Fransa Hukukunda Mezuniyet Sonrası Oturum İzni: RECE Rejimi, Şartlar, Başvuru Süreci ve Çalışma Hakkı

Fransa’da mezuniyet sonrası oturum izni nasıl alınır? RECE yani “recherche d’emploi/création d’entreprise” statüsü, kimlerin başvurabileceği, 1 yıllık kalış hakkı, çalışma imkânı, maaş eşikleri, şirket kurma ve profesyonel oturuma geçiş şartlarını anlatan kapsamlı hukuki rehber.

Fransa hukukunda mezuniyet sonrası oturum izni, yabancı öğrencilerin eğitim biter bitmez ülkeden ayrılmak zorunda kalmaması için kurulmuş özel bir geçiş rejimidir. Bugün bu alanın merkezinde, resmi adıyla “carte de séjour ou VLS-TS recherche d’emploi/création d’entreprise” yer alır. Bu statü, Fransa’da alınmış belirli düzeydeki diplomadan sonra kişiye 1 yıl daha Fransa’da kalma, iş arama veya kendi işini kurma imkânı verir. Aynı zamanda bu statü, klasik öğrenci oturumundan profesyonel oturuma geçişin ana köprüsüdür. Service Public bu mekanizmanın, genç mezuna Fransa’da kalıp işi veya şirketini eğitimine ya da araştırmasına bağlı biçimde geliştirme fırsatı tanıdığını açıkça belirtmektedir. (Service Public)

Fransa’da mezuniyet sonrası kalış rejimi, uygulamada çoğu zaman “APS” diye anılsa da, genel ve güncel sistem bakımından asıl resmi yapı RECE statüsüdür. Yine de Service Public, Fransa ile göç akımları konusunda anlaşması bulunan bazı ülkelerin vatandaşları için ayrıca APS pour une première expérience professionnelle yolunun mevcut olabileceğini de belirtmektedir. Bu nedenle mezuniyet sonrası Fransa’da kalış, tek bir isim altında toplanan ama dosyanın dayanağına göre farklılaşabilen bir oturum alanıdır. Genel kural, Fransa’da diploma alan yabancı için RECE; bazı özel anlaşma ülkeleri bakımından ise ek APS kanallarıdır. (Service Public)

Bu yazının temel amacı, Fransa hukukunda mezuniyet sonrası oturum iznini yalnızca “1 yıl daha kalabilirsiniz” cümlesine indirgemeden, kimlerin başvurabileceğini, hangi diplomaların kapsama girdiğini, başvurunun ne zaman ve nasıl yapıldığını, bu sürede hangi şartlarla çalışılabildiğini, hangi maaş eşiklerinde hangi profesyonel karta geçildiğini ve girişim kuran mezunun hangi oturum statüsüne yöneldiğini sistematik biçimde açıklamaktır. Çünkü Fransa’daki post-study regime, bir kolaylık olmakla birlikte, yanlış zamanda veya yanlış dosya ile başvurulduğunda kolayca kaybedilebilen teknik bir haktır. (Service Public)

Mezuniyet sonrası oturum izni nedir?

Fransız hukukunda mezuniyet sonrası oturum izni, öğrenci statüsündeki yabancının eğitimini tamamladıktan sonra Fransa’da kalıp ilk profesyonel deneyimini edinmesi ya da eğitim alanıyla bağlantılı bir şirket kurması için verilen geçici ve yenilenemeyen bir statüdür. Service Public bu statünün hem carte de séjour temporaire hem de bazı hâllerde VLS-TS biçiminde verilebildiğini, geçerlilik süresinin 1 yıl olduğunu ve yenilenemediğini açıkça belirtmektedir. CESEDA’nın ilgili hükümleri de aynı doğrultuda, bu kartın 12 aylık olduğunu ve kural olarak yenilenemeyeceğini düzenlemektedir. (Service Public)

Bu rejimin iki temel amacı vardır. Birincisi, mezunun eğitimini ilk profesyonel deneyim ile tamamlamasına izin vermektir. İkincisi ise, mezunun kendi eğitim alanıyla bağlantılı bir şirket kurma projesi geliştirebilmesidir. CESEDA m. L.422-10, başvurucunun ya eğitimini ilk iş deneyimiyle tamamlamak istemesini ya da eğitimi ya da araştırmalarıyla bağlantılı bir şirket kurma projesi sunmasını şart koşar. Yani Fransa’da mezuniyet sonrası oturum, tamamen serbest ve amaçsız bir uzatma değil; diploma ile profesyonel gelecek arasında bağ kuran özel bir statüdür. (Legifrance)

Bu yönüyle RECE, öğrenci kartının uzatılmış versiyonu değildir. Öğrenci oturumu eğitim amacıyla verilir; RECE ise eğitim sonrasında iş piyasasına veya girişimciliğe geçiş için verilir. Bu fark pratikte önemlidir; çünkü öğrenci kartında merkezde eğitim kurumu ve akademik ciddiyet varken, RECE’de merkezde iş veya şirket projesi yer alır. Yine de bu proje tamamen serbest değildir; işin veya şirketin, mezunun eğitimi ya da araştırmasıyla bağlantılı olması gerekir. (Service Public)

Kimler Fransa’da mezuniyet sonrası oturum iznine başvurabilir?

Service Public’e göre bu rejimden yararlanmak için başvurucunun öncelikle Fransa’da öğrenci kartı veya öğrenci-mobilite programı kartı ile kalmış olması gerekir. Ayrıca son 12 ay içinde Fransa’da alınmış belirli bir diploma düzeyine sahip olmalıdır. Bu diplomalar arasında licence professionnelle, Mastère Spécialisé, Master of Science (Conférence des grandes écoles etiketli) ve master derecesine en az eşdeğer başka bir Fransız diploması bulunur. CESEDA uygulama hükmü de, son 12 ay içinde en az master düzeyinde ya da kararnameyle tanımlanmış listede yer alan bir Fransız diplomasının alınmış olmasını şart koşmaktadır. (Service Public)

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, her Fransız diplomasının otomatik olarak bu hakka yol açmamasıdır. Fransa hukukunda mezuniyet sonrası oturum izni özellikle yükseköğretim sonrası nitelikli geçişi hedeflediği için, en az master düzeyindeki diplomalar veya mevzuatta ayrıca sayılan bazı profesyonel diplomalar kapsama alınmıştır. Bu nedenle kısa süreli sertifika, hazırlık programı veya bu seviyenin altında kalan her eğitim doğrudan RECE hakkı vermez. Dosyanın temeli, alınan diplomanın Fransa’daki resmi karşılığı ve mevzuattaki yeriyle belirlenir. (Service Public)

Ayrıca bu hakkın yalnızca Fransa’da kalmaya devam eden mezunlar için değil, mezun olduktan sonra ülkeden ayrılanlar için de önemli bir boyutu vardır. Service Public’e göre, kişi diplomasını aldıktan sonra Fransa’dan ayrılmış olsa bile, diplomanın düzenlenmesinden itibaren en fazla 4 yıl içinde tekrar başvurarak bu vizeyi talep edebilir. Bu, Fransa hukukunun mezuniyet sonrası kalış hakkını yalnızca kesintisiz ülkede kalanlarla sınırlamadığını, belirli bir süre içinde geri dönüşe de izin verdiğini göstermektedir. (Service Public)

Başvuru ne zaman ve nasıl yapılır?

Fransa’da mezuniyet sonrası oturum izni bakımından zamanlama hayati önemdedir. Service Public’e göre kişi Fransa’da bulunuyorsa, başvurusunu mevcut öğrenci kartının veya VLS-TS’sinin geçerlilik süresi bitmeden önce prefektörlük veya alt prefektörlük nezdinde yapmalıdır. Bu ifade çok önemlidir; çünkü öğrenci statüsü sona erdikten sonra yapılan başvuru, geç kalınmış ve düzensiz statü riskini doğuran bir girişim hâline gelebilir. (Service Public)

Başvuru Fransa dışından yapılacaksa usul değişir. Diplomasını aldıktan sonra ülkesine veya başka bir ülkeye dönen mezun, Service Public’e göre bu kez VLS-TS recherche d’emploi/création d’entreprise talep eder. Bu başvuru, diplomanın veriliş tarihinden itibaren 4 yıl içinde yapılmalıdır. Yani Fransa’daki iç başvuru ile Fransa dışından yapılan geri dönüş başvurusu arasında hem merci hem de belge tipi değişmektedir. İç başvuruda prefektörlük; dış başvuruda ise kural olarak konsolosluk ve France-Visas sistemi gündeme gelir. (Service Public)

Başvuru belgeleri de resmi olarak tanımlanmıştır. Service Public’e göre bunlar arasında pasaport, 6 aydan eski olmayan adres belgesi, fotoğraflar, geçerli öğrenci kartı veya internet üzerinden doğrulanmış VLS-TS, son 12 ay içinde alınan uygun diploma veya kesin başarı belgesi, sağlık sigortası kanıtı, eğer amaç şirket kurmak ise bunun eğitimle bağlantılı olduğunu gösteren proje belgesi ve ayrıca Cumhuriyet ilkelerine saygı taahhüdü yer alır. Dosya tam ise başvurucuya cevap beklerken bir récépissé verilir. (Service Public)

Maliyet bakımından da sistem nettir. Service Public’e göre bu başvuruda ödenecek vergi ve damga toplamı 75 avrodur. Aynı kaynak, prefektörlük dosyaya 4 ay içinde cevap vermezse başvurunun reddedilmiş sayılacağını da belirtir. Bu nedenle Fransa’da mezuniyet sonrası oturum izni, “bekleyelim, cevap gelirse gelir” mantığıyla yönetilemez; dört aylık zımni ret kuralı mutlaka hesaba katılmalıdır. (Service Public)

Bu statü mezuna hangi hakları verir?

RECE statüsünün en önemli avantajı, sahibine Fransa’da 1 yıl daha yasal kalış imkânı vermesidir. Ancak bu hakkın etkisi sadece kalışla sınırlı değildir. Service Public’e göre bu kart veya VLS-TS, sahibine bu süre boyunca ücretli çalışma imkânı da verir ve işveren ayrıca çalışma izni başvurusu yapmak zorunda değildir. Bu, mezunun Fransa iş piyasasına geçişini ciddi biçimde kolaylaştıran temel hukuki avantajdır. (Service Public)

Ayrıca bu statüde öğrenci kartındaki önemli bir sınırlama da kaldırılmıştır. Service Public açıkça, öğrenci statüsünde geçerli olan yıllık 964 saat yani yasal çalışma süresinin yüzde 60’ı sınırının, RECE statüsünde uygulanmadığını belirtmektedir. Bu, mezunun artık yarı zamanlı öğrenci çalışan olarak değil, gerçek anlamda tam zamanlı iş arayan ve çalışabilen bir yabancı olarak değerlendirildiğini gösterir. (Service Public)

Bununla birlikte çalışma hakkı tamamen sınırsız ve her iş için geçerli değildir. Service Public’e göre alınan iş, mezunun eğitimi veya araştırmalarıyla bağlantılı olmalı ve aylık brüt 2.734,55 avrodan yüksek bir ücret öngörmelidir. Yani RECE, mezuna serbest bir genel iş piyasası erişimi değil; diploma ile bağlantılı nitelikli geçiş hakkı verir. Bu da Fransa hukukunun post-study statüyü düşük ücretli ve diploma dışı istihdam için değil, nitelikli entegrasyon için tasarladığını gösterir. (Service Public)

Mezun iş bulursa hangi karta geçer?

Fransız hukukunda RECE’nin asıl mantığı, bir yıllık geçiş süresinin sonunda mezunun kalıcı veya daha güçlü bir profesyonel statüye geçmesidir. Service Public’e göre mezun bu süre içinde uygun bir iş bulursa, maaş düzeyine ve işin niteliğine göre farklı oturum kartlarına başvurabilir. Eğer iş, eğitimiyle bağlantılıysa ve aylık brüt ücret en az 2.734,55 avro ise, mezun salarié veya travailleur temporaire kartına başvurabilir; üstelik bu durumda la situation de l’emploi, yani iş piyasası testi, kendisine karşı ileri sürülmez. Bu, post-study geçişin en önemli kolaylıklarından biridir. (Service Public)

Ücret daha yüksekse, mezun doğrudan daha avantajlı “talent” rejimlerine de geçebilir. Service Public’in tablosuna göre yıllık brüt ücret en az 39.582 avro ise talent – salarié qualifié, en az 41.386,48 avro ise talent – professions médicales et de la pharmacie, en az 59.373 avro ise carte bleue européenne yoluna girilebilir. Yani RECE, sadece klasik çalışan kartına değil, yeterli ücret ve profil varsa yüksek nitelikli yabancı statülerine de açılan bir köprü görevi görür. (Service Public)

Sanat alanında çalışan mezunlar bakımından da özel bir eşik vardır. Aynı resmi tabloya göre en az 1.276,12 avro ve bunun belirli kısmı ücretli artistik faaliyetten gelen gelir söz konusuysa talent – professions artistiques kartı düşünülebilir. Bu ayrıntı, Fransa’daki mezuniyet sonrası sistemin tek tip mühendis/kurumsal çalışan modeliyle sınırlı olmadığını; kültür ve sanat alanında da özel geçiş kanalları bulunduğunu gösterir. (Service Public)

Mezun şirket kurmak isterse ne olur?

RECE statüsü yalnızca iş aramak için değil, aynı zamanda şirket kurmak için de tasarlanmıştır. CESEDA m. L.422-10 açıkça, mezunun eğitimi veya araştırmasıyla bağlantılı bir alanda şirket kurma projesi sunması hâlinde bu statüden yararlanabileceğini düzenler. Service Public de başvuru belgeleri arasında, eğer amaç buysa, eğitimle bağlantılı şirket kurma projesini gösteren belgeyi saymaktadır. Bu, mezunun Fransa’da yalnızca çalışan değil, girişimci olarak da kalabileceğini ortaya koyar. (Legifrance)

Bir yıllık süre sonunda şirket projesi gerçekleşmiş ve ekonomik olarak ciddiyet kazanmışsa, mezun Service Public’e göre iki temel karta yönelebilir: entrepreneur/profession libérale veya talent – porteur de projet. CESEDA da, şirketin kurulmuş ve viable yani yaşayabilir nitelikte olması hâlinde sürenin sonunda bu kartlara geçişin mümkün olduğunu düzenler. Böylece post-study regime, Fransa’da inovasyon ve girişimciliği teşvik eden bir göç aracı hâline gelir. (Service Public)

Burada dikkat edilmesi gereken husus, şirket kurma fikrinin soyut bir niyet olarak bırakılmamasıdır. Fransa, RECE başvurusunda bile projenin diploma veya araştırma alanıyla bağlantısını görmek ister; sonraki geçişte ise artık işletmenin kurulmuş ve ekonomik olarak yaşayabilir olduğunu ispatlamayı bekler. Bu nedenle şirket kurmak isteyen mezun için iş planı, faaliyet alanı, kayıt belgeleri ve gelir öngörüleri en az iş sözleşmesi kadar önemlidir. (Legifrance)

Talent-chercheur sahipleri için özel durum

Fransa’da yalnızca klasik öğrenci mezunları değil, talent-chercheur statüsündeki araştırmacılar da çalışmalarını tamamladıktan sonra benzer bir geçiş rejiminden yararlanabilir. Service Public’e göre talent-chercheur kartının süresi bitmek üzere olan ve araştırmasını tamamlayan kişi de recherche d’emploi/création d’entreprise kartına başvurabilir. Bu kart yine 1 yıl geçerlidir, bu sürede ücretli çalışma hakkı verir ve işveren ayrıca çalışma izni almak zorunda değildir. (Service Public)

Araştırmacılar için de işin araştırmalarıyla bağlantılı olması ve aylık brüt ücretin 2.734,55 avroyu aşması gerekir. Bir yıllık geçiş sonunda uygun iş bulan araştırmacı, CESEDA’ya göre salarié, travailleur temporaire, passeport talent, carte bleue européenne veya passeport talent-chercheur statülerinden birine geçebilir. Ayrıca bu statü, daha önce talent-chercheur taşıyan kişinin ailesi bakımından da etkili olabilir; kanun bazı durumlarda aile üyelerine kalan süre kadar talent-famille kartı verilmesini öngörmektedir. (Service Public)

Özel rejimler: göç anlaşmalı ülkeler, Cezayirliler ve Avrupalılar

Service Public, Fransa ile göç akışları anlaşması bulunan bazı ülkelerin vatandaşları için mezuniyet sonrası ilk iş deneyimi bakımından ayrıca APS yolunun bulunabileceğini belirtmektedir. Bu, genel RECE rejimine ek bir özel kanaldır. Aynı sayfa ayrıca, Avrupalılar ve Cezayirliler bakımından başka kurallar uygulanabileceği uyarısını da yapar. Bu nedenle post-study residence permit, her yabancı için mutlak biçimde aynı şekilde işlemez; vatandaşlığa bağlı özel rejimler de dikkate alınmalıdır. (Service Public)

Bu özel rejimlerin varlığı, özellikle Türk vatandaşları açısından da önemli bir metodolojik sonuç doğurur: başvurucu her zaman önce genel RECE rejimine mi girdiğini, yoksa kendi vatandaşlığına özgü bir anlaşmalı sistem olup olmadığını kontrol etmelidir. Fransa hukukunda göç ve ikamet rejimi, bazı ülkeler bakımından ikili anlaşmalarla genel kurallardan ayrılabilmektedir. Bu sonuç, resmi sayfanın uyarı mantığından çıkan doğal bir çıkarımdır. (Service Public)

Ret riski ve uygulamada en sık hatalar

Fransa’da mezuniyet sonrası oturum izninde en sık hata, başvurunun mevcut öğrenci kartı bitmeden önce yapılması gerektiğinin gözden kaçırılmasıdır. İkinci büyük hata, alınan diplomanın RECE kapsamına girdiğinin varsayılması ama bunun hukuken teyit edilmemesidir. Üçüncü önemli hata, iş arama sürecinde bulunan her işin kabul edilebilir sanılmasıdır; oysa resmi kurala göre iş, mutlaka eğitim veya araştırma alanıyla bağlantılı olmalıdır ve maaş eşiğini de karşılamalıdır. Dördüncü hata ise bu kartın uzatılabileceğinin düşünülmesidir; Service Public ve CESEDA, statünün yenilenemeyeceğini açıkça söylemektedir. (Service Public)

Bir başka yaygın yanlış da, bir başka AB ülkesinde alınan oturum kartıyla Fransa’da doğrudan çalışılabileceğini sanmaktır. Service Public’in çalışma yetkisi sayfası açıkça, başka bir AB ülkesinin verdiği oturum kartının Fransa’da ne kalış ne de çalışma hakkı verdiğini; gerekli ise yeniden Fransız vize/oturum sürecine girilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu nedenle Fransa’daki mezuniyet sonrası kalış hakkı, Fransız sistemine özgü ve ayrıca korunması gereken bir statüdür. (Service Public)

Sonuç

Fransa hukukunda mezuniyet sonrası oturum izni, yabancı öğrencinin eğitimden profesyonel hayata geçişini kolaylaştıran, ama teknik şartları olan özel bir statüdür. Temel mekanizma, resmi adıyla carte de séjour veya VLS-TS recherche d’emploi/création d’entreprise olup, mezuna 1 yıl daha Fransa’da kalma, iş arama veya diploma alanıyla bağlantılı bir şirket kurma imkânı verir. Bu statü yenilenemez; ancak doğru kullanıldığında kişinin salarié, travailleur temporaire, talent, carte bleue européenne ya da entrepreneur/profession libérale gibi daha kalıcı profesyonel statülere geçmesini sağlar. (Service Public)

Bu nedenle Fransa’da mezuniyet sonrası kalış planlayan kişi için asıl strateji, “1 yıl daha kalırım” düşüncesi değil; bu 1 yılı hangi hedef için kullanacağını önceden belirlemektir. İş hedefi varsa uygun maaş ve alan bağlantısı kurulmalı; girişim hedefi varsa proje ciddiyeti ve yaşanabilirlik baştan hazırlanmalı; Fransa dışında bulunuyorsa 4 yıllık geri dönüş penceresi kaçırılmamalıdır. Fransa hukukunda RECE rejimi, doğru kullanıldığında güçlü bir kariyer ve yerleşim köprüsüdür; yanlış kullanıldığında ise sadece geçici bir uzatma olarak kalır. (Service Public)