olan bildirim ile “hukuki fiil” olan tescilin eşzamanlılığını sağlayarak, siciller arası çelişkiyi (kontradiksiyonu) önlemeyi amaçlar.

VIII. TAPU İDARELERİNİN KURUMSAL YAPISI VE İDARİ ÖZERKLİĞİ (TMK m. 1006)

Tapu sicilinin tutulması, devletin egemenlik hakları çerçevesinde yürüttüğü asli ve sürekli bir kamu hizmetidir.

1. Kamu Hizmeti ve Teşkilat Birliği

Maddede ifade edilen “özel kanun hükümleri”, günümüzde esas itibarıyla 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’dur. Bu atıf, tapu sicilinin tutulmasının sıradan bir idari işlem değil, teknik ve hukuki uzmanlık gerektiren müstakil bir idari organizasyon tarafından yürütülmesi gerektiğini teyit eder. Sicilin tutulması işi, devletin kamu gücünü doğrudan kullandığı bir alandır.

2. Hizmetin Yürütülmesi ve Teknik Altyapı

“Hizmetlerin yürütülmesi” ibaresi, tescil istemlerinin alınmasından sicilin arşivlenmesine, personelin atanmasından mesleki sorumluluklarına kadar geniş bir alanı kapsar. Akademik doktrinde bu madde, tapu sicil hukukunun biçimsel (şekli) hukuk yönünü temsil eder. Sicilin doğru tutulması, personelin bu özel kanunlar çerçevesindeki yetki ve liyakatine bağlıdır.

IX. TAPU SİCİLİNİN TUTULMASINDAN DOĞAN ZARARLARDA DEVLETİN SORUMLULUĞU 

Devlet, tuttuğu sicilin doğruluğunu garanti etmekte; bu güvenin boşa çıkması halinde doğan zararı üstlenmektedir.

1. Sorumluluğun Hukuki Niteliği: Tehlike Sorumluluğu

Maddenin birinci fıkrasında yer alan “Devlet sorumludur” ifadesi, doktrin ve yargı kararlarında (Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi) oybirliği ile “Kusursuz Sorumluluk” ve daha özelinde bir “Tehlike Sorumluluk” olarak nitelendirilir.

• Kusur Aranmaz: Zararın doğmasında tapu memurunun kusurlu olup olmaması devletin sorumluluğu açısından önem arz etmez. Sicilin tutulmasında bir “hata” olması ve bu hata ile “zarar” arasında uygun illiyet bağı bulunması sorumluluk için yeterlidir.
• Kamu Güveni Teminatı: Devlet, tapu sicilini tutma faaliyetini yürütürken yarattığı potansiyel tehlikenin (yanlış tescil, unutulan şerh, sahte belgeyle işlem vb.) sonuçlarına katlanmakla yükümlüdür.

2. Sorumluluğun Kapsamı ve Şartları

Devletin sorumlu tutulabilmesi için şu kümülatif şartların varlığı aranır:

• Tapu Sicilinin Tutulmasına İlişkin Bir İşlem: Sadece tescil veya terkin değil; yevmiye defterine kayıt, belgelerin saklanması veya plânların hatalı oluşturulması da bu kapsama girer.
• Zarar: Üçüncü bir kişinin mülkiyet veya sınırlı aynî hak kaybına uğraması veya ekonomik bir zarara düçar olması gerekir.
• İlliyet Bağı: Zararın, sicilin hatalı tutulmasından kaynaklanmış olması şarttır.

3. Devletin Rücu Hakkı ve Görevlilerin Sorumluluğu

Maddenin ikinci fıkrası, devletin ödediği tazminatı, zararın oluşmasında kusuru bulunan görevliye geri isteyebileceğini (rücu) hükme bağlar. Burada dikkat edilmesi gereken akademik ayrım şudur: Devletin vatandaşa karşı sorumluluğu kusursuzdur; ancak devletin görevliye rücu edebilmesi için görevlinin kusurlu (kasıtlı veya ihmalkâr) olması şarttır.

4. Yetkili Mahkeme ve Yargılama Usulü

Üçüncü fıkra, yetki kuralını kesin olarak belirlemiştir: Davalar, “tapu sicilinin bulunduğu yer mahkemesinde” görülür. Bu yetki kuralı kamu düzenine ilişkindir. Davalı sıfatı ise Hazineye (Maliye Bakanlığı) aittir. Yargılama sırasında mahkeme, sicilin tutulmasındaki yolsuzluğu ve doğan gerçek zararı objektif kriterlere göre tespit eder.

5. Akademik Değerlendirme: Zamanaşımı

TMK m. 1007’de açık bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Ancak doktrinde ve Yargıtay uygulamasında, mülkiyet hakkının özüne ilişkin bu sorumluluğun, genel zamanaşımı sürelerine tabi olduğu (TBK m. 146 uyarınca 10 yıl) kabul edilmektedir. Zararın öğrenilmesinden itibaren başlayan bu süre, mülkiyetin tescil güvenliğine olan inancı hukuki bir istikrarla korur.

X. TESCİLİN KONUSU VE AYNÎ HAKLARIN BELİRLENMESİ

Eşya hukukunda aynî haklar, eşya üzerinde doğrudan doğruya hakimiyet sağlayan ve herkese karşı ileri sürülebilen haklardır.

1. Mülkiyet Hakkının Tescili

Mülkiyet, bir taşınmaz üzerindeki en geniş kapsamlı aynî haktır. Maddenin birinci bendinde mülkiyetin tescilinin ilk sırada sayılması, taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin ve mülkiyetin intikalinin (kazanılmasının) sicile tescil ile tamamlandığını (m. 705) teyit eder. Tescil, malikin mülkiyet hakkını üçüncü kişilere karşı ileri sürebilmesinin temel koşuludur.

2. İrtifak Hakları ve Taşınmaz Yükleri

İrtifak hakları, malike mülkiyet hakkından doğan bazı yetkileri (kullanma veya yararlanma) bir başkasına devretme ya da bu yetkileri kısıtlama borcu yükleyen haklardır.

• İrtifak Hakları: Üst hakkı, geçit hakkı veya kaynak hakkı gibi haklar bu kapsamdadır.
• Taşınmaz Yükü: Bir taşınmaz malikinin, taşınmazı teminat teşkil etmek üzere bir başkasına bir şey verme veya yapma borcu altına girmesidir. Bu hakların tescili, taşınmazın ekonomik ve hukuki değerini doğrudan etkilediği için sicilin “yükümlülükler” sütununda yer alarak aleniyet kazanır.

3. Rehin Hakları

Taşınmazın borçlar için teminat gösterilmesi (ipotek, ipotekli borç senedi, irat senedi), ancak rehin haklarının tescili ile mümkün olur. Rehin tescili, alacaklının taşınmazın paraya çevrilmesi üzerindeki rüçhan (öncelik) hakkını sabitler. Bu tescil, özellikle bankacılık ve kredi sisteminin temel hukuki güvencesidir.

XI. TESCİL, TERKİN VE DEĞİŞİKLİK İŞLEMLERİNİN KOŞULLARI

Tapu sicilinde yapılacak her türlü işlem, mülkiyet hakkının dokunulmazlığı gereği belirli bir usul disiplinine tabi tutulmuştur. Bu usulün temelini, hak sahibinin rızası ve bu rızanın resmiyeti oluşturur.

1. Tescil İsteminde Malik Beyanı ve İstisnaları 

Taşınmaz üzerindeki bir hakkın tescili için kural, tasarruf yetkisine sahip olan malikin yazılı beyanıdır. Tapu memuru, kendiliğinden (ex officio) tescil yapamaz; bu durum “taleple bağlılık” ilkesinin bir sonucudur.

• Yazılı Beyan Esası: Taşınmaz maliki, mülkiyetini veya taşınmazı üzerindeki bir yetkiyi başkasına devretme iradesini tapu idaresi önünde resmi şekilde açıklamalıdır.
• Malik Beyanının Aranmadığı Haller: Maddenin ikinci fıkrası, mülkiyetin tescilden önce kazanıldığı (tescilsiz iktisap) durumlara atıf yapar. Kanun hükmü (örneğin miras), kesinleşmiş mahkeme kararı (cebri tescil) veya cebri icra ihalesi gibi durumlarda, malikin rızasına bakılmaksızın yeni hak sahibi tescili talep edebilir.
• Tescilden Önce Kazananın Hakları: Aynî hakkı tescil dışı yollarla kazanan kişi, gerekli belgeleri (veraset ilamı, mahkeme ilamı vb.) ibraz ederek tescili yaptırma hakkına sahiptir. Bu, sicilin güncelliğini koruma amacına hizmet eder.

2. Terkin ve Değişiklikte Hak Sahibinin Rızası 

Mevcut bir tescilin silinmesi (terkin) veya kapsamının değiştirilmesi, o tescilin sağladığı hakların yitirilmesi veya kısıtlanması anlamına gelir. Bu nedenle  “Aleyhine Kayıt Yapılanın Rızası” ilkesini katı bir şekilde uygular.

• Rızanın Kapsamı: Bir kaydın silinebilmesi için, o kayıttan doğrudan fayda sağlayan (lehine hak tesis edilmiş olan) kişinin yazılı onayı şarttır. Örneğin; bir taşınmaz üzerindeki ipoteğin terkin edilebilmesi için alacaklı malikin değil, ipotek alacaklısının yazılı beyanı gerekir.
• Hukuki Koruma: Bu hüküm, tescilin sağladığı “kazanılmış hakları” koruma altına alır. Hak sahibinin iradesi dışında yapılan terkinler, TMK m. 1025 anlamında “yolsuz terkin” teşkil eder ve düzeltilmesi dava yoluyla istenebilir.

XII. TASARRUF YETKİSİ VE HUKUKİ SEBEBİN BELGELENMESİ (TMK m. 1015)

Tapu sicilinin doğruluğu ve devletin sorumluluğu (m. 1007), tescil işlemlerinin geçerli bir temele dayanmasına bağlıdır. TMK m. 1015, tescil talebiyle karşılaşan tapu memuruna, adeta bir hâkim titizliğiyle inceleme yapma görevini yükleyerek “Yolsuz Tescil” riskini en aza indirmeyi amaçlar.

1. Denetimin İki Temel Sütunu

Madde uyarınca, bir tasarruf işleminin (tescil, terkin, tadil) gerçekleştirilebilmesi için iki unsurun kümülatif olarak ispat edilmesi şarttır:

• Tasarruf Yetkisinin Belgelenmesi: İstemde bulunan kişinin, o taşınmaz üzerinde hukuken tasarruf etme gücüne sahip olup olmadığının denetimidir.
  • Hak Sahibi: Kişinin, tapu kütüğünde malik veya hak sahibi olarak görünen kişiyle aynı kişi olduğunun (kimlik denetimi) ispatı.
  • Temsilci: Eğer işlem bir vekil veya vasi aracılığıyla yapılıyorsa, temsil yetkisinin (vekaletname, vasi kararı vb.) kapsam ve geçerliliğinin denetimi.
• Hukuki Sebebin Belgelenmesi: Tescilin dayanağı olan işlemin (satış, bağışlama, ölünceye kadar bakma sözleşmesi vb.) hukuken geçerli olup olmadığının denetimidir.

2. Şekle Uygunluk ve İllilik İlkesinin Tezahürü

Maddenin son fıkrası, hukukî sebebin belgelenmesini, “gerekli şekle uyulduğunun ispatı” şartına bağlamıştır. Taşınmaz mülkiyetini nakleden sözleşmelerin resmi şekilde (tapu memuru huzurunda) yapılması zorunluluğu, bu denetimin odağını oluşturur. Tapu memuru, önüne gelen sözleşmenin sadece varlığını değil, kanunun emrettiği geçerlilik şartlarını taşıyıp taşımadığını da incelemekle yükümlüdür. Bu durum, Türk hukukunda benimsenen “İllilik (Sebebe Bağlılık) İlkesi”nin idari aşamadaki en güçlü yansımasıdır; zira geçerli bir sebep yoksa, tescil de yapılamaz.

3. Akademik Analiz: Memurun İnceleme Yetkisinin Sınırları

Doktrinde tartışılan en önemli husus, tapu memurunun inceleme yetkisinin “şekli” mi yoksa “maddi” mi olduğudur. Genel kabul gören görüşe göre memur;

• İstemde bulunanın fiil ehliyetini,
• Temsilcinin yetkisini,
• Resmi şekle uyulup uyulmadığını,
• Gerekli idari izinlerin (belediye, valilik vb.) alınıp alınmadığını denetler. Ancak memur, tarafların iradelerinin iç dünyasında bir sakatlık (hata, hile, korkutma) olup olmadığını kural olarak inceleyemez; bu tür iddialar ancak adli yargıda bir davanın konusu olabilir.

4. Denetimin İhmal Edilmesinin Sonucu

Eğer tapu memuru, m. 1015 uyarınca yapması gereken denetimi yapmadan tescil işlemini gerçekleştirirse, ortaya çıkan tescil “yolsuz tescil” niteliği kazanır. Bu durumda mülkiyet intikal etmez ve devletin m. 1007 uyarınca kusursuz sorumluluğu gündeme gelir. Bu nedenle 1015. madde, sadece bir usul kuralı değil, mülkiyet hakkının kamu hukuku güvencesiyle korunmasının operasyonel anahtarıdır.

XIII. BELGELERİN EKSİKLİĞİ VE GEÇİCİ TESCİL ŞERHİ MEKANİZMASI (TMK m. 1016)

Tapu memuru, m. 1015 uyarınca yaptığı denetim sonucunda belgeleri yetersiz bulursa, tescil talebi kural olarak reddedilir. Ancak kanun koyucu, hakkın tamamen yitirilmemesi ve öncelik sırasının korunması amacıyla belirli şartlar altında bir “orta yol” öngörmüştür.

1. İstemin Reddi Zorunluluğu

Maddenin birinci fıkrası, tapu memuruna takdir yetkisi bırakmayan emredici bir hükümdür. Eğer;

• Tasarruf yetkisi belgelenememişse (örneğin vekaletname geçersizse veya mirasçılık belgesi eksikse),
• Hukuki sebep kanunun öngördüğü şekil şartlarını taşımıyorsa, istemin reddi gerekir. Bu red kararı, sicilin yolsuz tescillerle kirlenmesini önleyen en temel idari bariyerdir.

2. Geçici Tescil Şerhi: Hakları Koruma Altına Alma

Maddenin ikinci fıkrası, tescil işleminin hemen yapılamadığı ancak hak sahipliği iddiasının güçlü olduğu durumlar için “Geçici Tescil Şerhi” kurumunu düzenlemiştir. Bu şerh, kesin tescil yapılana kadar taşınmaz üzerindeki hakkın sırasını dondurur.

• Uygulama Şartı: Geçici tescil şerhi verilebilmesi için “hukukî sebebin” (örneğin satış sözleşmesi) belgelenmiş olması şarttır. Sadece “tasarruf yetkisine” dair belgelerde (örneğin temsilcinin imza sirküleri veya yetki belgesi) bir eksiklik bulunmalıdır.
• Şerhin Verilme Yolu: Bu şerh iki şekilde verilebilir:
  1. Malikin Rızası: Taşınmaz malikinin bu geçici duruma onay vermesiyle.
  2. Hâkim Kararı: Malikin rıza göstermediği hallerde, ilgilinin mahkemeye başvurarak ihtiyati tedbir mahiyetinde bir karar almasıyla.

3. Geçici Tescil Şerhinin Hukuki Etkisi

Geçici tescil şerhi, şerh edildiği tarihten itibaren hüküm doğurur. Eğer eksiklikler giderilir ve kesin tescil yapılırsa, bu tescilin etkisi geçici şerhin yevmiye defterine kaydedildiği tarihe geri yürür. Bu durum, taşınmaz üzerinde bu süreçte hak iktisap etmeye çalışan üçüncü kişilere karşı öncelik sağlar.

4. Akademik Analiz: Usul Ekonomisi ve Hak Arama Güvencesi

Akademik açıdan m. 1016, tapu sicilinin “Şekli Olumluluk” etkisini dengeler. İsteminin doğrudan reddedilmesi yerine, eksikliklerin tamamlanabilmesi için bir mühlet ve bu mühlet içerisinde koruma (şerh) sağlanması, taşınmaz piyasasındaki işlem güvenliğini artırır. Ancak önemle belirtilmelidir ki; hukuki sebepte (sözleşmede) bir sakatlık varsa geçici tescil şerhi verilemez; zira illilik ilkesi gereği temeldeki işlem yoksa, onun sicilde geçici de olsa bir iz bırakmasına izin verilmez.

XIV. TESCİLİN BİÇİMİ VE KRONOLOJİK SIRA İLKESİ (TMK m. 1017)

Taşınmazlar üzerindeki aynî hakların birbirine karşı üstünlüğü, kural olarak tescil anına göre belirlenir. TMK m. 1017, bu üstünlük yarışının idari bir karmaşaya mahal vermeksizin adil bir şekilde yönetilmesini sağlayan usuli çerçeveyi çizer.

1. İstem Sırasına Göre Tescil (Zamana Bağlı Öncelik)

Maddenin birinci fıkrasında yer alan “istem tarihine ve sırasına göre” ifadesi, tapu sicil hukukuna egemen olan “Sıra İlkesi” (Prior tempore potior iure) ile doğrudan bağlantılıdır.

• Yevmiye Kaydının Esas Alınması: Tescil işleminin fiziksel olarak kütük sayfasına yazılması zaman alabilir; ancak tescilin sırası, istemin yapıldığı ve yevmiye defterine kaydedildiği an ile belirlenir. Bu, memurun keyfi bir sıra belirlemesini engelleyen ve hak sahipleri arasındaki öncelik sırasını (örneğin birinci derece ipotek ile ikinci derece ipotek arasındaki sınır) koruyan bir güvencedir.
• İdari Süreklilik: Taleplerin geliş sırasına göre işleme konulması, sicilin şeffaflığını ve tarafsızlığını sağlar.

2. Sicil Örneklerinin Kanıt Gücü

Maddenin ikinci fıkrası, sicilin “Açıklık (Aleniyet) İlkesi”nin pratik bir sonucudur. İlgisini inanılır kılan herkese, sicildeki kaydın bir örneğinin verilmesi zorunludur.

• Tapu Senedi ve İpotek Belgesi: Bu belgeler, kütükteki kaydın birer yansıması (sureti) olup, taşınmaz üzerindeki hak sahipliğini dış dünyaya karşı ispatlayan birincil araçlardır. Ancak unutulmamalıdır ki; asıl olan her zaman “kütükteki kayıt”tır; belge ile kütük arasında çelişki varsa kütük kaydı esas alınır.

3. Biçimsel Standartlar ve Düzenleyici Yetki

Maddenin son fıkrası, tescil ve terkin işlemlerinin teknik detaylarını ve bu süreçte kullanılacak belgelerin formunu yönetmeliğe havale etmiştir. Bu düzenleme, ülke genelinde tapu sicil işlemlerinde “Uygulama Birliği”ni temin eder. Farklı bölgelerdeki tapu idarelerinin aynı form ve şekil şartlarını kullanması, sicil güvenliğinin kurumsal bir standarda kavuşmasını sağlar.

4. Akademik Analiz: Şekli Hukuk ve Maddi Hak İlişkisi

Akademik açıdan 1017. madde, maddi hukuktan doğan bir hakkın, şekli hukuk (sicil tekniği) yoluyla nasıl “kamusallaştığını” gösterir. Tescilin biçimi, hakkın içeriğini değiştirmez ancak o hakkın hukuk düzenince tanınan koruma kalkanına (mutlaklık etkisine) girdiği anı ve şekli sabitler. Dolayısıyla bu maddedeki usul hataları, tescilin geçerliliğini doğrudan etkilemese de, özellikle sıra uyuşmazlıklarında ispat hukuku açısından kritik bir rol oynar.

XV. TAPU İŞLEMLERİNDE TEBLİĞ ZORUNLULUĞU VE İTİRAZ REJİMİ (TMK m. 1019)

Tapu sicili, kural olarak tarafların huzurunda ve imzasıyla yürütülen bir sistemdir. Ancak bazı durumlarda, bir kişinin haklarını doğrudan etkileyen işlemler onun katılımı olmadan gerçekleşebilir. TMK m. 1019, bu tür “gıyabi” işlemlerin hukuki sonuç doğurabilmesi ve denetlenebilmesi için tebliğ mekanizmasını devreye sokar.

1. Tebliğ Yükümlülüğünün Kapsamı

Maddenin birinci fıkrası, tapu memuruna aktif bir görev yükler: “İlgililerin bilgisi dışında yaptığı işlemleri onlara tebliğ etmekle yükümlüdür.” * İlgili Kavramı: Burada “ilgili” ifadesi, yapılan işlem sonucunda lehine veya aleyhine hak değişikliği meydana gelen kişileri (malik, rehinli alacaklı, irtifak hakkı sahibi vb.) kapsar.

• Tebliğe Konu İşlemler: Mahkeme kararıyla yapılan tesciller, cebri icra satışları neticesindeki kayıtlar veya tapu memurunun resen yaptığı (örneğin m. 1027 uyarınca yapılan basit hataların düzeltilmesi) işlemler bu kapsama girer.

2. Hak Arama Özgürlüğü ve İtiraz Süresi

Maddenin ikinci fıkrası, tebliğin hukuki fonksiyonunu netleştirir: Tebliğ, itiraz süresini başlatan bir zamansal milattır.

• Sürenin Başlaması: İlgili kişi, yapılan işlemin içeriğini ve hukuki sebebini ancak tebliğ ile tam olarak öğrenebilir. Kanuni itiraz süreleri (örneğin tapu müdürlüğünün işlemine karşı idari veya adli itirazlar), işlemin kütüğe yazıldığı tarihte değil, tebliğin ulaştığı tarihte başlar.
• Hak Kayıplarının Önlenmesi: Tebliğ zorunluluğu, kişilerin mülkiyet haklarındaki değişimlerden habersiz kalarak dava açma veya düzeltme isteme haklarını kaybetmelerini engeller.

3. Akademik Analiz: Tebliğin Geçerliliğe Etkisi

Akademik doktrinde tartışılan en önemli husus, tebliğ yapılmamasının işlemin geçerliliğini etkileyip etkilemeyeceğidir. Genel kabul gören görüşe göre; tebliğ eksikliği, tescilin maddi hukuk bakımından geçerliliğini (ayni hakkın doğumunu) etkilemez. Yani tescil yapılmışsa hak doğar. Ancak tebliğ yapılmadığı sürece, ilgilinin o işleme karşı açacağı dava veya itirazlar için öngörülen hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri işlemeye başlamaz. Bu anlamda tebliğ, işlemin “sıhhati” için değil, “kesinleşmesi ve denetlenebilirliği” için bir ön şarttır.

4. Devletin Sorumluluğu ile Bağlantı

Eğer tapu memuru m. 1019 uyarınca yapması gereken tebliği yapmaz ve bu ihmal nedeniyle ilgili kişi itiraz haklarını kullanamayıp bir zarara uğrarsa, bu durum bir “sicil tutma hatası” teşkil eder. Bu durumda m. 1007 uyarınca devletin sorumluluğu gündeme gelebilir.

XVI. TAPU SİCİLİNİN AÇIKLIĞI VE BİLGİ EDİNME HAKKI 

Taşınmazlar üzerindeki hakların herkese karşı ileri sürülebilmesi (mutlaklık), bu hakların herkes tarafından bilinebilir olmasına bağlıdır. TMK m. 1020, “kimsenin tapu kaydını bilmediğini ileri süremeyeceği” yönündeki meşhur yasal varsayımı tesis ederek, taşınmaz piyasasındaki iyi niyeti koruma altına alır.

1. Aleniyetin Kapsamı: “İlgisini İnanılır Kılma” Şartı

Maddenin birinci fıkrasındaki “Tapu sicili herkese açıktır” ifadesi, sınırsız bir erişim hakkı olarak anlaşılmamalıdır. İkinci fıkra, bu açıklığı “İlgisini İnanılır Kılma” kriteri ile dengeler.

• Hukuki İlgi: Bir kişinin sicili inceleyebilmesi veya örnek alabilmesi için taşınmazla ilgili makul bir nedeninin (örneğin; satın alma niyeti, komşuluk hukukundan doğan bir uyuşmazlık, alacaklı sıfatıyla haciz ihtimali vb.) bulunması gerekir.
• Gizliliğin Korunması: Bu sınırlama, taşınmaz maliklerinin kişisel verilerinin ve mülkiyet mahremiyetinin, hiçbir ilgisi bulunmayan meraklı kişilere karşı korunmasını amaçlar.

2. Sicili İnceleme ve Örnek Alma Usulü

İlgisini ispat eden kişi, iki temel yetkiye sahiptir:

1. İnceleme: Kütük sayfasının ve dayanak belgelerin (resmi senet, plân vb.) tapu memuru huzurunda kendisine gösterilmesi.
2. Örnek Alma: İlgili sayfaların onaylı suretlerini talep etme. Bu belgeler, ileride açılacak davalarda veya yapılacak hukuki işlemlerde resmi ispat aracı niteliğindedir.

3. “Bilmeme” Savunmasının Geçersizliği (Yasal Karine)

Maddenin son fıkrası, hukukumuzdaki en güçlü varsayımlardan birini içerir: “Kimse tapu sicilindeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez.”

• Mutlak Bilgi Varsayımı: Bu hüküm uyarınca, tapuda kayıtlı bir hak veya kısıtlama (şerh, rehin vb.) hakkında “haberim yoktu” demek hukuken imkansızdır. Sicil herkese açık olduğu için, taşınmaz üzerinde işlem yapan herkesin sicili incelediği veya incelemesi gerektiği varsayılır.
• İyi Niyetin Sınırı: Bu karine, özellikle m. 1023 (tapu siciline güven) ile birlikte çalışır. Ancak bir kişi, sicilde açıkça görünen bir yükümlülüğü görmediğini iddia ederek “iyi niyetli” olduğunu kanıtlayamaz.

XVII. TESCİLİN KURUCU ETKİSİ VE AYNÎ HAKKIN DOĞUMU 

Türk hukuk sisteminde taşınmazlar üzerindeki aynî hakların kazanılması “ayniyet” ilkesine dayanır.

1. Mutlak Tescil Zorunluluğu

Maddede ifade edilen “tescil edilmedikçe varlık kazanamaz” hükmü, tescilin sadece bir açıklama veya ispat aracı değil, hakkın doğum anı olduğunu gösterir.

• Hukuki Sonuç: Bir taşınmazın satışı konusunda taraflar noter huzurunda anlaşsa, bedel ödense ve taşınmaz teslim edilse dahi, tapu kütüğüne tescil yapılmadığı sürece mülkiyet alıcıya geçmez. Alıcı bu aşamada sadece kişisel bir hakka (tescil isteme hakkına) sahiptir.
• Hakların Sıhhati: Sadece mülkiyet değil; irtifak hakları, rehin hakları ve taşınmaz yükleri de tescil edilmedikleri sürece “aynî hak” niteliği kazanamazlar ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülemezler.

2. Tescilin Olumlu Etkisi

Akademik doktrinde bu durum tescilin “olumlu etkisi” olarak adlandırılır. Buna göre, kütükte bir tescil varsa, o hak mevcuttur. Tescil yoksa, hak hukuk aleminde (ayni hak olarak) doğmamıştır. Bu kural, taşınmaz işlemlerinde tam bir hukuki belirlilik sağlar; zira bir hakkın var olup olmadığı sadece sicile bakılarak anlaşılabilir.

3. İstisnalar: Tescilsiz İktisap Halleri

Maddede yer alan “kanunen tescile tâbi” ibaresi, tescilin kurucu etkisinin istisnalarına (TMK m. 705/2) kapı aralar. Bazı durumlarda mülkiyet tescilden önce kazanılır:

• Miras,
• Kamulaştırma,
• Cebri icra,
• Mahkeme kararı. Ancak bu durumlarda dahi, mülkiyet tescilsiz kazanılsa bile, malikin taşınmaz üzerinde tasarrufta bulunabilmesi (örneğin satabilmesi) için önce kendi adına tescili yaptırması şarttır (Açıklayıcı tescil).

XVIII. TESCİLİN ZAMANSAL ETKİSİ VE ÖNCELİK SIRASI 

TMK m. 1022, tescilin yalnızca hak doğurmakla kalmayıp, bu hakkın “zaman içindeki konumunu” da belirlediğini hükme bağlar.

• Tescilin Geriye Yürümesi: Maddenin en kritik unsuru, tescilin etkisinin yevmiye defterine yapılan kayıt anından itibaren başlamasıdır. Tescil işlemi kütüğe daha sonra yazılsa bile, hakkın doğum anı ve diğer haklara karşı önceliği, dilekçenin verildiği ve yevmiye numarası aldığı ana geri yürür.
• Belirlilik İlkesi: Hakkın içeriği ve kapsamı tescilin sınırları ve dayanak belgeleri (resmi senet vb.) ile tayin edilir. Bu, taşınmaz üzerindeki yetkilerin keyfiyetini önler.

XIX. TAPU SİCİLİNE GÜVEN İLKESİ: İYİNİYETİN KORUNMASI 

TMK m. 1023, taşınmaz hukukunun “altın kuralı” olarak bilinir. Bu madde, sicilin doğruluğuna inanarak işlem yapan kişileri koruyarak ticari hayatın akışını ve hukuki güvenliği sağlar.

• Koruma Şartları: Bir üçüncü kişinin bu korumadan yararlanabilmesi için;
  1. Ortada tapu kütüğünde bir tescil bulunmalı,
  2. Kişi bu tescile dayanarak ayni bir hak (mülkiyet, rehin vb.) kazanmalı,
  3. İşlem anında iyiniyetli olmalı (sicilin yolsuz olduğunu bilmemeli).
• Hukuki Sonuç: Eğer bu şartlar varsa, sicildeki kayıt aslında “yolsuz” (hatalı veya sahte bir işleme dayalı) olsa bile, iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı geçerli sayılır. Gerçek hak sahibi mülkiyetini geri alamaz; ancak devlete (m. 1007) veya yolsuz işlemi yapana karşı tazminat davası açabilir.

XX. YOLSUZ TESCİL VE İYİNİYETLİ OLMAYANLARIN DURUMU

TMK m. 1024, güven ilkesinin sınırını çizer ve hangi tescillerin “hükümsüz” kabul edileceğini tanımlar.

• Yolsuz Tescilin Tanımı: Hukuki bir sebebe dayanmayan veya bağlayıcı olmayan bir işleme (örneğin sahte vekaletname veya ehliyetsizlik) dayanan tescil yolsuzdur. Yolsuz tescil ile mülkiyet el değiştirmiş olmaz; sicil üzerinde sadece bir görüntü oluşur.
• İyiniyetli Olmayan Üçüncü Kişiler: Eğer bir kimse, tapudaki kaydın yolsuz olduğunu biliyorsa veya durumun gerektirdiği özeni gösterseydi bilebilecek idiyse (kötüniyet), m. 1023’ün korumasından yararlanamaz.
• Doğrudan İleri Sürme: Gerçek hak sahibi, ayni hakkı zedelenen kişi olarak, bu yolsuzluğu kötüniyetli kişiye karşı herhangi bir süreye tabi olmaksızın her zaman ileri sürebilir ve tapu iptal ve tescil davası açabilir.

XXI. TAPU SİCİLİNİN DÜZELTİLMESİ DAVASI 

Tapu sicilindeki bir kaydın maddi gerçekle örtüşmemesi durumunda başvurulacak en temel hukuki çare Tapu İptal ve Tescil Davasıdır.

• Yolsuzluk Halleri: Bir ayni hakkın hiç mevcut olmamasına rağmen tescil edilmesi, mevcut bir hakkın haksız yere silinmesi (terkin) veya kapsamının değiştirilmesi bu davanın konusunu oluşturur.
• Dava Hakkı: Davayı ancak tescilin yolsuzluğu sebebiyle “ayni hakkı zedelenen” kişi açabilir. Bu dava, ayni bir hakka dayandığı için kural olarak zamanaşımına tabi değildir.
• Güven İlkesinin Sınırı: Maddenin ikinci fıkrası, m. 1023’ü hatırlatarak bir sınır çizer: Eğer yolsuz tescile dayanarak taşınmazı devralan kişi iyiniyetli bir üçüncü kişi ise, artık o kişiye karşı düzeltme davası açılamaz. Bu durumda gerçek hak sahibi sadece tazminat yoluna gidebilir.

XXII. HUKUKİ DEĞERİNİ YİTİREN KAYITLARIN TERKİNİ

Bazı durumlarda tescil, yapıldığı an itibarıyla geçerli olsa bile zamanla hukuki dayanağını yitirebilir. TMK 1026 bu tür “ölü kayıtların” temizlenmesini amaçlar.

• Sona Ermenin Sonucu: Örneğin, süreli bir üst hakkının süresinin dolması veya bir şahsi irtifak hakkı sahibinin ölmesi durumunda tescil hukuki değerini yitirir.
• Malikin İstemi ve İtiraz: Taşınmaz maliki bu kaydın silinmesini isteyebilir. Tapu memurunun yaptığı bu işleme karşı ilgililer tebliğden itibaren 30 gün içinde dava açabilirler.
• Resen Terkin Yetkisi: Maddenin en önemli unsuru, tapu memuruna ve hâkime tanınan “temizlik” yetkisidir. Memur, sicilin güncelliğini korumak için hakimin kararıyla bu kayıtları silebilir.

XXIII. TAPU MEMURUNUN DÜZELTME YETKİSİ VE SINIRLARI 

Tapu sicilindeki yanlışlıkların düzeltilmesi kural olarak “yargısal” bir işlemdir, ancak pratik ihtiyaçlar bazı istisnalar doğurmuştur.

• Kural: Rıza veya Mahkeme Kararı: Eğer bir yanlışlık varsa ve ilgililerin (hak sahiplerinin) yazılı rızası yoksa, memur kendi başına düzeltme yapamaz. Mutlaka bir mahkeme kararı gerekir. Bu, sicilin ciddiyetini ve keyfiliğin önlenmesini sağlar.
• İstisna: Basit Yazı Yanlışlıkları: Maddenin son fıkrası, bürokrasiyi azaltmak adına memura sınırlı bir yetki verir. İsimdeki harf hatası, parsel numarasındaki maddi zevher hataları gibi “basit yazı yanlışlıkları” yönetmelik çerçevesinde memur tarafından kendiliğinden (resen) düzeltilebilir.
• Düzeltme Biçimi: Düzeltme işlemi, mevcut kaydın üzerine çizgi çekilip yanına doğrusunun yazılması şeklinde değil; genellikle eski kaydın terkini ve yeni bir satırda doğru tescilin yapılması (teknik usul) şeklinde gerçekleştirilir.