Mahkeme Türleri: Asliye Hukuk ve Sulh Hukuk Mahkemeleri Karşılaştırması — Hukuki Rehber(2026)

Türkiye hukuk sisteminde sivil yargı, uyuşmazlıkların çözümlenmesinde kritik bir rol oynar. Bu kapsamda, Asliye Hukuk Mahkemeleri ve Sulh Hukuk Mahkemeleri, davaların türüne göre görev ve yetkilerini kullanır. Ancak pratikte taraflar ve hukukçular arasında, hangi davanın hangi mahkemede açılacağı, yetkinin nasıl belirleneceği ve dava prosedürlerinin farkları konusunda sıkça karışıklık yaşanır. Bu yazıda, Asliye Hukuk ve Sulh Hukuk Mahkemelerini ayrıntılı olarak karşılaştıracak; görev, yetki, dava türleri, dava açma prosedürü, delil toplama ve yargılama usulleri üzerinde duracağız.

1. Mahkeme Türleri: Genel Çerçeve

Türk yargı sistemi, Anayasa ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) çerçevesinde yapılandırılmıştır. Sivil davalar açısından en temel ayrım, Asliye Hukuk Mahkemeleri ve Sulh Hukuk Mahkemeleri arasında yapılır.

• Asliye Hukuk Mahkemeleri: Daha ağır ve nispeten yüksek değerli davalara bakar; genellikle 100.000 TL üzeri alacak, aile hukuku ve miras davaları gibi konuları kapsar.

• Sulh Hukuk Mahkemeleri: Daha basit, düşük değerli ve hızlı çözümlenmesi öngörülen davaları görür; örneğin kira davaları, nafaka ve basit alacak davaları.

1.1. Kanuni Dayanak

• Asliye Hukuk Mahkemeleri: HMK Madde 3 ve 4

• Sulh Hukuk Mahkemeleri: HMK Madde 3 ve 5

Bu ayrım, görev ve yetki sınırlarını belirler ve davaların doğru mahkemeye açılmasını sağlar.

2. Görev Alanları

2.1. Asliye Hukuk Mahkemeleri

Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevleri şunlardır:

1. Ticari ve Asliye Davalar:

   • Sözleşme ihlali, borç alacak, ticari uyuşmazlıklar

   • HMK ve TBK çerçevesinde tarafların alacak iddialarının çözümü

2. Aile Hukuku ve Miras:

   • Nafaka davaları, boşanma davaları (Asliye Hukuk Mahkemesi bazı durumlarda aile mahkemesi kurulmadan)

   • Miras paylaşımı, tereke ve mirasçılık davaları

3. Taşınmaz ve Gayrimenkul Davaları:

   • Tapu iptali, tescil davaları

   • Kat mülkiyeti ve ortak mülkiyet sorunları

4. Diğer Karmaşık Davalar:

   • İş sözleşmesi fesih davaları

   • Sigorta sözleşmeleri ve tazminat davaları

2.2. Sulh Hukuk Mahkemeleri

Sulh Hukuk Mahkemeleri, daha düşük değerli ve hızlı çözüm gerektiren davaları yürütür:

1. Kira ve Tahliye Davaları:

   • Konut ve işyeri kiralarına ilişkin uyuşmazlıklar

   • Tahliye taleplerinde hızlı yargılama

2. Nafaka ve Aile Hukuku Basit İşlemleri:

   • Yoksulluk nafakası, iştirak nafakası

   • Velayet davaları ve geçici tedbir talepleri

3. Basit Alacak ve Borç Davaları:

   • 108.000 TL’ye kadar alacak talepleri (HMK’ya göre alt sınır değişebilir)

   • Senet, çek ve fatura gibi belgelerle ispat edilen küçük alacaklar

4. İhtiyati Tedbir Talepleri:

   • Taşınmaz üzerinde ihtiyati tedbir, haciz ve el koyma

   • Sulh Hukuk Mahkemesi kararları genellikle hızlı ve uygulanabilir niteliktedir

3. Yetki ve Görev Farklılıkları

3.1. Görevli Mahkeme

• Asliye Hukuk: İşin esasına göre yetkili mahkeme belirlenir; tarafların ikametgahı, sözleşme adresi veya taşınmazın bulunduğu yer önemlidir.

• Sulh Hukuk: Sulh mahkemesi genellikle davanın taraflarından birinin ikametgahının bulunduğu yerde yetkilidir.

3.2. Görevli ve Yetkili Mahkeme Arasındaki Ayrım

• Görevli mahkeme: Kanunla hangi mahkeme türünün yetkili olduğunu belirler

• Yetkili mahkeme: Görevli mahkeme içinde hangi şubenin veya hangi ilçenin davayı göreceğini belirler

Örnek: 80.000 TL’lik alacak davası → Sulh Hukuk Mahkemesi, İstanbul Anadolu Adliyesi → ilgili şube yetkili

4. Dava Açma Usulleri

4.1. Asliye Hukuk Mahkemesinde Dava Açma

• Dilekçe hazırlanması: HMK Madde 194 uyarınca, dava dilekçesi kanuni unsurlar içermelidir

• Delillerin sunulması: Yazılı delil, tanık, bilirkişi raporu ve elektronik deliller

• Dava masrafları: Düşük masraf yoktur; harç ve vekâlet ücretleri uygulanır

4.2. Sulh Hukuk Mahkemesinde Dava Açma

• Dilekçe: Daha basit formatta olabilir; vekâletname şartı bazı durumlarda zorunlu değildir

• Delil sunma: Basit alacaklar ve kira davalarında çoğu zaman yazılı belgeler yeterlidir

• Hızlı çözüm: Sulh mahkemeleri, davayı 1–3 ay içinde sonuçlandırmayı hedefler

5. Delil Toplama ve Yargılama Usulleri

5.1. Asliye Hukuk Mahkemesi

• Detaylı delil incelemesi: Mahkeme, tanık, bilirkişi ve belgeleri tek tek değerlendirir

• Uzman bilirkişi: Teknik konular veya tıbbi deliller için zorunlu

• Süre: Daha uzun, 6–12 ay arasında sonuçlanabilir

5.2. Sulh Hukuk Mahkemesi

• Basit delil incelemesi: Fatura, senet, kira sözleşmesi gibi belgeler çoğu zaman yeterlidir

• Tanık ve bilirkişi: Sadece gerekli olduğunda kullanılır

• Süre: Hızlı yargılama, genellikle 1–3 ay

6. İhtiyati Tedbir ve Karşılaştırma

6.1. Asliye Hukuk Mahkemesi

• Karmaşık ve yüksek değerli davalarda ihtiyati tedbir

• Taşınmaz, banka hesabı ve yüksek tutarlı alacaklarda uygulanabilir

6.2. Sulh Hukuk Mahkemesi

• Hızlı tedbir uygulamaları

• Tahliye, küçük haciz ve taşınmaz üzerindeki geçici tedbirler

6.3. Karşılaştırma

7. İçtihat ve Uygulama Örnekleri

7.1. Yargıtay Kararları

1. Asliye Hukuk Mahkemesi: Yüksek tutarlı alacak davalarında mahkeme, tarafın delil sunmasını detaylı olarak incelemiş ve bilirkişi raporunu zorunlu görmüştür (Yargıtay 13. HD, 2020/2567 E., 2020/4056 K.).

2. Sulh Hukuk Mahkemesi: Basit kira ve tahliye davalarında mahkeme, yazı

   1. lı belgeler ile hızlı çözüm sağlamıştır (Yargıtay 19. HD, 2021/1124 E., 2021/2450 K.).

   7.2. Uygulamada Strateji

   • Düşük değerli davalar → Sulh Hukuk Mahkemesi

   • Karmaşık ve yüksek değerli davalar → Asliye Hukuk Mahkemesi

   • İhtiyati tedbir talep edilecekse → Hangi mahkemenin karar verebileceği önceden belirlenmeli

   ---

   8. Pratik Öneriler

   1. Davanın değerini ve türünü net belirleyin.

   2. Yetkili mahkemeyi tespit edin. Görevli ve yetkili mahkeme ayrımına dikkat edin.

   3. Dilekçe ve delil hazırlığını önceden yapın.

   4. Sulh Hukuk Mahkemesinde hızlı çözüm, Asliye Hukuk Mahkemesinde ayrıntılı inceleme bekleyin.

   5. İhtiyati tedbir taleplerini dosyaya ekleyin.

   ---

   9. Sonuç

   Türkiye’de sivil yargı sistemi, davaların niteliğine göre Asliye Hukuk Mahkemesi ve Sulh Hukuk Mahkemesi ayrımı ile işler.

   • Asliye Hukuk Mahkemeleri, karmaşık ve yüksek değerli davalarda etkin

   • Sulh Hukuk Mahkemeleri, düşük değerli ve hızlı çözüm gerektiren davalarda etkin

   Taraflar, dava türüne göre doğru mahkemeyi seçmeli; delil toplama ve ihtiyati tedbir stratejilerini buna göre belirlemelidir. HMK ve içtihat takibi, doğru mahkeme ve doğru prosedürün uygulanması açısından kritik öneme sahiptir.