Tehir-i İcra Nasıl Alınır? İstinaf ve Temyiz Sürecinde İcranın Durdurulması

Bir mahkeme kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurmuş olmanız, icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre hem istinaf hem de temyiz, kural olarak kararın icrasını durdurmaz; bu nedenle karşı taraf ilamlı icra takibi başlatabilir. Bu durumda borçlunun başvurabileceği yol, uygulamada “tehir-i icra” denilen, kanundaki adıyla icranın geri bırakılması talebidir. Nafaka kararlarında ise icranın geri bırakılmasına karar verilemez.

Tehir-i icra nedir?

Tehir-i icra, mahkeme kararına karşı kanun yoluna başvuran borçlunun, kararın icrasının kanun yolu incelemesi sonuna kadar geçici olarak durdurulmasını istemesidir. Yani siz “karara itiraz ettim, önce üst mahkeme baksın” dersiniz; mahkeme de şartlar varsa icra işlemlerini bekletir. Ancak bu otomatik bir hak değildir; belirli şartlar yerine getirilmelidir. HMK m. 350 ve 367’de bu yol açıkça İİK m. 36’ya bağlanmıştır.

Hangi hâllerde gerekir?

Tehir-i icra en çok, para alacağına ilişkin ilamlı icra takiplerinde önem taşır. Çünkü bu tür kararlar çoğu zaman kesinleşmeden de icraya konulabilir. Yani davayı kaybeden taraf istinaf etmiş veya temyiz etmiş olsa bile, karşı taraf icra takibi başlatabilir. Borçlu bu takibi durdurmak istiyorsa tehir-i icra yoluna gitmelidir. Buna karşılık kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmazla ilgili ayni haklara ilişkin kararlar zaten kesinleşmeden yerine getirilemez. Bu nedenle her dosyada ayrıca “tehir-i icra” gerekmeyebilir.

Tehir-i icra almak için ne gerekir?

En temel şart, karar hakkında istinaf veya temyiz başvurusu yapılmış olmasıdır. İkinci önemli şart ise çoğu durumda teminat gösterilmesidir. İİK m. 36’ya göre borçlu, hükmolunan para veya eşyanın resmî mercilerce belirlenen değerini karşılayacak teminat gösterirse, bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtaydan icranın geri bırakılması kararı getirmek üzere kendisine uygun süre verilir. Kanunda ayrıca, borçlu Devlet veya adli yardımdan yararlanan bir kişi ise teminat gösterme zorunluluğu bulunmadığı da belirtilmiştir.

Uygulamada süreç nasıl işler?

Süreç genelde şu şekilde ilerler:

İlk olarak, aleyhinize başlatılmış bir ilamlı icra takibi olmalıdır. İcra emri size tebliğ edildikten sonra, kararı istinaf veya temyiz ettiğinizi gösterir belgeyle birlikte icra dosyasında tehir-i icra talebine hazırlanırsınız. Ardından dosya borcunu karşılayacak nitelikte teminat sunulur. Uygulamada banka teminat mektubu sık kullanılan araçlardan biridir. Teminat uygun bulunursa, borçluya üst mahkemeden icranın geri bırakılması kararı getirmesi için süre verilir; bu süre içinde takip işlemleri bekletilir.

Kanun yolu aşamasına göre başvuru mercii değişir. İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf edilmişse icranın geri bırakılması talebi bakımından merci bölge adliye mahkemesidir; bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz edilmişse bu kez Yargıtay devreye girer. Arama sonuçlarında ve uygulama kaynaklarında da, istinaf ve temyiz aşamaları için icranın geri bırakılması kararının ayrı ayrı alınabildiği açıkça görülmektedir.

Nafaka kararlarında neden alınamaz?

Kanun koyucu nafaka alacağını özel olarak korumuştur. Bu yüzden hem istinaf hem temyiz bakımından nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemeyeceği açıkça yazılmıştır. Yani nafaka borçlusu “kararı istinaf ettim, o yüzden ödeme yapmayayım” diyemez.

Karar çıkınca ne olur?

Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay icranın geri bırakılmasına karar verirse, bu karar icra dairesine bildirilir ve takip geçici olarak durur. Eğer üst mahkeme sonunda kararı onarsa, tehir-i icranın koruyucu etkisi ortadan kalkar ve alacaklı takibe devam edebilir. Yargıtay içtihadına yansıyan açıklamalarda da, onama ile birlikte icranın geri bırakılması kararının etkisinin sona erdiği belirtilmektedir.

Vatandaşın en sık yaptığı hatalar

En sık hata, “istinaf ettim, icra kendiliğinden durdu” sanmaktır. Bu doğru değildir. Bir diğer hata da, teminat göstermeden sadece dilekçe vermenin yeterli olacağını düşünmektir. Çoğu dosyada teminat temel şarttır. Üçüncü hata ise nafaka dosyalarında tehir-i icra beklemektir; kanun buna izin vermez.

Sonuç

Tehir-i icra, istinaf veya temyiz sürecinde icranın otomatik durmaması nedeniyle borçluya tanınan önemli bir korumadır. Ancak bu koruma kendiliğinden işlemez; genellikle kanun yoluna başvuru, uygun teminat ve yetkili üst mahkemeden icranın geri bırakılması kararı alınması gerekir. Kısacası, “kararı istinaf ettim” demek tek başına yeterli değildir; icra dosyasında ayrıca doğru adımların atılması gerekir.